ملګروملتونو په افغانستان کې د حکومت او وسله والو طالبانو له خوا د اوربند د رعایت هرکلی کړی.

په کابل کې د ملګروملتونو مرستندوی دفتر یوناما په یوه خبرپاڼه کې د ولسمشر اشرف غني له خوا د اوربند د تمدید ستاینه کړې او پر وسله والو طالبانو یې غږ کړی چې دوی دې هم د جګړې د ختمولو لپاره د افغانانو هیلې ته مثبت ځواب ووايي.

په خبرپاڼه کې د افغانستان لپاره د ملګروملتو د ځانګړي استازي تادامیچي یاماموتو له قوله ویل شوي چې نوموړی وايي، د حکومت له خوا د اوربند تمدید د خبرو له لارې د افغانستان د کړکېچ د حل لپاره یو واضح فرصت دی.

یاماموتو ویلي چې دی د افغان حکومت او وسله والو طالبانو ترمنځ د مستقیمو خبرو لپاره د اساسي ګامونو غوښتونکی دی.

نوموړي د سیمې له هېوادونو هم وغوښتل چې د سولې د اوسنیو هڅو ملاتړ وکړي.

د افغانستان د بشري حقوقو لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړی راپور ورکونکی وايي د طالبانو پرله پسې محدودیتونه، پالیسۍ او کړنې نه یوازې د افغانانو له حقونو څخه سرغړونه کوي، بلکې د هېواد ټولنیز جوړښت هم بدلوي.

ریچارد بینټ په جنیوا کې د ملګرو ملتونو د بشري حقوقو د شورا غونډې ته وویل چې د طالبانو ښوونیز نظام نجونې له زده‌کړو محروموي او هلکانو ته ایډیالوژیکه روزنه ورکوي.

د ښځو د حقوقو فعالې او د سیویکوس او پوهنې د بنسټ استازې وژمه توخۍ د ریچارد بینټ د رپوټ هرکلی وکړ.

هغې غونډې ته خپله وینا کې د شورا له غړو هیوادونو وغوښتل چې طالبانو سره له داسې تعامل څخه ډډه وکړي چې هغوی ته مشروعیت بښي یا د هغو لخوا "سیستماتیکه ځپنه" عادي ګڼي.

طالبانو په ۲۰۲۱ کال واک ته له ستنیدو وروسته له شپږم ټولګي پورته د نجونو په زده کړو بندیز لګولی دی او د پوهنتونونو دروازې یې هم د نجونو او ښځو په مخ تړلي دي.

دغه راز په دولتي ادارو کې هم د ښځو کار ډیر محدود شوی او په تګ راتګ یې هم محدودیتونه لګول شوي دي.

د افغانستان د کریکټ ملي ټیم دهند په وړاندې لوبو ته چتموالي لپاره پرون ماښام خپل تمرینات پیل کړل.

د افغانستان کریکټ بورډ په خپله فیسبوکپاڼه ددغه خبر په خپرولو سره دهند په وړاندې شل اوریزې لوبې سترې او زړه راښکونکې بللي دي.

ټاکل شوې چې د افغانستان په کوربتوب د دریو شل اوریزو لوبو دغه لوبلړۍ د راتلونکې یکشنبې په ورځ دهند پلازمینه نوي ډهلي کې پیل شي.

که څه هم افغانستان له څو کلونو راهیسې خپلې نړیوالې سیالۍ په عربي متحدو اماراتو او هند کې ترسره کوي خو دا به لومړی ځل وي چې یو هېواد د هند پر خپله خاوره کې د دې هیواد د ملي لوبډلې کوربه توب کوي.

سعودي عربستان په خپله خاوره د حوثیانو برید چې په نتیجه کې یې ۷۳ کسان ټپيان شول وغانده او وايي چې د ځان څخه دفاع لپاره به ټولو اقداماتو ته مخه کړي.

د سعودي عربستان د بهرنیو چارو وزارت د سه شنبې ورځې ( وږي ۱۷) اعلامیه له حوثیانو غواړي چې د کړکیچ د زیاتولو د هرډول اقداماتو او پر بیړیو بریدونو څخه لاس واخلي.

دیمن حوثیانو چې دتهران له ملاتړه برخمن دي په ریاض تور لګولی دی چې د یمن په شمال کې په یوه زندان باندې هوايي برید کې یې لږترلږه اوه کسه وژلي دي.

د اوکراین ولسشمر وايي روسیې په کیف باندې په یو شپني برید کې مهم تاسیسات په نښه کړي دي.

ولودیمیر زیلنسکي نن سه شنبې ( وږي ۱۷) پرخپله ایکسپاڼه لیکلي دي چې "دا یوه پیچلې حمله وه چې روسانو زیار وکړ په داسې ډول یې پلان کړي چې د بالستیک توغندیو ، کروز او بیړۍ ضد راکټونو او شاهد ډوله بې پیلوټو الوتکو په کارولو سره خلکو ته زیان ورسوي.

