د افغانستان د سولې عالي شورا یو پلاوی له پاکستاني ديني عالمانو سره د خبرو په هدف پاکستان ته تللی دى.

د افغانستان د سولې عالي شورا مرستیال عطا الرحمان سلیم د دې هيئت مشري کوي.

د سولې عالي شورا يوه غړي محمد امين وقاد نن ازادۍ راډيو ته وويل، د افغانستان هيئت به د جګړې د پای ته رسیدو پر موضوعاتو ټینګار وکړي.

”په دغه کتنه کې زموږ پیغام ډېر واضح دی او هغه دا چې په افغانستان کې د جګړې دوام د هیچا په ګټه نه دی او دواړو هېوادونو ته زیان رسوي، راځئ چې په ګډه جګړه پای ته ورسو او د سولې خبرې پیل کړو. د پاکستان د نوي حکومت مسولیت هم دا دی چې په سیمه کې د ثبات د ټینګښت په برخه کې رښتینی وي“

د ښاغلي وقاد په خبره نړیوالو فشارونو ته په کتو پاکستان باید دا درک کړي چې له تروریزم څخه ملاتړ حل لار نه ده اوس د سولې د خبرو په برخه کې رښتینې همکاري وکړي.

د بې پولې خبریالانو سازمان RSF وايي، طالبانو په ۲۰۲۱ کال کې پرافغانستان له بیا واکمنیدو راهیسې په دې هیواد کې د رسنیو د ازادۍ د محدودولو لپاره له ۲۰ څخه زیات ملي فرمانونه او ګڼ ولایتي حکمونه صادر کړي دي. دې سازمان د طالبانو د پنځه کلنې واکمنۍ په درشل کې پرخپله ویبپاڼه کې په یوه راپورکې ویلي چې د خبریالۍ پر فعالیتونو فشار ورځ تر بلې زیات شوی، پرحکومت پر نیوکو بندیز لګېدلی، ښځې له پراخو محدودیتونو سره مخ دي، سیاسي بحثونه غلي شوي او د ژوندیو موجوداتو د انځورونو پر خپرولو بندیز لګېدلی دی.

د بې پولې خبریالانو سازمان وايي، طالبانو په پنځو کلونو کې په منظمه توګه افغانستان د معلوماتو په یوه زندان بدل کړی دی. هر نوي فرمان د خبریالانو او خپلواکو رسنیو لپاره فضا لا تنګه کړې. پرنیوکو بندیز او سانسور یې په رسمي ډول قانوني کړی دی. ښځینه خبریالانې تقریباً له رسنیو حذف شوې. د رسنیو د مسلکي کسانو په مجرم پیژندلو سره، د طالبانو چارواکي هڅه کړې چې د معلوماتو پر بهیر بشپړ کنټرول ولري.

دا سازمان له طالبانو غواړي چې ټول هغه قوانین او مقررات لغوه کړي چې د رسنیو ازادي محدودوي او زیاتويد چې په سلګونو افغان خبریالان له دې ځپنې د تېښتې او د خپل ژوند د ژغورلو او د خپل کار د دوام لپاره اړ شوي چې له هېواده ووځي. دې سازمان همدارنګه له هغو هیوادونو چې د رسنیو کارکونکو پناه وروړې، غوښتي چې دغه خطرونه درک کړي او له جبري ستنولو ډډه وکړي او خوندیتوب یې تضمین کړي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وايي، واشنګټڼ پرایران د نویو پوځي بریدونو پرځای غواړي پردې هیواد اقتصادي فشار وساتي ترڅو تهران یوې هوکړې کولو ته اړشي.

ټرمپ د یکشنبې په ورځ له اکسیوس رسنۍ سره په مرکه کې وویل: "موږ موضوع په ټیټه کچه ساتو." هغه اصطلاح چې معمولاً د احتیاط او محدود اقدام لپاره کارول کیږي.

هغه وویل: "موږ له هغوی سره یوازې نیمګړې خبرې اترې کوو. موږ یوازې ایران څارو، چې له ستر انفلاسیون سره مخ دی او پیسې هم نه لري."

