د پکتیا ولایت د سوداګرۍ خونه وايي، د ګمرکي تعرفو زیاتېدلو د دې ولایت سوداګر له ستونزو سره مخ کړي دي.

د دې ولایت د سوداګرۍ خونې رئیس نصیر عالمیار نن دوشنبه ازادي راډیو ته وویل، د ګمرکي تعرفو د لوړېدو له کبله شااوخوا ۱۰۰ لارۍ صاداراتي مالونه په ډنډپټان ولسوالۍ کې درېدلې دي.

د عالمیار په وینا، د ګمرکي تعرفو لوړېدو په بازارونو کې د اجناسو پر بیو هم منفي اغېزې کړې دي او د دې ولایت اوسېدونکي یې له اقتصادي ستونزو سره مخ کړي دي.

په داسې حال کې چې وینزویلا کې د ژغورنې ډلو د څلورمې ورځې لپاره د تېرې اوونۍ د زورورو زلزلو په زیانمنو شویو سیمو کې خپلو عملیاتو ته دوام ورکړ، د امریکا د ځمکپوهنې ادارې (USGS) وویل چې د پلازمینې کاراکاس په شمال کې د ریښتر په کچه ۴.۶ درجې یوه بله زلزله وشوه.

د رویټرز خبري اژانس د راپور له مخې، د وینزویلا د ملي شورا مشر، خورخه رودریګز، په ټولنیزو رسنیو کې ویلي چې تر اوسه د دې نوې زلزلې له امله د کوم زیان راپور نه دی ترلاسه شوی.

د تېرې چهارشنبې د دوه زلزلو د مړو شمیر ۱۵۰۰ کسانو ته رسیدلی او سلګونه ودانۍ نړېدلې دي.

نړیوالې ټولنې د وینزویلا لپاره پراخې مرستې پیل کړي دي.

د وینزویلا د چارواکو په وینا، تر اوسه ۲۴ هېوادونو څه دپاسه ۵۰۰ ټنه مرستندوی مواد ، ۲۷۰۰ د ژغورنې او ملاتړ ځواکونه، او شاوخوا ۸۶ د لټون او ژغورنې سپي دغه هېواد ته استولي دي.

کورنیو او نړیوالو ژغورونکو ډلو د شپې له خوا هم خپلو هڅو ته دوام ورکړترڅو مړي او ټپیان له خاورو را وباسي.

د لبنان پوځ د دوشنبې په ورځ اعلان وکړ چې د دغه هېواد د پوځ قوماندان او سیمه کې د امریکا لوړپوړي پوځي چارواکي د هغه درې اړخیز تړون د عملي کېدو په اړه خبرې کړي دي چې تېره اوونۍ د امریکا، لبنان او اسرائیل ترمنځ لاسلیک شو.

د لبنان د پوځ اعلامیه وايي، د پوځ قوماندان رودولف هیکل د امریکا د مرکزي قوماندانۍ (سینټکام) د قوماندان امیرالبحر براد کوپر سره د لبنان او سیمې د وروستیو حالاتو په اړه خبرې وکړې.

دا په داسې حال کې ده چې د لبنان دولتي رسنیو د یکشنبې په ورځ راپور ورکړ چې اسرائیل د تړون له لاسلیک دوه ورځې وروسته پر لبنان خپل بریدونه بیا پیل کړي دي.

د اسرائیلو پوځ هم ویلي چې د حزب‌الله غړي یې خپلې امنیتي سیمې ته نږدې په نښه کړي دي؛ هغه سیمه چې د لبنان خاوره کې دننه شاوخوا ۱۰ کیلومتره غځېدلې ده.

د جمعې په ورځ، لبنان او اسرائیل د امریکا په ملاتړ یو درې اړخیز تړون لاسلیک کړ چې موخه یې د جګړو پای ته رسول دي.

لبنان ژمنه کړې چې د غیر دولتي وسله‌والو ډلو د بې‌وسلې کولو او د هغوی د اړوندو جوړښتونو د له منځه وړلو له لارې به پر خپلې ټولې خاورې خپل حاکمیت بېرته ټینګ کړي، هغه اقدام چې د اسرائیلي ځواکونو د تدریجي وتلو لپاره به زمینه برابره کړي.

