د خوست یو شمېر قومي مشرانو او دیني عالمانو د دې ولایت په ګربزو ولسوالۍ کې غونډه کړې او په افغانستان کې د جګړې پر دواړو خواوو يې غږ کړی چې اوربند او د سولې لپاره خبرې وکړي.

په ګربزو کې پرون پنجشنبه د غونډې یوه ګډون‎وال، ملک حفیظ‎الله جان د سولې د تأمین لپاره د ولس هڅې مهمې وبللې.

ملک حفیظ الله جان وايي:

"هر افغان سولې ته تږی دی. ملت باید متحد شي اوسولې ته کار وکړي."

دا په‎داسې حال کې ده چې نن هم په کابل کې د امریکا د سفارت مخې ته د هلمند د سولې د کاروان د غړو پرلت روان دی.

د هلمند د سولې کاروان ویاند تېره شپه ازادي راډیو ته وویل چې د امریکا ولس ته سرخلاصی لیک استوي او بیا به پر خپلو راتلونکو حرکتونو غور کوي.

وروسته له هغې چې ایران د متحده ایالاتو د بریدونو په غبرګون کې پر بحرین او کویټ کې هدفونه په نښه کړل، بحرین وویل چې د هوایي مدافعې ځواکونو یې د یکشنبې په ورځ د جون په ۲۸ د ایران توغول شوي توغندي او بې‌ پیلوټه الوتکې شنډ کړل.

د بحرین پوځ وویل چې دوی " یو شمېر توغندي چې په دغو خیانتکارو ایراني بریدونو کې کارول شوي و، له منځه وړي دي" او په "اعظمي چمتووالي" کې دي. د بهرنیو چارو وزارت دا برید "خطرناک تشدید" وباله او ویې ویل چې ایران د هغو هڅو د زیانمنولو "یوازینې مسؤل" دی چې د کړکېچ د کمولو لپاره روانې دي.

بحرین وروسته تایید کړه چې په دغو بریدونه کې د هستوګنې یوه ودانۍ زیانمنه شوې خو د احتمالي تلفاتو راپور ندی ورکړل شوی.

د کویټ د بهرنیو چارو وزارت د ایران بریدونه "په سختو ټکو" غندلي، هغه یې د ایران " د وحشیانه تېري تکرار" او "د حاکمیت ښکاره نقض" بللي دي.

د ایران سپاه پاسداران انقلاب ځواکونو وویل چې د امریکا د بریدونو په غچ کې یې په کویټ او بحرین کې یې د امریکا پر پوځي تاسیساتو بریدونه کړي او ادعا یې کړې چې په دواړو اډوکې بنسټیزتاسیسات ویجاړشوي دي.

د امریکا پوځ د جون په ۲۸ د دوهمې شپې لپاره پر ایران بریدونه وکړل او ویې ویل چې په دغو بریدونو کې د "ایران د توغندیو او ډرون د زېرمو ځایونه او ساحلي راداري سایټونه” په نښه شوي وو. امریکا وویل دا بریدونه د هغه ایراني ډرون برید په غبرګون کې وو چې په هرمز تنګي کې پر یوه تجارتي کښتۍ شوی و.

دا بریدونه څو ورځې وروسته له هغې وشول چې په سیمه کې د جګړې د پای ته رسولو لپاره د تهران او واشنګټن ترمنځ یو تفاهم لیک نافذ شو.

د ملګروملتونو د بشري چارو د همغږۍ اداره اوچا وايي چې په ۲۰۲۵ کال کې په افغانستان کې وچکالۍ په دولسو ولایتونو کې ۳،۴ ملیونه وګړي اغیزمن کړي او د ځمکې لاندې اوبو کچه ترټولو ټیټې یعنې دیرش سلنې ته راکښته شوې چې د خلکو پرمعیشت یې سخت اغیزکړی دی.

