د افغانستان د انتخاباتو خپلواک کمېسیون وایي، سبا چهارشنبه به د ولسمشرۍ او د ولایتي شوراګانو د انتخاباتو نېټه اعلان کړي.

د دغه کمېسیون یوه غړي سید حفیظ‌الله هاشمي نن سې شنبه ازادي راډیو ته وویل چې د دې کمېسیون غړي د ورځې تر وروستیو پورې پر دې خبرې کوي چې دغه انتخابات د راتلونکي ۱۳۹۸ لمریز کال د وري یا حمل میاشتې په ۱۷مه که په ۳۱مه ترسره شي.

دی وایي:

"ټاکل شوې چې کمېسیون سبا په ۱۰ بجو په یوه خبري کنفرانس کې د ولسمشرۍ او د ولایتي شوراګانو لپاره د انتخاباتو نېټه خلکو ته اعلان کړي."

ښاغلی هاشمي وایي، د دغو انتخاباتو د ترسره کېدو لپاره ټول تیاری نیول شوی دی.

د انتخاباتو د کمېسیون دغه غړی د دغو انتخاباتو لپاره د تیاریو خبره په داسې حال کې کوي چې پرون‌یې ازادي راډیو ته د ولسوالیو د شوراګانو لپاره د انتخاباتو د ځنډېدو د وړاندیز خبره وکړه.

هغه وویل، د ولسوالیو د شوراګانو لپاره چې ټاکل شوې د میزان د میاشتې په ۲۸مه د ولسي جرګې لپاره له انتخاباتو سره یوځای ترسره شي، د ډېرو ولسوالیو شوراګانو ته د کاندیدانو د نشتوالي او د دغو شوراګانو د غړو د صلاحیتونو او امتیازونو د مبهم والي په ګډون، ډېرې ستونزې تر اوسه نه‌دي هوارې شوي او دوی غواړي چې دغه انتخابات له ټاکلې نېټې څلور میاشتې شا ته وغورځوي.

د کابل ، بدخشان ، کونړ ، ننګرهار نورستان، بادغیس ، میدان وردګ ، بامیان او هرات په شمول د افغانستان په ۲۳ ختیځو، شمال ختیځو ،مرکزي او لویدیځو ولایتونو کې سه شنبې د واورې او باران اټکل شوی دی.

د طالبانو د حکومت د ترانسپورت او هوايي چلند د وزارت د هوا پیژندنې د ادارې له اټکل سره سم د باران کچه له ۱۰ تر۳۰ ملی میترو او دواورې کچه له ۱۰تر۳۰ سانتي مترو اټکل شوې او دغه وریا به په ځینو ولایتونو کې له تلندې او برښنا سره وې.

د ملګرو ملتونو دبشری چارو د همغږۍ ادارې په خپل وروستي رپوټ کې وویل چې سږ ژمی د افغانستان په ځینو برخو کې د واورې پوښښ د تیر کال د ورته مودې پرتله خورا ښه حالت کې دی.

د دې ادارې په ټکو، د واورې او بارانونو زیاتوالی ممکن د پسرلي موسم د غنمو په کښت او تر ټولو مهم، د نويو کرل شوي تخمونو په ځانګړې توګه په وچو یا للمو سیمو کې یې پر ودې مثبته اغیزه ولري.

د ماشومانو لپاره د ملګرو ملتونووجهي صندوق یونیسیف وايي په پام کې لري چې په روان میلادي کال کې افغانستان کې په خوارځواکۍ اخته یو ملیون او درې لکه کوچنیانو ته مرستې ورسوي.

یونیسیف د دوشنبه په ورځ ( د کب اتلسمه) خپله ایکسپاڼه کې ولیکل چې خپلو شریکانو سره یې په تیر ۲۰۲۵ کال کې په شدیدې خوارځواکۍ اخته د څه دپاسه شپږلکو ماشومانو درملنه کړې ده.

د ملګرو ملتونو دغه اداره خبرداری ورکوي چې خوارځواکي په افغانستان کې د کوچنیانو ژوند ګواښي.

د نړیوال خوراکي پروګرام WFP د شمیرو په اساس ، په افغانستان کې ۳.۷ ملیون کوچنیان او ۱.۲ ملیون ښځي په خوارځواکۍ اخته دي.