اسرائیل او امریکا حزب‌الله یوه ترهګره ډله بولي، خو اروپایي ټولنې یوازې د دې ډلې پوځي څانګه په تور لېست کې شامله کړې. د حزب‌الله استازي د لبنان په پارلمان کې هم حضور لري.

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) وایي چې د ۲۰۲۶ میلادي کال د جنورۍ څخه تر اپرېل پورې یې د خپلو شریکانو په همکارۍ په افغانستان کې لږ تر لږه ۵.۹ میلیونه اړمنو کسانو ته مرستې رسولې دي.

اوچا د دوشنبې په ورځ په خپله اېکس پاڼه لیکلي چې د ترلاسه شوې بودجې په پرتله دا د مرستو د پوښښ د پام وړ کچه ده، او د دغو کسانو ۵۹ سلنه خلکو ته خوراکي مرستې رسېدلې دي.

اوچا زیاتوي چې دا شمېرې ښيي چې د خوړو سخته ناامنۍ لا هم پراخه ده، او خلک د خپلو اړتیاوو د پوره کولو لپاره د کال په اوږدو کې پرله‌ پسې او په بېلابېلو برخو کې تکمیلي مرستو ته اړتیا لري.

بلخوا د خوړو نړیوال پروګرام (WFP) د غبرګولي په میاشت کې خبرداری ورکړی و چې په ۲۰۲۶ کال کې به شاوخوا ۱۷.۴ میلیونه افغانان د خوړو له سخت کمښت سره مخ شي، او نږدې ۴.۹ میلیونه میندې او ماشومان به د خوارځواکۍ له ګواښ سره مخ وي.

د دې ادارې د راپور له مخې، افغانستان لا هم د نړۍ دهغو هیوادونو په کتار کې دی چې له سختو بشري او خوراکي ناورینونو سره مخ دي.

د څلورو لسیزو جګړو، اقتصادي ستونزو، پراخې بېوزلۍ، وچکالۍ او طبیعي پېښو د خلکو د ژوند وضعیت خراب کړی دی.

د افغانستان لپاره د بریتانیا ځانګړی استازی افغانستان باندې د پاکستان وروستیو بریدونو ته په اشاره افغانستان او پاکستان کې د تاوتریخوالي د دوام په اړه خپله ژوره اندیښنه څرګندوي.

ریچارد لېنډسي د دوشنبې په ورځ په خپله اېکس پاڼه لیکلي:

"موږ په افغانستان او پاکستان کې روان تاوتریخوالي اودانساني تلفاتو له ویرډک دوام ته ژوره اندېښنه لرو. موږ د ترهګرۍ ټول ډولونه په کلکه غندو. "

ریچارد لیندسي د نړیوال بشردوستانه قانون د درناوي، د ولسي خلکو دساتنې او د تاوتریخوالي د مخنیوي غوښتنه کوي.

افغانستان کې د طالبانو حکومت وایي چې په پکتیا ، پکتیکا او کونړ ولایتونو د پاکستان د وړمې شپې هوايي بریدونو، ۳۶ ملکي وګړي وژلي او ۱۶۳ نور یې ټپیان کړي دي.

ملګرو ملتونو هم په دغو بریدونو کې د ښځو او ماشومانو په شمول د لسګونو ولسي خلکو مرګ ژوبله تایید کړې.

خو پاکستاني چارواکي ادعا کوي چې ډیورنډ کرښې ته نږدې یې په ځمکنیو او هوايي عملیاتو کې ۲۹ وسله‌وال وژلي دي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندوی ماموریت ( یوناما) تایید کړه چې پر افغانستان د پاکستان د تیرې شپې په بریدونو کې لږ تر لږه ۲۸ ملکیان وژل شوي او ۴۹ نور ټپيان شوي دي.

یوناما شیبه وړاندې په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې په وژل شویو کې ښځې او ماشومان هم شامل دي.

دوی ویلي چې دغه بریدونه د دوشنبې په شپه د پکتیا پر څمکنۍ، د پکتیکا پر ګیان او د کونړ پر مرورې ولسوالۍ شوې دي چې په زیاته مرګ ژوبله یې څمکنیو ولسوالۍ کې پیښه کړې.

دا څویم ځل دی چې پر افغانستان د پاکستاني پوځ په بریدونو کې ملکیانو ته مرګ ژوبله اوړي او یوناما یې مستندوي.

د طالبانو حکومت دغو بریدونو کې د ۳۶ ملکیانو د وژل کېدو او ۱۶۳ نورو د ټپي کېدو خبره کړې وه.