اوچا د یکشنبې په ورځ د چنګاښ په اومه پرخپله ایسکپاڼه کې لیکلي چې د دې کال بارانونو یو څه ښه والی راوستی، خو یو ښه فصل د پنځو کلونو وچکالۍ نه شي جبرانولای. د اوچا په خبره په ټول افغانستان کې ټولنې لا هم د اوبو د سرچینو له کمښت، د اقلیمي فشارونو له زیاتوالي او د راتلونکي فصل له ناڅرګندتیا سره مخ دي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندوی ماموریت، یوناما تیره میاشت پرافغانستان د اقلیم د بدلون اغیزو ته په اشاره ویلي و چې د اوبو کمی او وچکالي د دې هیواد په وړاندې ترټولو لوی ګواښ دی. د یوناما په خبره د افغانستان د نفوس نیمايي برخه د وچکالي او د اوبو د کموالي تر اغیزلاندې دي او دوامداره وچکالي به پرکرنې چې په کلیوالي سیمو کې د ژوند د ملا تیر ګڼل کیږي، سخت اغیز وکړي.

د پاکستان پوځ ویلي، د شنبې په ورځ په کراچۍ ښار کې د سند ایالت د ځانګړو ځواکونو پر یوې اډې په وسله وال برید کې درې سرتیري وژل شوي او څلور نور ټپیان شوي دي.

پوځ په یوه بیان کې ویلي چې د پاکستاني طالبانو یوې ډلې، جماعت الاحرار وسله ‌والو لومړی د کراچۍ د ګلستانِ جوهر سیمې د رینجرز کمپ په دروازه کې چاودېدونکي توکي وچاودول او وروسته یې پر سرتېرو ډزې پیل کړې.

د رویترز د راپورله مخې عیني شاهدانو ویلي، دوی لومړی د یوې زورورې چاودنې غږ واورید او ورپسې د ښار د یوې مهمې لارې ترڅنګ، چې څو پوهنتونونه او د پاکستان د هوا پېژندنې اداره هم پکې موقعیت لري، د ډزو غږونه واورېدل.

پوځ ویلي، په نښتو کې درې وسله ‌وال ووژل شول او څلورم کس، چې د افغانستان تبعه بلل شوی، ژوندی ونیول شو.

دا په کراچۍ کې د ۲۰۲۴ کال د اکتوبر راهیسې تر ټولو لوی برید بلل کېږي؛ هغه مهال د چینایي وګړو پر کاروان په چاودنه کې دوه چینایي اتباع وژل شوي وو.

په وروستیو کلونو کې د پاکستان په لویو ښارونو کې بریدونه کم شوي وو، خو د وسله‌ والۍ وروستي زیاتوالي دا اندېښنې راپارولي چې ښايي تاوتریخوالی یو ځل بیا ښاري مرکزونو ته ور وګرځي.

د افغانستان د هندوکش په غرونو کې د شنبې د ورځې زلزلې د پاکستان په بلوچستان کې ایالت کې خلکو ته ځاني او مالي زیانونه رسولي دي.

دغې زلزلې چې شدت یې د ریښتر په حساب ۶ اعشاریه ۲ درجې او مرکز یې د بدخشان ولایت په جرم ولسوالي کې د مځکې له سطحې ۸۱ کیلومتره لاندې و، د افغانستان ترڅنګ پاکستان، منځنۍ اسیا او د هند شمالي برخې ولړزولې.

د افغانستان د طبیعي پېښو پر وړاندې د مبارزې ادارې ویلي، تر اوسه د مرګ ‌ژوبلې یا مالي زیان رسمي راپور نه دی ترلاسه شوی، خو ارزونې روانې دي.

د رویترز د راپورله مخې د پاکستان د بلوجستان ایالت په موسي خیل ولسوالۍ کې د دې زلزلې له امله تر ۲۰ ډېر کسان ټپیان شوي او شاوخوا ۱۲۵ کورونه زیانمن شوي دي.

په افغانستان کې په ځانګړي ډول د هندوکش په غرونو کې ډیرې زلزلې کیږي.

