په هرات کې امنیتي ځواکونو اووه ټنه کیمیاوي مواد موندلي چې د هیروئین او کریستال د جوړولو لپاره کار ورڅخه اخیستل کېږي.

د هرات د پولیسو په وینا، د کیمیاوي موادو دا بسته د ایران له خاورې افغانستان ته راتېره شوې او د اسلام کلا په ګمرک کې ونیول شوه.

د هرات په امنیه قوماندانۍ کې له مخدره موادو سره د مبارزې مدیر، حمیدالله نصرت‌زاده پرون چهارشنبه ازادي راډیو ته وویل چې دا مواد د چین ساخت دي او تقریباً یو نیم میلیون امریکايي ډالر ارزښت لري.

د نصرت‌زاده په وینا، دا کیمیاوي مواد عموماً د هیروئین او کریستال په تولید کې کارول کېږي.

په هرات کې د مخدره موادو له تولید او قاچاق سره د مبارزې پولیسو ویلي چې قاچاق وړونکو پلان درلود چې د کیمیاوي موادو دا بسته له هرات څخه د فراه ولایت بکواه ولسوالۍ ته ولېږدوي.

د طالبانو حکومت یوه باخبره سرچینه وايي چترال باندې د طالبانو وروستیو هوايي بریدونو کې، د وسله‌والو مخالفینو پناه‌ځایونه په نښه شوي دي.

د طالبانو حکومت دغې سرچینې چې د موضوع د حساسیت له امله‌یې ونه‌غوښتل نوم‌یې خپور شي، د چهارشنبې په ورځ (د اسد په ۷مه) ازادي راډیو ته وویل چې د طالبانو ځواکونو د پاکستان د چترال پر سیمه په دوو "غچ اخیستونکو" جلا بریدونو کې د مخالفو ډلو پناه‌ځایونه په نښه کړي دي.

سرچینه پرته له جزئیاتو زیاتوي چې په دغو بریدونو کې د یادو ډلو یو شمېر غړي وژل شوي او پناه‌ځایونه‌یې هم له‌منځه وړل شوي دي.

د پاکستان حکومت تر اوسه په دې اړه څه نه‌دي ویلي او ازادي راډیو هم نه‌شي کولای د خپلواکو منابعو له‌خوا د دغو بریدونو یا مطرح شویو ادعاوو تأیید یا رد ترلاسه کړي.

سرچینه وايي دا بریدونه د مخالفو وسله‌والو له‌خوا د چترال له سیمې د بدخشان پر زیباک ولسوالۍ د شوي برید په غبرګون کې ترسره شوي دي.

تر دې مخکې، د طالبانو حکومت لوی درستیز، فصیح‌الدین فطرت، د شنبې په ورځ ادعا کړې وه چې د پاکستان حکومت د طالبانو یو شمېر مخالفان سمبال کړي او زیباک ولسوالۍ ته‌یې استولي دي، خو د هغه په وینا، د طالبانو ځواکونو هغوی ته درنه مرګ‌ژوبله اړولې ده.

بل‌خوا، د یاسین ضیا په مشرۍ د افغانستان د ازادۍ جبهې هم د شنبې په ورځ په خپلې اېکس‌پاڼې د یوې وېډیو په خپرولو ادعا وکړه چې د زیباک په نښتو کې یې طالبانو ته درنه مرګ‌ژوبله اړولې او ادعا یې وکړه چې د طالبانو دوه بې‌پیلوټه الوتکې چې په ټکو یې د جبهې تر کنټرول لاندې سیمو کې یې عملیات کول، نسکورې کړې دي.

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) خبرداری ورکوي چې د افغانستان په بېلابېلو سیمو کې سخت بارانونه، ناڅاپي سېلابونه او د ځمکې ښویېدنې امکان لري ناچاوده مهمات رابرسېره کړي او د سیمې د اوسېدونکو او مرستندویانو ژوند له خطر سره مخ کړي.

اوچا د چهارشنبې په ورځ «د اسد په ۷مه» په خپل راپور کې ویلي چې سختو بارانونو او ناڅاپي سېلابونو د افغانستان د مرکزي، ختیځو او سوېل‌ختیځو سیمو ځینې برخې اغېزمنې کړې دي.

د دې ادارې په وینا، نورستان ولایت لا هم د سېلابونو له امله د اغېزمنو شویو سیمو تر ټولو بحراني وضعیت لري.