پاکستاني لوری بیا ادعا کوي چې ۲۵ وسله وال یې وژلي دي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وایي له ایران سره غونډه به چې دې هیواد یې غوښتنه کړې وه، سبا سې شنبې د قطرپه پلازمینه دوحه کې جوړه شي. هغه دا خبر نن دوشنبې پرخپلې ټولنیزې شبکې تروټ سوشال ورکړ خو نور جزیات یې ورنکړل.

خو د ایران د بهرنیو چارو مرستیال وزیر کاظم غریب آبادي د رسنیو هغه راپورونه ردکړل چې ګواکې تهران او واشنګټن به روانه اوونۍ تخنیکي خبرې اترې ترسره کړي. د غریب آبادي په خبره که څه هم د مقابل لوري د ژمنو د پلي کېدو د تعقیب په ګډون له قطر سره د معمول له مخې سلا مشورې روانې دي خو په دوحه کې د کاري ډلو د تخنیکي خبرو د ترسره کیدو په اړه راپورونه د تایید وړندي.

د طالبانو د حکومت د بهرنیو چارو وزارت وایي چې د افغانستان پرڅو ولایتونو د پاکستان د ورستیو بریدونو په غبرګون کې یې په کابل کې د پاکستان د سفارت شارزدافیراحضارکړ او د ملکي وګړو پرکورونو د بمبارۍ په تړاو یې ورته خپل شدید اعتراض وړاندې کړ.

په هغه اعلامیه کې چې نن دوشنبې د بهرنیو چارو وزارت په ایکسپاڼه کې خپره شوې، دغه بریدونه د نړیوالو اصولو، بشري قوانینو او د هېوادونو د ملي حاکمیت ښکاره نقض بلل شوي او په کلکه غندل شوي دي. د اعلامیې له مخې دا لومړی ځل ندی چې د پاکستان پوځي رژیم د افغانستان له کرښې سلګونو کیلومتره لیرې د نا امنیو د پیښو ملامتي پرافغانستان اچوي او د خپلو امنیتي او سیاسي ناکامیو د پټولو په هدف پرافغانستان "بې بنسټه تورونه" لګوي. د اعلامیې په ټکو دا ډول چلند نه یوازې د ستونزو حل لاره نه ده، بلکې د دواړو هېوادونو ترمنځ د باور فضا، ګاونډیتوب اړیکې او د سیمې امنیت او ثبات ته هم جدي زیان رسوي.

د طالبانو حکومت ویلي، په پکتیا، پکتیکا او کونړ ولایتونو د پاکستان د تیرې شپې په هوایي بریدونو کې ۳۶ ولسي وګړي وژل شوي او ۱۶۳ نور ټپیان شوي دي.

خو د پاکستان د اطلاعاتو وزیر عطاءالله تارړ ویلي چې ډیورنډ کرښې ته څیرمه په ځمکنیوعملیاتو او هوایي بریدونو کې ۲۹ وسله وال وژل شوي دي.

دغه بریدونه یوه ورځ وروسته له هغې کیږي چې په کراچۍ کې د رینجرځواکونو پریوه مرکز په برید کې چې مسولیت یې له تحریک طالبان پاکستان څخه بیلې شوې جماعت الاحرار ډلې اخیستی، درې سرتیري ووژل شول. چارواکو ویلي چې د امنیتي ځواکونو په متقابلو ډزو کې د درې بریدګرووژل شول او څلورم چې افغان تبعه ښودل شوی، ژوندی نیول شوی دی.

د روسیې ولسمشرولادمیرپوتین ومنله چې روسیه د انرژۍ له کمښت سره مخ ده. پوتین د یکشنبې په ورځ د جون په ۲۸ د واکمن ګوند، متحدې روسیې، د لوړپوړو چارواکو یوې غونډې ته وویل: "تاسو ښه خبر یاست چې چلوونکي او کاروباریان تراوسه له ستونزو سره مخامخ دي." هغه زیاته کړه: "له بده مرغه، لا هم د تیلو په سټیشنونو کې کتارونه شته."

هغه زیاته کړه: "موږ باید د ترهګریزو بریدونو اغېز پر خپلو ملکي هدفونو او زیربناوو تر ټولو ټیټې کچې ته راولو،" چې په ښکاره اشاره یې د اوکراین د ډرون وروستیو بریدونو ته وه چې د روسیې په دننه کې یې د انرژۍ پرمهمو تاسیساتو ترسره کړي دي.