په اپرېل میاشت کې په بدخشان ولایت د ریښترپه کچه د ۵،۸ درجې درجې زلزلې له امله ۱۲ کسان مړه شول. د ۲۰۲۵ کال په اګست کې د هېواد په ختیځ کې د ریښتر په کچه ۶ درجې زلزلې له امله له ۲۲۰۰ زیات کسان مړه او په سلګونو کورونه ویجاړشول او ترهغې څو اوونۍ وروسته، د ۶،۳ درجې بلې زلزلې د افغانستان په شمال کې کې لږ تر لږه ۲۷ کسان ووژل.

امریکایي ځواکونو د دویمې پرله ‌پسې شپې لپاره د ایران پر "ګڼو هدفونو" بریدونه وکړل. د واشنګټن په وینا، دا بریدونه د سوداګریزو کشتیوپر وړاندې د تهران د "تیري" په ځواب کې ترسره شول.

په داسې حال کې چې په منځني ختیځ کې نازک اوربند د ماتیدو له ګواښ سره مخ دی، ولسمشر ډونالډ ټرمپ ګواښ وکړ چې اسلامي جمهوریت به له منځه یوسي. هغه په خپلې ټولنیزې شبکې تروټ سوشال ولیکل:

" امریکایې الوتکو همدا اوس د ایران د توغندیو او بې‌ پیلوټه الوتکو د زېرمو او ساحلي رادارونو پر مرکزونو بریدونه وکړل، ځکه چې ایران بیا هم د اوربند هوکړه ماته کړه! ډېر امکان لري چې هغوی هېڅکله زده کړه ونه کړي!"

هغه زیاته کړه: "کېدای شي داسې وخت راشي چې موږ نور ونه شو کولای معقول واوسو او اړ شو چې هغه کار په پوځي ډول بشپړ کړو هغه چې موږ په ډېر بریالیتوب سره پیل کړی و. که داسې وشي، د ایران اسلامي جمهوریت به نور وجود ونه لري!"

څو ساعته وروسته، د ایران سپاه پاسداران انقلاب ځواکونو اعلان وکړ چې د جون د ۲۸مې نېټې د سهار له ۲ څخه تر ۳ بجو پورې یې د غچ اخیستنې په توګه د امریکا اړوند هدفونو پر لور توغندي او بې ‌پیلوټه الوتکې توغولي دي. کویټ او بحرین هم راپورورکړی چې یوشمیرتوغندي یې هوایي قلمرو ته داخل شوي خو په دې اړه نور جزیات ندي ورکړل شوي.

سپاه پاسداران ویلي چې په کویټ او بحرین کې یې امریکایي پوځي اډې په نښه کړې دي.

سپاه پاسدراان همداراز خبرداری ورکړ چې د اوربند هر ډول "سرغړونه" به "ټولې روانې ډیپلوماتیکې هڅې په بشپړ ډول ودروي."

د امریکا مرکزي قوماندانۍ سینټکام د جون په ۲۷مه وویل چې ځواکونو یې دا بریدونه "د سوداګریزو بېړیو پر وړاندې د ایران د دوامدارو تېریو په مستقیم ځواب کې" ترسره کړي دي.

ایران سمدستي په دې اړه رسمي غبرګون ونه ښود. د سینټکام په اعلامیه کې دا نه دي ویل شوي چې کوم ځانګړي هدفونه په نښه شوي، خو د امریکا دفاعي چارواکو ویلي چې وروستي بریدونه پای ته رسېدلي دي.

د بریټانیا د کورنیو چارو وزارت د پناه غوښتونکو لپاره نوې قانوني او خوندې لارې اعلان کړې.

د دغه وزارت په خبره، "پوهنتونونه، ټولنیز ډلې او سوداګریز شرکتونه کولی شي هغه کډوال مالي ملاتړ کړې چې بریټانیا ته راتلو غوښتنه کوي".

د سپانسر له لارې بریټانیا ته تګ هغه تګلاره ده چې له دې وړاندې کاناډا د پناه غوښتوونکو لپاره کارولې ده.

د بریټانیا د کورنیو چارو وزیره شبانه محمود وايي، "نوی سیستم به اصلي او رښتني کډوال وساتي".