د اکسیسوس په وینا ټرمپ په دې مرکه کې د ایران پر وړاندې د نورو پوځي ګواښونو یادونه ونه کړه. ټرمپ دغه څرګندونې داسې مهال کوي چې د ایران پربندرونو د امریکا کلابندي روانه ده او تهران هم د هرمز تنګي د بیرته پرانستلو لپاره امریکا ته نوي شرطونه ایښي دي.

د طالبانو حکومت وايي، په تېر یو کال کې په ټول افغانستان کې تر ۶۵۰ زره ډېر عادي پاسپورټونه وېشل شوي او تر ۱۶ زره د زیاتو بهرنیو وګړو ویزې تمدید شوې دي.

د طالبانو د حکومت ویندوی ذبیخ الله مجاهد پرون وویل، د احصایې او معلوماتو ادارې نژدې ۲ میلیونه برېښنايي او شاوخوا ۱ میلیون کاغذي تذکرې وېشلې دي. همداراز د پاسپورټ د غوښتنلیک فورمه له ۹ پاڼو یوې پاڼې ته راکمه شوې ده.

دا څرګندونې په داسي حال کې شوي چې لا هم ډېر افغانان په ځانګړي ډول د برېښنايي تذکرو په ترلاسه کولو کې د ستونزو او ځنډ خبره کوي.

ایراني چارواکو د هرمز تنګي د بیا پرانیستلو لپاره نوي او پراخ شرطونه مطرح کړي دي. د ایران د ملي امنیت شورا منشي محمدباقر ذوالقدر ویلي، تر هغه به هرمزتنګی خلاص نه شي چې امریکا خپل دریځ او چلند بدل نه کړي.

ایران د جګړې او بریدونو د پای ته رسېدو، د امریکا د پوځي ځواکونو د وتلو، د سمندري محاصرې د لرې کېدو، د جګړې د زیانونو د بشپړ جبران، د بندیزونو د لغوه کېدو او د د ایران د کنګل شویو شتمنیو د ازادېدو غوښتنه کړې ده.

له بلې خوا د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي وايي، تهران او مسقط په هرمز تنګي کې د کښتیو د تګ راتګ د مسیر او حقوقي مدیریت په اړه هوکړې ته ډېر نژدې شوي دي. د هغه په وینا، دواړه هېوادونه لومړی د یوه موقتي مسیر پر جوړولو خبرې کوي چې وروسته به د دایمي مسیر لپاره بنسټ وګرځي.

د سعودي عربستان د جیزان په سیمه کې د ارامکو د تېلو په تاسیساتو کې لګېدلی اور د یکشنبې په ورځ ووژل شو او د پېښې له امله د مرګ‌ژوبلې راپور نه دی ورکړل شوی.

یمني حوثیانو د برید مسوولیت منلی او ویلي یې دي چې تاسیسات یې د بې‌پیلوټه الوتکې په وسیله په نښه کړي دي. جیزان د یمن پولې ته نژدې موقعیت لري او حوثیانو ته نژدې دی.

د جیزان د تېلو چاڼځای هره ورځ شاوخوا ۴۰۰ زره بېرله اوومه تېل پروسس کوي او پټرول او ډیزل تولیدوي.

ټاکل شوې ده چې د افغانستان او آیرلنډ لوبډلې نن په بلفاست کې په درېیمه یو ورځینۍ مسابقه کې مخامخ شي.

دواړه لوبډلې ۵ یو ورځینۍ مسابقې کوي. د دوی ترمنځ لومړۍ سیالي د باران د اورېدو له کبله بې نتیجې لغوه شوه خو د جمعې په ورځ دوهمه سیالي د افغانستان لوبډلې د ۹۲ منډو په لوړ توپیر وګټله.

د افغانستان لپاره راشد خان د سیالې لوبډلې ۶ لوبغاړي وسوځول او تر ټولو ډېرې منډې ابراهیم ځدراڼ وکړې.

د آیرلنډ په کوربه توب د دې سیالیو درېیمه نن د افغانستان په وخت د ماسپښین په پنځلس باندې دوه بجې پیلېږي.

په هرات کې پرون (یکشنبه) د خصوصي سیکتور له لوري د ۱۴۳ میلیون ډالرو په لګښت د سمنټو د یوې سترې فابریکې د جوړولو چارې پیل شوې.

فابریکه به د هرات په زنده‌جان ولسوالۍ کې جوړه شي او ټاکل شوې چې په دوو کلونو کې بشپړه شي.