سریلانکا افغانستان سره په متحدو عربي اماراتو کې د کریکټ لوبلړۍ تر نامعلومې نیټې وځڼډوله.

د سریلانکا د کریکټ بورډ یوه چارواکي د دوشنبې په ورځ د فرانسې خبري اژانس ته وویل د افغانستان په وړاندې د ۶ لوبو لړۍ چې ټاکل شوې وه روانه اونۍ په متحدو عربي اماراتو کې پیل شي ترنامعلومې مودې پورې وځنډول شوه.

دغه چارواکي ویلي چې لوبې د پروازونو د وضعیت او په سیمه کې د روانې جګړې له امله لغوه شوې.

ټاکل شوې وه چې ددواړو هیوادنو ټیمونه دافغانستان په کوربتوب د روانې مارچ میاشتې په ۱۳، ۱۵ او ۱۷ په شارجه کې درې شل اوریزې نړیوالې لوبې او د مارچ په ۲۰، ۲۲ او ۲۵ په دبی کې درې یو ورځنۍ نړیوالې لوبې وکړي.

د فبروري په ۲۸مه د متحدوایالاتو او اسراییلو له خوا په ایران له برید وروسته چې تهران غچ اخیستونکي بریدونه پیل کړل، په منځني ختیځ کې جګړه خپره شوې ده.

د دبی د هوایی ډګرپه شمول د سیمې په هیوادونو کې پروازونه مختل شوي.

د دبی هوايی ډګر د شنبې په ورځ د لنډ وخت لپاره ځکه وتړل شو چې ایران د خلیج په هیوادونو کې اهدافو باندې هوايی بریدونه وکړل.

جګړه ځپلي افغانستان هیڅکله په هیواد کې دننه د کرکټ د کومې نړیوالې لوبې کوربتوب نه دی کړی او پرځای یې له خپلې خوا د بین المللي لوبو کوربتوب هند یا متحده عربي اماراتو کې کوي.

په افغانستان کې د طالبانو حکومت په سیمه کې روانې جګړې او کړکیچونه د اندیښنې وړ بولي او ټینګار کوي چې ستونزې د خبرو له لارې حل شي.

د طالبانو د حکومت بهرنیو چارو وزیر د بهرنیو هیوادونو سفیرانواو دنړیوالو سازمانو له استازو سره د روژه ماتې په غونډه کې په افغانستان باندې د پاکستان بریدونه وغندل او وویل چې پاکستاني ځواکونو په ختیځو او جنوب ختیځو ولایتونو کې بمبارد کې د ښځو او کوچنیانو په شمول ولسي خلک وژلي دي.

امیرخان متقي وویل چې افغانستان د پاکستان له لورې له یو تحمیلي جنګ سره مخ دی او دافغانستان دفاعي اقداماتو کې په پوځي اهدافو تمرکز شوی دی.

په داسې حال کې چې اسلام اباد وايي چې د تحریک طالبان پاکستان کسانو په افغانستان کې پناه اخیستې او له هغه ځایه پاکستان کې دننه بریدونو تنظیموي او کوي یې متقي یو ځل بیا وویل چې د TTP ستونزه یوه پخوانۍ او د پاکستان کورنۍ مسئله ده او واک ته د طالبانو له راتګ سره نه ده رامینځ ته شوې.

امیرخان متقي د امریکا ،اسرائیلو او ایران ترمینځ جګړه د سیمې او نړۍ د امنیت لپاره ګواښ وباله اوخواشیني یې څرګنده کړه چې دغه نښتې دسیمې نورو هیوادونو ته غځیدلي اوغوښتنه یې وکړه چې ستونزې باید د خبرو له لارې حل شي.

د طالبانو د حکومت د ټرانسپورټ او هوايي چلند وزارت د هوا پیژندنې ریاست سبا سه شنبې په ۲۳ولایتونو کې د واورې، باران او تالنده بریښنا اټکل کړی دی.

په هغه خبرپاڼه کې چې هوا پیژندنې ریاست خپره کړې د کابل په ګډون په لغمان، کونړ، کاپیسا، پنجشیر، هرات، بادغیس، بدخشان او یو شمیر نورو ولایتونو کې د واورې او باران اټکل شوی دی.