اوکراین په دغو بریدونو کې د تیلو ټرمینلونه، د تیلو تصفیې خونې او پایپ لاینونه په نښه کړي دي. لږ تر لږه ۱۷ سیمو کې د پټرولو او ډیزلو د پلور لپاره اجباري محدودیتونه لګول شوې او لسګونه نورو سیمو کې د سون توکو د کمښت یا محدودیتونو راپورونه ورکړل شوي دي.

د روغتیا نړیوال سازمان WHO ویلي چې د جون له ۲۱مې راهیسې په اروپا کې د سختې تودوخې د بې‌ ساري څپې په تړاو له ۱۳۰۰ څخه زیاتې مړینې ثبت شوې دي.

د WHO مشر ټیډروس ادهانوم ګبریسوس پرخپله ایکسپاڼه لیکلي، چې د تودوخې فشار یو" غلی وژونکی" دی. هغه له اروپايي هېوادونو وغوښتل چې د اقلیمي بدلون په وړاندې د روغتیا ساتنې لپاره د " تودوخې روغتیا عملي پلانونه تطبیق کړي."

د فرانسپرس آژانس د راپورله مخې د سختې ګرمۍ اړوند ډیرې مرینې په فرانسه کې ثبت شوي او ویل شوي چې د جون له ۲۴ راهیسې په دې هیواد کې زر نور کسان چې د اکثرو عمرونه یې له ۶۵ زیات ښودل شوي، مړه شوي دي.

په ډیرو اروپایي هیوادونو کې د تودوخې درجه تر ریکارډ کچې ثبت شوې ده. د چک جمهوريت د پلازمینې پراګ په شمالي برخه کې نژدې ۴۲ درجې د سانټیګراد، د پولنډ په سلوبیڅه ښارکې ۴۰،۵ درجې د سانټیګراد او په جرمني کې ۴۱،۷ درجې د سانټیګراد ثبت شوې ده.

اټکل کیږي چې را روانه یکشنبې به په اروپا کې لږترلږه ۱۹۱ ملیون کسان لږترلږه د تودوخې ۳۵ درجې د سانټیګراد تجربه کړي.

امریکا او ایران هوکړه کړې چې پر یوبل بریدونه دروي، خبرې له سره پیلوي او اجازه ورکوي چې د هرمز تنګي له لارې د کشتیو تګ راتګ په خوندي ډول دوام وکړي. دا خبره یوه امریکايي چارواکي د ازادې اروپا - ازادي راډیو ته کړې او د اکسیوس راپور له مخې ټاکل شوې چې خبرې به د قطر په پلازمېنه دوحه کې ترسره شي.

امریکايي چارواکي د جون په ۲۸مه ناوخته وویل: "د تفاهم ‌لیک د ټولو برخو په اړه تخنیکي خبرې به دوام ومومي. دواړه لوري به د اوس لپاره خپل پوځي اقدامات ودروي، او بېړۍ به وکولای شي د هرمز له تنګي څخه په ازاد او خوندي ډول تګ راتګ وکړي."

د اکسیوس د راپور له مخې، چې هغه هم د یوه امریکايي چارواکي له قوله خپور شوی، ټاکل شوې چې دواړه لوري د جون په ۳۰مه د قطر په پلازمېنه دوحه کې سره وګوري.

د ې چارواکي ویلي: "موږ پرېکړه وکړه چې ټول پوځي یا جګړه‌ ییز عملیات ودروو."

دا څرګندونې وروسته له هغې وشوې چې ایران، د امریکا له ‌خوا پر دغه هېواد د بریدونو او د خپلې ادعا له مخې د وروستي هوکړه‌ لیک څخه د سرغړونو په غبرګون کې د جون په ۲۸مه له امریکايي مذاکره کوونکو سره له مخکې ټاکل شوې لیدنې ته له حاضرېدو ډډه وکړه.

د ایران د ستر مشر د دفتر چارواکي مهدي فاضلي وویل. " یو له لاملونو دادی چې موږ دې ته ځیریو چې ایا کنګل شویو پیسو ته لاسرسی لرو که نه. که لاسرسی نه وي، نو دا شرط نه دی پوره شوی." سمدستي نورجزییات ندي خپاره شوي.