د افغانستان د سولې لپاره د امریکا د متحد ایالتونو د بهرنیو چارو د وزارت ځانګړي استازي، زلمي خلیلزاد په قطر کې له طالبانو سره وکتل.

امریکایۍ وال ستریت ژورنال ورځپانه د یوه کس په وینا چې د خلیلزاد او طالبانو ترمنځ له خبرو باخبره دی لیکي چې دا خبرې پرون په پلازمینه دوحه کې وشوې، په هغه ځای کې چې طالبان سیاسي دفتر لري.

د تیرو څلورو میاشتو په ترڅ کې دا دوهم ځل دی چې امریکایي چارواکي د طالبانو له استازیو سره مخامخ خبرې کوي. وال ستریت ژورنال لیکي چې تر اوسه روښانه نه ده چې دواړو لوریو پر کومو ځانګړیو موضوعاتو خبرې کړې دي.

د امریکا د متحد ایالتونو د بهرنیو چارو وزارت تر دې دمه په دې اړه له تبصرې کولو ډډه کړې ده چې دا خبرې په دوحه کې شوې دي که نه دي.

د رویټرز اژانس په وینا د امریکا د بهرنیو چارو د وزارت یوه ویاند چې د نوم له اخیستو ډډه کړې ده، ویلي دي چې د ځانګړیو غونډو او دیپلوماتیکو خبرو محتوا نه شي تاییدولی.

خو دې ویاند دا خبره وکړه چې د ښاغلي خلیلزاد د دې سفر هدف همدا دی چې له بیلابیلو لوریو سره د مذاکرو له لارې د افغانستان د لانجې لپاره یوحل لار ولټوي.

د زلمي خلیلزاد په مشرۍ د امریکایي پلاوي دغه سفر چې نژدې لس ورځې مخکې پیل شوی و سبا پای ته رسیږي، د دې سفر په ترڅ کې خلیلزاد افغانستان، پاکستان، متحد عربي امارات، سعودي عربستان او قطر څخه لیدنه وکړه او په دې هیوادو کې یې له چارواکو سره وکتل.

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړی راپور ورکوونکی ریچارډ بنېټ وايي "له زده‌کړو د نجونو راګرځول، جبري او په کم عمر کې ودونه، کار او تاوتریخوالي د افغان ماشومانو ماشومتوب غلا او د دوی راتلونکی یې له خطر سره مخ کړی دی".

بنېټ د پنجشنبې په ورځ د (اکټوبر ۲۹مه) پر خپلې اېکس‌پانې لیکلي چې د افغان ماشومانو پر وړاندې دې دا سیستماتیکې سرغړونې له پامه نه‌غورځول کېږي.

هغه وړاندې لیکلي چې نړیوال باید اجازه ورنه‌کړي چې په وینا یې د طالبانو تبعیضي حکومت عادي او د یوه منل شوي وضعیت په توګه ومنل شي.

د هغه په ټکو، طالبانو په تېرو پنځو کلونو کې د افغان ښځو او نجونو اساسي حقونه سلب کړي دي.

بنېټ وړاندې له نړیوالې ټولنې غوښتي چې د طالبانو د بندیزونو پر وړاندې د نړیوالو اصولو سره سم اقدام وکړي.

تمه ده د راروانې دوشنبې په ورځ «د لړم/ عقرب ۱۱مه» د جنوبي ولایتونو په استثناء، په ټول افغانستان کې د پولیو واکسین کمپاین پیل شي.

«له پولیو پاک افغانستان» بنسـټ د پنجشنبې په ورځ پر خپلې اېکس‌پاڼې لیکلي چې دا کمپاین به یوه ورځ وروسته د سې شنبې په ورځ د (لړم ۱۲مه) د افغانستان په جنوبي ولایتونو کې پیل شي.

دا معلومه نه‌ده چې په دې کمپاین کې به څومره ماشومانو ته د پولیو واکسین څاڅکي ورکړل شي.

د روغتیا نړیوال پروګرام په خپل تازه راپور کې ویلي چې سږکال په افغانستان کې د پولیو ۴۲ مثبتې پېښې ثبت شوې دي.

پولیو ساري ویروسي ناروغي ده چې تر ډېره له پنځو کلونو کم‌عمره ماشومان پرې اخته کېږي.

دا ناورغي درملنه نه‌لري او یوازې واکسین‌یې مخه نیولی شي.

افغانستان او پاکستان د نړۍ هغه دوه هېوادونه دي چې لا هم په‌کې دا ناروغي محوه شوې نه‌ده.

د لیبیا په ختیځ کې حکومت د خپل واک لاندې سیمو ته د افغانستان او ایران د وګړو په ورتګ بندیز ولګاوه.