که څه هم په وروستیو څو ورځو کې د افغانستان او پاکستان ترمنځ جګړه یو څه ارامه شوې، خو د ډیورند کرښې په اوږدو کې لا هم نښتې روانې دي.

د طالبانو دفاع وزارت د یکشنبې په ورځ ادعا وکړه چې د ننګرهار په لعل پوره ولسوالۍ کې يې د پاکستاني ځواکونو یوه بې پیلوټه الوتکه نسکوره کړې ده.

دفاع وزارت په دې اړه نور جزیات ورکړي نه دي او هم پاکستاني چارواکو تراوسه په دې اړه څه ویلي دي.

بل پلو، د پاکستان د اطلاعاتو او نشراتو وزیر عطالله تارړ ادعا کوي چې پاکستاني پوځیانو د جګړې له پیل راهیسې ۵۸۳ طالبان وژلي او ۷۹۵ نور يې ټپیان کړي دي.

خو طالبانو بیا ادعا کوي چې پاکستاني پوځیان ملکیان په نښه کوي.

ازادي راډیو په خپلواکه توګه دغه ادعاوې تاییدولی نشي.

بل پلو د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر وړمه ورځ ویلي و،" د افغانستان په لسو ولایتونو کې د پاکستاني ځواکونو په بریدونو کې ۱۸۵ملکیان وژل شوي او په سلهاوو نور ټپیان دي".

نژدې دوه اونۍ کیږي چې د افغانستان او پاکستان ترمنځ جګړه روانه ده.

دغه جګړه د ننګرهار پر بهسودو ولسوالۍ د پاکستاني ځواکونو له هوايي بریدونو وروسته پیل شوه، هغه برید چې د یوې کورنۍ ۱۸ غړي په کې ووژل شول.

د طالبانو د حکومت سترې محکمې اعلان کړی چې د یکشنبې په ورځ، د حوت په ۱۷مه، په غور ولایت کې ۶ کسان چې ۳ ښځې هم پکې شاملې وې، د "اخلاقي فساد" په تور هر یو په ۳۹ دورو ووهل شول.

دې محکمې په یوه بله اعلامیه کې ویلي چې په کابل کې د طالبانو د حکومت د نشه يي توکو او مسکراتو د مخنیوي محکمې د پرېکړې پر بنسټ ۱۸ کسانو ته تعزیري سزا ورکړل شوې ده.

د اعلامیې له مخې، دغه کسان له ۱۰ تر ۳۹ پورې په درو وهل شوي او هم ورته له ۷ میاشتونه تر ۳ کلونو پورې د بند سزا ورکړل شوې.

په افغانستان کې د طالبانو د حکومت له لوري د تورنو کسانو جسمي سزاوې تل د بشري حقونو د سازمانونو، په ځانګړي ډول د ملګرو ملتونو، له سختو نیوکو سره مخ شوې دي.

په دې وروستیو کې د ملګرو ملتونو کارپوهانو خبرداری ورکړی چې د طالبانو د پرېکړو له مخې په عام محضر کې د جسمي سزاګانو زیاتوالی په افغانستان کې د نړیوالو بشري حقونو له قوانینو سرغړونه ده.

خو د طالبانو چارواکي وايي چې د اسلامي شریعت له مخې مجرمینو ته جسمي سزاوې ورکوي او د داډول سزاوو د تطبیق پردوام یې ټینګارکړی.

د طالبانو د حکومت د بهرنیو چارو وزارت د یکشنبې په ورځ، د کب یا حوت په ۱۷مه، پرخپل ایکسپاڼه کې په یوه بیان کې وویل چې امیرخان متقي دا موضوع د چین له ځانګړي استازي یو شیا یونګ سره په لیدنه کې مطرح کړې ده.

متقي زیاته کړې چې دوی د ستونزو سوله ییز حل ته لومړیتوب ورکوي او هڅه کوي چې شخړې پراخې نشي، خو د "خلکو او وطن د دفاع" حق د ځان لپاره خوندي ساتي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د چین د استازي له قوله هم لیکلي چې ویلي یې دي، له پاکستان سره هم په تماس کې دي او د شخړو د کمیدو او د خبرو له لارې د ستونزو د حل غوښتنه کوي.