محمود د همدې روان کال په پیل کې د ډنمارک له تجربې په استفادې د پناه غوښتنې په سیستم کې لوی بدلونونه راوستل چې له مخې يې د کډوالۍ د اسنادو د ترلاسه کیدو موده دوه برابره شوه.

د کورنیو چارو وزارت په خبره، دغه نوی لارې به راتلونکی کال پرانستل شي.

له دې وړاندې بریټانیا افغان کډوالو ته د هر ډول ویزې ورکړه بنده کړې وه.

لا معلومه نه ده چې افغان کډوال د دغه نوي سیتسم له لارې بریټانیا ته راتلی شي او کنه.

په کابل کې د تمدن ټلویزیون ادعا لري چې طالبانو يې دوه کارکوونکي محمد رحمتي او رضا احساني نیولي.

دغه ټلویزیون د شنبې په ورځ پر خپلې فېسبوک پاڼې په یوه اعلامیه کې ادعا کړې چې،" دغه دوه کسان د طالبانو د عدلیه وزارت په امر شپږ ورځې وړاندې نیول شوي".

تراوسه د طالبانو حکومت په دې اړه څه ویلي نه دي.

تمدن ټلویزیون له دې وړاندې اعلان کړی و چې طالب چارواکو يې پر دفتر برید کړی او د دغه ټلویزیون نشرات يې بند کړې دي.

د دې ټلویزیون مشر جواد محسني مخکې ویلي و چې د تمدن ټلویزیون قضیه په دولتي ځمکو کې په ودانیو پورې اړه لري او په ځانګړې محکمه کې تر څیړنې لاندې ده.

د افغان ښځینه کرکټ لوبډلې د بریټانیا د وسله والو ځواکونو ښځینه کرکټ لوبډلې څخه ماتې وخوړه.

دغه لوبه چې د شنبې په ورځ په فینرز لوبغالی کې ترسره شوه، افغان لوبډله ونه توانیده ورکړل شوی هدف پوره کړې.

د بریټانیا د وسله والو ځواکونو ښځینه کرکټ لوبډلې په شلو اورونو کې ۱۴۹ منډې وکړې.

خو افغان ښځینه لوبډلې په شلو اورونو کې د ۹ لوبغاړو په سوځیدو سره ۹۷ منډې وکړې چې له ورکړل شوي هدف لیرې وې.

د افغان ښځینه کرکټ بل لوبه د کمبریج پوهنتون د لوبډلې په وړاندې ده.

دغه لوبې په بریټانیا کې د افغان ښځینه لوبډلې د روزنیز سفر یوه برخه ده.

له طبیعي پېښو سره د مبارزې ملي اداره وايي،" د طبیعي پېښو له کبله په څو ولایتونو پنځه کسان مړه شوي".

د دغه ادارې ویاند یوسف حماد د شنبې په ورځ د یوې ویډیو په خپرولو سره ویلي،" په تیرو دوو ورځو کې په کابل، کندهار، زابل، سمنګان، تخار، ننګرهار، لغمان او کونړ کې د سیلابونو، توپان او د شدیدو بارانونو له کبله خلکو ته مالي او ځاني زیان اوښتی دی".

د هغه په ټکو، دغه وروښتونو په زرهاوو جریبه کرنیز ځمکه هم ویجاړې کړې ده.

د روان کال له پیل راهیسې وروښتونو او سیلابونو افغانان سخت زیانمن کړې دي.

یوې نسبتاً شدیدې زلزلې، چې شدت یې د ریښتر په حساب ۶ اعشاریه ۲ درجې و، د افغانستان ترڅنګ پاکستان، منځنۍ اسیا او د هند شمالي برخې ولړزولې.

د دې زلزلې مرکز د افغانستان د هندوکش په غرونو کې د بدخشان ولایت په جرم ولسوالي کې د مځکې له سطحې ۸۱ کیلومتره لاندې و.

د دې زلزلې ټکانونه په چین، تاجکستان، ازبکستان قرغیزستان او ترکمنستان کې هم احساس شوي دي.