داوکراین ولسمشر ددغه برید د مرګ ژوبلې په هکله څه نه دي ویلي.

په اوکراین د روسیې نا موجه پراخ برید چې د ۲۰۲۲ کال د فبروري په ۲۴ پیل شو تراوسه هم دوام لري.

په منځني ختیځ کې د امریکا د پوځ مرکزي قومانداني (سنتکام) وايي، د ایران د بندرونو د سمندري محاصرې د نوي پړاو په ترڅ کې، امریکايي ځواکونو تر اوسه د ۹۴ تجارتي بېړیو مسیر بدل کړی دی.

سنتکام د دوشنبې په ورځ (د وږي ۱۶مه) اعلان وکړ چې تر اوسه امریکايي پوځ درې بېړۍ له فعالیت څخه غورځولې او دوه نورې یې تلاشي کړې دي.

سنتکام ټینګار کوي چې دغه اقدامات د دې لپاره ترسره شوي څو ډاډ ترلاسه شي چې د ایران سمندري محاصره په بشپړ ډول رعایت کېږي.

سنتکام پر اېکسپاڼې د «یواس‌اس جورج اېچ. ډبلیو. بوش» الوتکې‌وړونکې بېړۍ څخه د شپې د عملیاتو په مهال د یوې F-18 ډوله جنګي الوتکې د پورته کېدو انځور هم خپور کړی او ویلي یې دي چې دغه بېړۍ په عربي سمندر کې د ایران پر وړاندې د امریکا د محاصرې د ملاتړ لپاره فعالیت کوي.

قطر په افغانستان کې د فعال نړیوال شریک په توګه پر خپلې ژمنې ټینګار وکړ.

په جینیوا کې د ملګرو ملتونو دفتر کې د قطر دایمي استازي عبدالله بن علي بهزاد دبشري حقوقو د شورا غونډې ته ویلي چې دوحه د منځګړیتوب د هڅو او د افغانستان په اړه د خبرو اترو او غونډو د کوربه‌توب له لارې د یوه فعال نړیوال شریک په توګه خپل رول ته دوام ورکوي.

هغه ویلي چې قطر غواړي په دې توګه د نړیوالې اجماع په رامنځته کولو کې مرسته وکړي او د خبرو اترو او همغږۍ لپاره زمینه برابره کړي.

د قطر استازي ټینګار کړی چې باید یوه هراړخیزه تګلاره غوره شي چې بشري مرستې له مسؤولانه سیاسي تعامل سره یوځای کړي، څو د امنیت، ثبات او پرمختګ لپاره د افغان ولس هیلې او غوښتنې ترسره شي.

قطر په تیرو دوه لسیزو کې دافغانستان په سیاسي ، دیپلوماتیکو او بشري چارو کې فعال رول لوبولی دی. د ۲۰۲۰ کال په فبروری کې د امریکا او طالبانو ترمینځ د سولې لپاره تړون په دوحه کې لاس لیک شو او ترهغه وروسته د قطر پلازمینه د بین الافغاني خبرو او د افغانستان په اړه د ملګرو ملتونو دغونډو کوربه وه.

ګڼو لویدیځو هیوادونو په ۲۰۲۱ کال واک ته د طالبانو له ستنیدو وروسته افغانستان کې خپل سفارتونه تړلي او ددغه هیواد اړوند چارې له دوحې سمبالوي.

د سپټمبر اتمه د سواد د زده‌کړې نړیواله ورځ ده.

دا ورځ داسې مهال رارسېږي چې په افغانستان کې د میلیونونو کسانو ترڅنګ چې له سواد څخه بې‌برخې دي، نجونې هم له شپږم ټولګي پورته د خپلو زده‌کړو له دوام څخه محرومې دي.

د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ صندوق (یونیسف) د شمېرو له مخې، د طالبانو د واکمنۍ په پنځو کلونو کې شاوخوا ۲.۶ میلیونه نجونې د خپلو زده‌کړو د دوام څخه محرومې شوې دي.

که څه هم په افغانستان کې د بې‌سواده کسانو د شمېر په اړه کره معلومات نه‌شته، خو شاوخوا یو کال وړاندې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د سرمنشي د هغه وخت ځانګړې استازې، روزا اوتنبایوا، ویلي و چې افغانستان د هغو هېوادونو له ډلې دی چې د بې‌سوادۍ کچه په‌کې ډېره لوړه ده.

هغې ویلي و چې په افغانستان کې یوازې ۵۰ سلنه نارینه او ۲۰ سلنه ښځې د لوستلو او لیکلو وړتیا لري.

د ملګرو ملتونو د ښوونې، علمي او کلتوري سازمان (یونسکو) د نړیوالې سواد زده‌کړې ورځې په مناسبت ویلي چې زده‌کړه د هر انسان حق دی او اوس‌مهال په ټوله نړۍ کې شاوخوا ۷۳۹ میلیونه کسان لا هم د سواد له لومړنیو مهارتونو څخه بې‌برخې دي.