د طالبانو د حکومت او پاکستان ترمنځ نښتې وروسته له هغې زیاتې شوې چې پاکستان د کب یا حوت په دوهمه د شپې له خوا د پکتیکا او ننګرهار پر ځینو سیمو هوايي بریدونه وکړل.

په ځواب کې د طالبانو حکومت د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې د پاکستان د حکومت پر سرحدي پوستو بریدونه پیل کړل چې ورپسې دغه نښتې یوې نوې مرحلې ته داخلې شوې چې تراوسه یې دوام موندلی.

وايي، د یکشنبې د حوت د ۱۷ مې نېټې شپه یې ارامه وه.

د ننګرهار د نازیانو ولسوالۍ یوه اوسېدونکي چې نه یې غوښتل نوم یې په راپور کې واخیستل شي ازادي راډيو ته وویل:

«له بېګاه راهیسي جګړه نشته، وضعیت نورمال دی، هیڅوک د جګړې طرفدار نه دي، ځکه جګړه بد مرغي راولي، موږ له دواړو خواو نه غوښتنه کوو چې ستونزې د خبرو له لارې حل کړي.»

د پکتیکا د برمل ولسوالۍ سیمه هم چې له تېرو لسو ورځو راهیسي د سختو نښتو شاهده وه یو اوسېدونکې یې اسماعیل غرمه مهال ازادي راډيو ته وویل، بیګاه او نن د حوت ۱۷مه وضعیت نورمال دی.

«بیګاه فضا ارامه وه، او نښتې نه وې، جګړه خو تباهي ده هیڅوک ګټه نه شي په کې کولای ټولو خلکو ته زیان رسوي»

د کونړ د ناړۍ ولسوالۍ یوه اوسېدونکي هم ازادي راډیو ته وویل چې تېره شپه یې د ډزو غږونه نه دي اورېدلي.

خو د خوست د علی شیرو او تریزیو ولسوالۍ یوه اوسېدونکې نورالله بیا ازادي راډيو ته وویل، د نښتو شدت د تېر په پرتله کم خو وضعیت لا هم غیر نورمال دی.

نوموړي وویل چې بیګاه نسبي ارامي وه خو د دې ولسوالۍ په ډبګي سیمه کې د پاکستاني ځواکونو یو هاوان د ملکي خلکو په کور ولګېده چې د ادعا پر بنسټ یې یې یوه ماشومه مړه او یوه میرمن ټپي شوه:

نوموړي زیاتوي، چې په دې نښتو کې ولسي وګړي ډیر زیانمن شوي دي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سیاسي استازولۍ یوناما هم په دې نښتو کې د پراخه ملکي مرګ ژوبلې راپورونه ورکړي دي.

یوناما د مارچ په ۵مه په یو راپور کې ویلي وو چې د تېرې فبرورۍ له ۲۶ مې د مارچ تر ۵ مې د دغه نښتو له امله په افغانستان کې ۵۶ ملکي وګړي وژل شوي چې لږ ترلږه ۵۵ سلنه یې ښځې او ماشومان دي او دغه راز ۱۲۹ نور ټپیان شوي دي.

په افغانستان کې د طالبانو د حکومت دفاع وزارت او د پاکستان د اطلاعاتو وزارتونه چې تر ډېره د پیل شویو نښتو په اړه وروستي معلومات ورکوي یکشنبه د حوت ۱۷مه یې د دې راپور تر خپرېدو څه نه دي خپاره کړي.

خو شنبه د حوت ۱۶مه د طالبانو حکومت مرستیال ویاند حمدالله فطرت په خپله اېکس پاڼه په یو بیان کې ویلي چې سهار وختي د ننګرهار په تورخم ښارګوټي د پاکستاني ځواکونو د هوانونو له امله د موټرو د پرزو یو لوی مارکیټ په نښه شوي جې لهه امله یې تر ۱۵۰ دوکانونه سوزېدلي او سوداګرو ته نږدې ۳ سوه میلیونه افغانۍ زیان رسېدلی دی.