د طالبانو حکومت چارواکو ویلي چې په نورستان ولایت کې د وروستیو سېلابونو له امله لږ تر لږه ۲۳ کسان مړه او شااوخوا ۸۰ نور ټپیان شوي دي.

افغانستان چې د اقلیمي بدلونونو پر وړاندې له ډېرو زیانګالو هېوادونو څخه شمېرل کېږي، په وروستیو کلونو کې د ویجاړوونکو سېلابونو له زیاتېدو سره مخ شوی دی.

ټاکل شوې ده د «کانټیننټل جام» په نوم د فوټسال سیالۍ چې د افغانستان ملي لوبډله هم په‌کې ګډون لري، د اګسټ په لومړۍ نېټه (د شنبې په ورځ) پیل شي.

په دې سیالیو کې د افغانستان ترڅنګ د روسیې، ویتنام، نیوزیلنډ او تایلنډ ملي لوبډلې برخه اخلي.

د افغانستان د فوټسال ملي لوبډله پرون په دغو سیالیو کې ګډون لپاره تایلنډ ته ولاړه.

د افغانستان لومړۍ لوبه به د اګسټ په دوهمه (د یکشنبې په ورځ) د کوربه هېواد تایلنډ پر وړاندې ترسره شي.

ټاکل شوې ده چې د کانټیننټل فوټسال جام سیالۍ د اګسټ تر شپږمې دوام وکړي.

د بې پولې ډاکټرانو ټولنې(MSF) له پاکستانه وغوښتل چې د افغانانو جبري ستنول ودروي. دې ټولنې د سې شنبې په ورځ د جولای په ۲۸ په یوه راپورکې وویل، هغه محرومې ټولنې او هغه کسان چې افغانستان ته د بېرته ستنېدو په صورت کې له زیان او خطر سره مخامخ کېږي، باید په رسمي توګه وپېژندل شي او لازم قانوني او بشري خوندیتوب ورته برابر شي.

د بې ‌پولو ډاکټرانو ټولنې د کډوالو پر روغتیایي خدمتونو د پاکستان د حکومت د ناقانونه بهرنیانو د بیرته ستنولو د پلان د اغیزو په اړه ژوره اندیښنه څرګنده کړې او ویلي یې دي چې یوشمیرکډوالو ورته ویلي چې د نیول کېدو له وېرې او دا چې په روغتیايي مرکزونو کې یې اسناد وپلټل شي خپله درملنه ځنډوي یا ترې تېرېږي. د دې ټولنې په خبره دغه وضعیت هغه روغتیایي ستونزې رامنځته کړي چې د مخنیوي وړدي او په هغو کې د خوارځواکۍ او د امیندوارۍ د پیچلتیاوو پېښې هم شاملې دي.

د پاکستان حکومت د ۲۰۲۳ کال په نومبر میاشت کې د ناقانونه کډوالو د بیرته ستنولو لړۍ پیل کړه چې په لومړي پړاو کې یې بې اسناده افغانان په نښه کړل او وروسته یې دا پلان هغو ثبت ‌شویو کډوالو ته هم وغځاوه چې د افغان تابعیت (ACC) یا PoR) کارټونه یې لرل.

پاکستان د روان کال د جولای له ۱۰مې نېټې راهیسې د ټولو هغو افغانانو چې په هغه هیواد کې د اوسیدو اجازه نه لري، د نیولو او افغانستان د استولو لړۍ ګړندۍ کړې چې تراوسه یې په سوونو کسان د دغه نوي بهیرپه ترڅ کې افغانستان ته لیږلي دي.

د جرمني د کورنیو چارو وزارت وایي، په یوه چارټرالوتنه کې یې ۳۱ افغانان بیرته افغانستان ته ولیږل.

د جرمني د کورنیو چارو وزیر الکساندر ډوبرینټ د جرمني په جنوب کې خبریالانو ته وویل، هغه کسان چې د سې شنبې په ورځ افغانستان ته استول شوي، " ډیری یې ډېر خطرناک او خطرناک مجرمان وو، چې د قتل، جنسي تېري او تاوتریخوالي جرمونه یې ترسره کړي وو."

هغه زیاته کړه، په الوتکه کې یو داسې کس هم و چې په کوم جرم نه و محکوم شوی، خو پر هغه هم له جرمني د ایستلو لازمي حکم نافذ و. د نوموړي په وینا، دغه کس مخکې په یوه بل اروپايي هېواد کې د پناه غوښتنه کړې وه، خو وروسته بېرته جرمني ته ستون شوی و.