د روغتیا نړیوال سازمان (ډبلیو اېچ او) په افغانستان کې ویلي چې د فستولا د وړیا درملنې خدمات‌یې پراخ کړي دي.

دغه سازمان د دوشنبې په ورځ د «سپټمبر ۷مه» په خپله اېکس‌پاڼه کې د یوې وېډیو په خپرولو سره ویلي چې له دې وروسته د فستولا ناروغې ښځې کولای شي د درملنې لپاره په کابل کې رابعه بلخي روغتون او په کندهار کې میرویس حوزوي روغتون ته مراجعه وکړي.

فستولا یوه روغتیايي ستونزه ده چې ډېری وخت د زېږون پر مهال روغتیايي خدمتونو ته د نه‌لاسرسي له امله رامنځته کېږي.

د دې ناروغۍ په پایله کې ناروغې ته د ادرار یا غایطه موادو بې‌اختیاري او نورې روغتیايي ستونزې رامنځته کېږي.

خو په افغانستان کې د بېلابېلو لاملونو له امله، په دې ناروغۍ اخته ښځې ډېری وخت له نورو سره د خپلې ناروغۍ په اړه خبرې نه‌کوي او په ډېرو مواردو کې له ټولنې منزوي کېږي.

د ملګرو ملتونو د نفوس صندوق (یو اېن اېف پي اې) د جولای په وروستیو کې په یوه راپور کې ویلي و چې د موجودو اټکلونو له مخې، ښايي په افغانستان کې له ۱۵ زرو څخه ډېرې ښځې له داسې فستولا سره ژوند کوي چې درملنه‌یې نه‌ده شوې.

افغانستان په نړۍ کې د دې ناروغۍ د لوړې کچې لرونکو پنځو هېوادونو څخه یو دی.

افغانستان کې د طالبانو حکومت د کشک-تېرپُل نفتي حوزې د اکتشاف او استخراج قرارداد له یوه سعودي شرکت سره لاسلیک کړ.

دا قرارداد د دوشنبې په ورځ د «سپټمبر ۷مه» په رسمي مراسمو کې چې د طالبانو د حکومت د ریاست‌الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر هم په‌کې ګډون درلود، د طالبانو د کانونو او پټرولیم وزارت او د سعودي عربستان د ډېلټا انټرنشنل شرکت د مسؤلینو ترمنځ لاسلیک شو.

د طالبانو د حکومت مرستیال ویاند حمدالله فطرت په خپله اېکس‌پاڼه لیکلي چې د قرارداد له مخې، ډېلټا انټرنشنل شرکت به په لومړي پړاو کې د کشک-تېرپُل د نفتي حوزې د اوو ګازي بلاکونو د اکتشاف او استخراج لپاره ۲۰۰ میلیونه ډالر پانګونه وکړي.

د قرارداد د لاسلیک په مراسمو کې د افغانستان لپاره د امریکا پخوانی ځانګړی استازی زلمی خلیلزاد هم حاضر و.

د کشک-تېرپُل نفتي حوزه د هرات او بادغیس ولایتونو ترمنځ موقعیت او شاوخوا ۲۲ زره مربع کیلومتره مساحت لري.

د ایران د پارلمان رئیس او له امریکا سره د مذاکراتي پلاوي مشر محمد باقر قالیباف، امریکا ګواښلې چې که د ایران د تېلو او ګازو پر تأسیساتو برید وکړي، ایران به په سیمه کې د تېلو او ګازو امریکايي شرکتونه په نښه کړي.

قالیباف د دوشنبې په ورځ د «سپټمبر ۷مه» په اېکس‌پاڼه ولیکل چې "موضوع ساده ده: دلته د تېلو او ګازو د تولید ځنځیر پراخ، د لاسرسي وړ او زیانګالی دی. په ټوله سیمه کې د تېلو او ګازو امریکايي شرکتونه او د هغوی تأسیسات هم په همدې کچه له خطر سره مخ دي".

هغه زیاته کړې چې "که زموږ پر تأسیساتو برید وکړئ، موږ به هم تاسو په نښه کړو. موږ دا کار مخکې هم کړی دی. له هغو اډو څخه پوښتنه وکړئ چې نور د کارونې وړ نه‌دي".

د قالیباف دغه څرګندونې وروسته له هغې کېږي چې د امریکا د دفاع وزیر پیت هګست ایران ته خبرداری ورکړی چې په امریکايي بېړیو دې برید نه‌کوي.

هګست ایران ته ویلي و "موضوع ساده ده: که ایران پر امریکايي بېړیو ډزې وکړي، موږ به د هغوی تېل‌وړونکې بېړۍ له‌منځه یوسو او ډوبې به‌یې کړو. هغوی باید پر امریکايي سمندري ځواکونو ډزې ونه‌کړي".