په تورخم کې د موټرو د پرزو یو پلورونکي حضرت ګل هم ازادي راډيو ته وویل چې په دې پېښه کې یې پلورنځی سوځېدلی او لږ ترلږه ۵ میلیونه افغانۍ زیان ورسېدلی دی.

«شاوخوا هر دوکاندار له ۵۰ تر ۶۰ لکه افغانیو زیان لیدلی دی، او هر څه یې لمنځه تللي دي، په جنګ کې هر وخت ولسي وګړو ته تر نورو ډېر زیان رسېدلی دی، زموږ غوښتنه داده چې دا نښتې بل اخره پای ته ورسیږي.»

د ملګرو ملتونو په ګډون بیلابیلو لوریو په دې نښتو کې د ملکي مرګ ژوبلی او عامه ځایونو په نښه کول غندلي او له دواړو لوریو نه یې د دغه تاوتریخوالي د پای او د ملکي وګړو د خوندیتوب غوښتنه کړې ده.

تازه شنبه د حوت ۱۶مه د طالبانو د حکومت دفاع وزیر یعقوب مجاهد له طلوع نیوز سره په یوه ځانګړې مرکه کې ویلي د جګړې پای ته رسول په پاکستان پورې اړه لري ځکه ادعا یې کړې چې دا نښتې د هغه هیواد له لوري پیل شوي او که پاکستان خپلې حملې ودروي نو دوی به هم دفاعي بریدونه پای ته ورسوي.

خو پاکستان په وار وار ادعا کړې چې د طالبانو حکومت د دوی مخالفې وسلوالې ډلې تحریک طالبان پاکستان ( ټي، ټي، پي) ته په افغانستان کې خوندي ځایونه ورکړي او له هغه ځایه په پاکستان کې بریدونه کوي هغه ادعا چې د طالبانو حکومت په وار وار رد کړې او د پاکستان ناامني یې د هغه هیواد کورنۍ مسله بللې ده.

په افغانستان کې د طالبانو د حکومت او پاکستان ترمنځ دا تاوتریخوالی او نښتې وروسته له هغې پیل شوې چې پاکستان د حوت د دوهمې نېټې په شپه پکتیکا او ننګرهار کې په یو شمېر سیمو کې ملکي وګړي په نښه کړل، که څه هم د پاکستان حکومت ادعا کړې وه چې په دې هوايي حملو کې یې د تحریک طالبان پاکستان او د داعش خراسان څانګړي اړوند اووه مرکزونه په نښه کړي او ۷۰ تنه یې وژلي دي، خو په افغانستان کې د ملګرو ملتونو سیاسي استازولۍ یا یوناما هغه مهال ویلي وو چې د لومړنیو معلوماتو پر بنسټ په دې حمله کې ۱۳ ولسي وګړي وژل شوي او ۷ نور ټپیان شوي دي.

د افغانستان پخواني ولسمشر حامد کرزي یو ځل بیا د نجونو لپاره د ښوونځیو او پوهنتونونو د بیا پرانستلو غوښتنه کړې ده.

د ښځو د نړیوالې ورځې په مناسبت په یوه پیغام کې ښاغلي کرزي همداراز د ښځو د کار او ټولنیزو فعالیتونو په بیا پیل ټینګار کړی.

پخواني ولسمشر د افغانستان د سولې او پرمختګ په هڅو کې د افغان مېرمنو تاریخي هڅې او مبارزې ستایلي.

طالبانو د ۲۰۲۱ کال په اګست کې له واکمنېدو وروسته افغان نجونې له شپږم ټولګي پورته له زده کړو محرومې کړي.

طالبانو په افغانستان کې په ډیری دولتي دفترونو، د ملګرو ملتونو دفترونو او کورنیو او بهرنیو نادولتي موسسو کې د ښځو د کار کولو مخه هم نیولې ده.

ملګرو ملتونو ویلي لږ تر لږه ۲ میلیون او ۲ لکه نجونې له شپږم ټولګي پورته له زده کړو پاتې دي او که تر ۲۰۳۰ وضعه همداسې دوام وکړي دا شمېر له ۴ میلیونو نجونو اوړي.