د دغو افغانانو ستنول د هغې هوکړې پربنسټ ترسره شوي چې د طالبانو له حکومت سره شوې او له مخې یې د جرمني حکومت کولای شي د دریم ګړو هیوادونو له ښکیلتیا پرته افغانستان ته د افغانانو د بیرته ستنولو لړۍ په منظم ډول مخ ته یوسي.

له ۲۰۲۴ کال راهیسې، چې جرمني افغانستان ته د کډوالو د بېرته ستنولو بهیر بیا پیل کړی، تر اوسه یې له ۲۰۰ څخه ډېر کسان بېرته افغانستان ته استولي دي. د بشري حقونو د سازمان امنېسټي انټرنېشنل په وینا، لږ تر لږه یو له دغو بېرته ستنول شویو کسانو وروسته وژل شوی دی.

ملګري ملتونه وایي چې په افغانستان کې رسنۍ لاهم تر فشار لاندې دي.

دا خبره د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو مرستندویه مأموریت (یوناما) په هغه راپور کې چې د سې شنبې په ورځ‌یې خپور کړی کړی او ویلي یې دي چې د یوناما د بشري حقونو څانګې د خبریالانو د توقیف او د رسنیو د فعالیتونو د ځنډولو څو پېښې مستندې کړي چې هغه د دې څرګندونه کوي چې د رسنیو سکټور لاهم په یوه ستونزمن چاپېریال کې فعالیت کوي.

په افغانستان کې د بشري حقونو د وضعیت په اړه د یوناما راپور په دې هېواد کې د ۲۰۲۶ کال د اپرېل څخه تر جون پورې موده رانغاړي.

په دغه راپور کې د واکمنو چارواکو له‌خوا پر رسنیو د فشارونو په اړه د خبریالانو د نیول کېدو او د رسنیو د تړل کېدو د څو پېښو یادونه شوې او دغه‌راز ویل شوي چې یو شمېر رسنیو د مالي ستونزو له امله خپل فعالیتونه درولي دي.

جرمني یو ځل بیا افغانان د چارټر الوتنې له لارې خپل هېواد ته ستانه کړل.

د جرمني خبري اژانس د راپور له مخې، د دغو افغانانو د سپرلۍ الوتکه د سې شنبې سهار وختي د جرمني د لایپزیګ له هوايي ډګر څخه د کابل پر لور والوتله.

تر اوسه د دغو افغانانو په اړه چې دوی څومره کسان وو او د کومو لاملونو له امله بېرته افغانستان ته واستول شول، نور جزئیات نه‌دي خپاره شوي.

خو د جرمني د ختیځ ایالت ساکسوني د کورنیو چارو وزارت د دغو افغانانو د ډیپورټ بهیر تأیید کړی دی.

په کابل هوايي ډګر کې هم عیني شاهدانو ویلي چې یو شمېر کورنۍ د خپلو خپلوانو د ورتګ د هرکلي لپاره راټولې شوې وې او چارواکو ورته ویلي چې د ډیپورټ شویو د نومونو د ثبت او پوښتنو ګروېږنو وروسته ښایي خوشې شي، خو کله چې له کورنیو یې تضمین ترلاسه کړي.

د راپور له مخې، د دغو افغانانو ستنول د هغې هوکړې پر بنسټ ترسره شوي چې د طالبانو له حکومت سره شوې او له مخې یې د جرمني حکومت کولای شي د درېیم‌ګړو هېوادونو له ښکېلتیا پرته افغانستان ته د افغانانو د بېرته ستنولو لړۍ په منظم ډول مخ ته یوسي.

د جرمني حکومت ویلي هغه افغانان چې په دې هېواد کې یې درانه جرمونه ترسره کړي او نور هغوی چې د پناه غوښتنې یې رد شوي بېرته افغانستان ته لېږي، خو منتقدین وایي چې د جرمني حکومت له بشري حقونو څخه د سرغړونو، په ځانګړي ډول د ښځو پر وړاندې محدودیتونو سره سره طالبانو ته رسمیت ورکړی او هم‌یې هغوی ته امتیاز ورکړی.