دا فابریکه به هره ورځ شاوخوا ۳ زره ټنه سمنټ تولید کړي او نژدې ۵ زره کسانو ته به د کار مستقیم او غیرمستقیم زمینه برابره کړي. چارواکي وايي، د دې پروژې موخه د سمنټو د کورني تولید زیاتول او پر وارداتي سمنټو د افغانستان د اتکا کمول دي.

په غزني ولایت کې د یوې ناچاودې مرمۍ چاودنې ۲ ماشومان وژلي او ۲ نور ټپیان کړي دي.

د دغه ولایت د امنیه قومندانۍ په یوه خبرپاڼه کې ویلي،"پېښه پرون شنبې د څلورمې حوزه اړونده په نوغي کلي کې شوې ده".

د خبرپاڼې پر اساس، ماشومانو له یوې پخوانۍ مرمۍ سره لوبې کولی چې پرې وچاودیده.

په خبرپاڼه کې وړاندې راغلي، دوو ماشومانو د پېښې په ځای کې ساه ورکړې او ټپیان روغتون ته انتقال شوي دي.

د ټپي ماشومانو د روغتیايي وضعیت په اړه جزییات ورکړل شوي نه دي.

د ماشومانو د ساتنې صندوق یونیسف د روان کال د حمل د میاشتې په یو راپور کې ویلي و،" په تیر یو کال کې په افغانستان کې د ناچاودو توکو د چاودانې له کبله ۳۳۸ ماشومانو وژل شوي دي".

ماینونه او ناچاودي مهمات د افغانستان د کلونو جګړو میراث دی چې لا هم هر کال د لسهاوو کسانو ژوند اخلي.

ترکیه وايي، د مکې دفاعي تړون د ایران خلاف نه دی.

د ترکیې د بهرنیو چارو وزیر هاکان فیدان د شنبې په ورځ وویل،" د ترکیې، پاکستان او سعودي ترمنځ لاسلیک شوی دفاعي تړون که څه د ناټو تړون ته ورته دی خو د ایران خلاف نه دی".

د هغه په وینا، دا تړون د هیڅ هېواد خلاف نه دی او یوازینۍ موخه يې د دغو درېیو هېوادونو د امنیت خوندي کول دي.

سعودي، ترکیې او پاکستان د تیرې جمعې په ورځ په مکه ښار کې یو دفاعي تړون لاسلیک کړ.

د تړون له مخې،" له دې درېیو هېوادونو پر هر یو يې برید، پر درې واړو برید ګڼل کیږي".

دا درې هېوادونه په داسې حال کې دفاعي تړون لاسلیکوي چې په منځني خیتځ کې پر ایران د امریکا او اسراییلو د بریدونو له کبله وضعیت ترینګلی دی.

د طالبانو د حکومت د لوړو زده کړو وزارت د ۹ خصوصي پوهنتونونو فعالیت وځنډاوه.

د لوړو زده کړو وزارت وايي، د دغو پوهنتونونو فعالیت د "خیالي محصلینو" او اداري سرغړونو له کبله ځنډول شوی دی.

دغه وزارت نن یکشنبې پر خپلې ایکسپاڼې لیکلي، په جوزجان کې د "برلاس" په بلخ کې د "راه سعادت" او "ترکستان" په بدخشان کې د "برنا" او "ازهر" په فاریاب کې د "رشاد" او په کابل کې د "پیام" پوهنتونونو فعالیتونه د یو کال لپاره ځنډول شوي دي.

وړاندې راغلي، په کندوز کې د "کهندژ" او په تخار کې د "خانه دانش" پوهنتونونو د فعالیت جواز لغوه شوی دی.

د طالبانو د حکومت د لوړو زده کړو وزارت وايي، دغو پوهنتونونو د زده کړو امکانات نه درلودل او هغه نصاب په کې تدریس کیده چې د لوړو زده کړو وزارت نه وو تایید کړی.

تراوسه د دغو پوهنتونونو مسوولینو د طالبانو د پریکړې په اړه څه نه دي ویلي.

د لوړو زده کړو وزارت د معلوماتو له مخې، اوسمهال ۱۲۰ خصوصي پوهنتونونه او موسسې په افغانستان کې په رسمي ډول فعالیت لري.