حکومت د دې پرېکړې لپاره کوم دلیل نه دی وړاندې کړی. خو لبیبا له ۲۰۱۱ کال راهیسې چې د معمر القذافی واکمني نسکوره شوه د هغو کډوالو ترانزیت لاره ده چې افریقا او منځني ختیځ کې د بې وزلۍ او ناکراریو څخه غواړي ځانونه اروپا ته ورسوي.

په لبییا کې دوه حکومتونه واکمن دي چې یویې د لبییا په ختیځ بنغازي کې دی او بل چې نړیوال مشروعیت لري پلازمینې طرابلس څخه واک چلوي.

ملګري ملتونه وايي په افغانستان کې د کوکنارو په کرنه د طالبانو د حکومت له بندیز سره سره، په ۲۰۲۶ کال کې یې کرکېله څه باندې څلور برابره زیاته شوې ده.

ملګري ملتونه ټینګار کوي، چې بېوزلو بزګرانو ته باید د کوکنارو د ګټور بدیل لپاره نورې لارې چارې برابرې شي.

د نشه‌يي توکو او جرمونو پر وړاندې د ملګرو ملتونو دمبارزې دفتر (UNODC) په خپل تازه راپور کې ویلي، چې د کوکنارو کرل شوې ځمکه چې په تیر ۲۰۲۵ کال کې ۱۰ زره هکتاره وه سږکال ۴۳ زره هکټارو ته رسېدلې.

د دغه راپور له مخې، د تریاکو اټکل شوی تولید هم پنځه برابره زیات شوی او له ۳۰۰ ټنو څخه ۱۵۰۰ ټنو ته رسېدلی دی.

افغانستان کې د طالبانو حکومت د ملګرو ملتونو دا موندنې ردوی او وايي چې د کوکنارو واقعي کښتونه د ملګرو ملتونو د اټکل نیمايي برخه دي او د له مینځه وړنې هلې ځلې دوام لري.

افغانستان چې د اوږدې مودې لپاره په نړۍ کې د کوکنارو تر ټولو لوی تولیدوونکی هېواد و، په ۲۰۲۲ کال کې د طالبانو د حکومت له خوا د کوکنارو پر کرکېلې او نشه‌يي توکو له بندیز وروسته، د تریاکو په تولید کې خپل پخوانی ځای له لاسه ورکړ او میانمار یې ځایناستی شو.

خو پراخې بېوزلۍ یو شمېر افغان بزګران اړ کړي، چې بېرته د کوکنارو کرکېلې ته مخه کړي.

د هرات او دبۍ ترمنځ مستقیمې الوتنې، له پنځو کلونو ځنډ وروسته، د چهارشنبې په ورځ «د لړم په شپږمه» په یوه الوتنه بیا پیل شوې.

په هرات کې د طالبانو سیمه‌‌ییزو چارواکو په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې دا الوتنه د کام‌ایر هوايي شرکت له‌خوا د ۵۰ مسافرو په لېږدولو ترسره شوه.

په خبرپاڼه کې راغلي چې له دې وروسته به د هرات او دبۍ ترمنځ په اوونۍ کې یو ځل، د سې‌شنبې په ورځ، الوتنې ترسره کېږي.

تر دې مخکې، له هرات څخه دبۍ ته تلونکي مسافر اړ و چې لومړی کابل ته ولاړ شي او له هغه ځایه دبۍ ته الوتنه وکړي.

د طالبانو دفاع وزارت د پاکستاني چارواکو هغه ادعا ردکړه چې ویلي وو، د طالبانو له لوري پرجنوبي وزیرستان د توپونو او هاوانونو په ډزو کې یوملکي وګړی وژل شوی او څو تنه نورټپیان شوي دي. دفاع وزارت نن په یوه بیان کې وویل چې امنیتي او دفاعي ځواکونو تیره ورځ د پاکستاني پوځیانو د ډرون الوتکو بریدونو ته چې د پکتیکا ولایت انګور اډې سیمې په کمیسارۍ او نږدې امنیتي تاسیساتو ترسره کړل، په ځواب کې پولې ته څیرمه د پاکستاني نظامیانو پرقرارګاه او پوستې بریدوکړ. د دفاع وزارت په خبره په دغه برید کې یوشمیر پاکستاني عسکر مړه او ژوبل شول او تأسیساتو ته یې هم سخت زیان واوښت. دفاع وزارت ویلي چې افغان لوري ته کوم ځاني زیان ندی اوښتی. تردې مخکې د جنوبي وزیرستان د پولیسو مشر اسرار احمد ویلي و چې د افغان طالبانو له لوري د دې سرحدي سیمې پر لور د توپونو او هاوانونو په ډزو کې ځینې مرمۍ پر استوګنیزو سیمو او یوه بازار لګېدلې، یو ملکي وګړی وژل شوی او څو تنه نور ټپیان شوي دي.