د راپور له مخې په دغو امتیازاتو کې دا هم شامل دي چې په جرمني کې د افغانستان په ډیپلوماتیکو استازولیو کې د طالبانو ډیپلوماتانو ته د فعالیت اجازه ورکړل شوې ده.

د سره صلیب نړیواله کمېټه د افغانستان په څو ولایتونو کې له سوونو زیانګالو ښځو سره د مرستې خبر ورکوي.

د افغانستان لپاره د دې کمېټې څانګې د سې شنبې په ورځ په خپله اېکس پاڼه کې لیکلي چې په پروان، کندهار او خوست ولایتونو کې یې د افغاني سرې میاشتې ټولنې په همکارۍ زرو زیانګالو امیندواره او شیدې ورکوونکو ښځو ته نغدې مرستې او د تغذیې په اړه روزنه ورکړې ده.

د سره صلیب په وینا دا مرسته له میندو سره مرسته کوي چې خپلې بېړنۍ اړتیاوې پوره کړي او د خپلو کورنیو لپاره د دسترخوان پر سر مقوي خواړه کېږدي.

یو شمېر زیانګالو مېرمنو سره دا مرسته داسې مهال کېږي چې د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ ادارې (اوچا) د تېرې یکشنبې په ورځ خبرداری ورکړ چې که په روان کال کې لازمه بودجه ترلاسه نه‌کړي، نو په افغانستان کې به میلیونونه ماشومان له ژوند ژغورونکو روغتیایي او تغذیوي خدمتونو بې‌برخې شي.

د اوچا په خبره د بودجې کمښت په ۲۰۲۶ کال کې په افغانستان کې د ۵،۷ میلیونو ماشومانو او میندو لپاره د تغذیې پروګرامونه له ګواښ سره مخ کړي دي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو موندنې ښيي چې د طالبانو د حکومت د پوله ساتو او پاکستاني پوځیانو ترمنځ د نښتو له پيله ۴۹۹ ملکیان وژل شوي او ۱۲۱۶ نور ټپيان شوې دي.

د ملګرو ملتونو مرستندوی ماموریت یوناما دغه خبره د ( اپریل،مې ،جون) میاشتو پر مهال د بشري وضعیت د اروزنې په راپور کې، چې نن سه شنبه خپور شو، کړې ده.

راپور کې راغلي چې د تاوتریخوالي له کبله دغه ملکي مرګ ژوبله د تیر کال د اکتوبر میاشتې له لومړیو څخه د سږ کال د جون تر ۳۰مې پورې مستنده شوې ده.

د طالبانو د حکومت او پاکستان ترمنځ اړیکې وروسته تر هغه خرابې او د دواړو هېوادونو ترمنځ د تګ راتګ لارې بندې شوې چې د پاکستان هوایي ځواکونو د تېر کال اکتوبر کې د لومړي ځل لپاره پر کابل هوایي بریدونه وکړل.

یوناما پر ملکي مرګ ژوبلې سربیره په افغانستان کې بشري وضعیت یوځل بیا د اندیښنې وړ بللی دی.

دوی په هرات کې د حجاب نه مراعاتولو په تور د دیرشو ښځو د نیولو، د پخواني حکومت د امنیتي او دفاعي ځواکونو د نیولو او توقیف د نهه ویشتو پیښو او د ځینو هغو د شکنجې خبره هم یاده کړې ده.

پاکستان او افغانستان کې د طالبانو حکومت تراوسه د یوناما د دغه راپور په اړه تبصره نه ده کړې.

بدخشان کې د طالبانو د حکومت د اطلاعاتو او فرهنګ رئیس ذبیح الله امیري بهارک ولسوالۍ کې وژل شوی دی.

د بدخشان ولایت امنیه قومانداني ویاند احسان الله کامګار ازادي راډیو ته وویل چې ذبیح الله امیري باندې نن د بهارک- فیض اباد په لار دوه موټر سایکل سپرو وسله والو برید کړی او دبرید کونکو څخه یو کس د امیري د محافظانو په ډزو کې وژل شوی او دوهم کس نیول شوی دی.

اعلامیه زیاتوي چې دقتل انګیزه تراوسه څرګنده نه ده.

د خبر ترلیکلو کوم کس یا ډلې ددغه برید مسئولیت په غاړه نه دی اخیستی.

دغه برید په داسې حال کې کیږي چې بدخشان ولایت کې په دې وروستیو ورځو کې د طالبانو او مخالفینو ترمینځ یې نښتې شوي دي.