دا نښتې داسې مهال کېږي چې د افغانستان او پاکستان اړیکې د امنیتي اختلافاتو له امله ترینګلې دي. اسلام‌اباد طالبان په پاکستان کې د وسله ‌والو ډلو په ملاتړ تورنوي، خو طالبان دا تورونه ردوي.

پاکستاني چارواکي وايي، د افغانستان او پاکستان ترمنځ په تازه سرحدي نښتو کې لږترلږه یو پاکستانی ملکي وګړی وژل شوی او څو نور ټپیان شوي دي.

د جرمني خبري اژانس ډي ‌پي ‌اې د راپور له مخې، دا نښتې د سې ‌شنبې په شپه د جنوبي وزیرستان په سرحدي سیمه کې شوې دي.

د سیمې د پولیسو مشر اسرار احمد ویلي، افغان طالبانو د پاکستان پر لور د توپونو او هاوانونو ډزې کړې چې ځینې مرمۍ یې پر استوګنیزو سیمو او یوه بازار لګېدلې دي.

پاکستاني سرحدي ځواکونو هم ځوابي ډزې کړې، خو د افغانستان لوري ته د احتمالي مرګ ‌ژوبلې په اړه معلومات نشته. د طالبانو د حکومت چارواکو د پاکستاني چارواکو د دغې ادعا په اړه تراوسه څه نه دي ویلي.

دا نښتې داسې مهال کېږي چې د افغانستان او پاکستان اړیکې د امنیتي اختلافاتو له امله ترینګلې دي. اسلام‌اباد طالبان په پاکستان کې د وسله ‌والو ډلو په ملاتړ تورنوي، خو طالبان دا تورونه ردوي.

د طالبانو حکومت د کورنیو چارو وزارت وايي، هغو کسانو ته چې د خپلو کورونو د ساتنې لپاره‌یې د وسلو د ګرځولو جوازونه اخیستي، یوازې د همدې هدف لپاره د دغو وسلو د کارولو اجازه ورکړل شوې ده.

دغه وزارت د سې‌شنبې په ورځ «د لړم په پنځمه» پر اېکس‌پاڼه په یوه خپره کړې خبرپاڼه کې ټینګار کړی چې د شخصي ساتنې، دکانونو، سوداګریزو مرکزونو او یا نورو اهدافو لپاره د دغو وسلو کارول د مقرراتو خلاف دي.

د وزارت په وینا، که څوک له دغو مقرراتو سرغړونه وکړي، وسله به‌یې ضبط او له قانوني چلند سره به مخامخ شي.

دا په داسې حال کې ده چې وخت ناوخت د کابل په ګډون د افغانستان له بېلابېلو سیمو څخه د وسله‌والو کسانو د ګرځېدو او وسله‌والو غلاوو راپورونه ورکول کېږي.

د طالبانو تر واک لاندې د احصائیې او معلوماتو ملي اداره وایي چې د روان لمریز کال په لومړیو شپږو میاشتو کې د افغانستان د صادراتو ارزښت ۵۹۸،۵ میلیونه ډالرو ته رسېدلی چې د تېر کال د همدې مودې په پرتله ۱۲۵،۷ میلیونه ډالره کموالی ښيي.

دې ادارې د سې شنبې په ورځ «د لړم په پنځمه» پر اېکس‌پاڼه لیکلي چې په دې موده کې د افغانستان د وارداتو ارزښت ۱۱۶،۳ میلیونه ډالره زیات شوی او ۶ میلیارده او ۶۵۶،۶ میلیونه ډالرو ته رسېدلی دی.

د دې ادارې د معلوماتو له مخې، وچې او تازه مېوې او طبي بوټي د افغانستان د صادراتو لویه برخه جوړوي، په داسې حال کې چې نفتي مواد، غوړي، ماشینونه او ترانسپورټي وسایط د دغه هېواد عمده وارداتي توکي دي.

دافغانستان او زمبابوې د کریکټ ټیمونه نن په خپل مینځ کې د لوبلړۍ لومړۍ لوبه کوي.

دغه شل اوریزه لوبه دکابل په وخت د ماښام شپږ بجې د متحدو عربي اماراتو په شارجه کې پیلیږي.

افغان ملي لوبډلې تر دې مخکې په دغه سفر کې بنګله دیش سره ټسټ لوبه مساوي کړې او بنګله او زمبابوې سره د درې اړخیزې لوبلړۍ اتلولي ګټلې ده.