په افغانستان کې د امریکایي ځواکونو لوړ پوړی قوماندان وایي، پر وسله‎والو طالبانو د افغانستان د حکومت د حملو بندول به د دوی ځواکونو ته د دې ښه امکانات برابر کړي چې په‎دې هېواد کې د اسلامي دولت پر ډلې یا داعش حملې سختې کړي.

په افغانستان کې د امریکایي او ناټو ځواکونو عمومي قوماندان جنرال جان نیکلسن دغه څرګندونې نن جمعه د بلجیم په پلازمېنه بروکسل کې د ناټو په مقر کې خبريالانو ته وکړي.

نیکلسن وویل، دی اټکل نه‎کوي چې وسله‎وال طالبان به د افغان ولسمشر اشرف غني د تېرې ورځې اوربند ومني کنه؟ خو د هغه په وینا دغه اوربند د هغو نورو پوځي عملیاتو مخه نه نیسي چې امریکایي ځواکونه یې د دې هېواد په ختیځ کې د اسلامي دولت ډلې یا داعش په وړاندې مخ ته وړي. ولسمشرغني د روژې د میاشتې له ۲۷ نه د اختر تر پنځمې پورې موقت اوربند اعلان کړی دی.

جنرال نیکلسن زیاته کړه چې دغه عملیات اوس په ننګرهار کې سخت شوي او لا به پیاوړي شي.

په افغانستان کې د ناټو او امریکایي ځواکونو عمومي قوماندان د ناټو او په دې هېواد کې د ناټو په ماموریت کې د شاملو هېوادونو د دفاع وزیرانو په غونډه کې د ګډون لپاره بروکسل ته تللی.

د ملګروملتونو د کډوالو لوی کمیشنر برهام صالح وایي، د افغان ښځو او نجونو حقونه باید رعایت شي.

صالح د یکشنبې په ورځ د سپټبمرپه ۶ په خپله ایکسپاڼه کې لیکلي، یو کال کېږي چې افغان ښځې د ملګرو ملتونو په ادارو کې له کارکولو منع شوي او د هغوی حقونه او ازادۍ لا هم په منظم ډول محدودېږي. زه هم له انتونیو ګوتېرېش سره یوځای غوښتنه کوم چې دغه توپیري چلند پای ته ورسول شي. د افغان ښځو او نجونو حقونه، کرامت او راتلونکی باید خوندي او رعایت شي. د ملګروملتونو سرمنشي انتونیو ګوتیریش د سپټمبرپه ۴ په خپله ایکسپاڼه کې په یوه بیان کې لیکلي وو چې "د ښځو او نجونو پر وړاندې تاوتریخوالی یوه دوامداره او پراخه نړیواله ستونزه ده. د دې کړکېچ پای ته رسول د دوامداره پرمختګ او بشري حقونو لپاره اړین دي." ګوتیریش د ښځو په هغو سازمانونو کې د پانګونې غوښتنه وکړه چې د ده په خبره د سیمې په کچه ثابتې او اغېزمنې حللارې وړاندې کوي. د طالبانو حکومت په افغانستان کې د ښځو او نجونو په وړاندې د سختو چلندونو په ترڅ کې د ۲۰۲۵ کال د سپټمبرپه ۷ د ملګروملتونو په ادارو کې افغان ښځینه کارکونکې هم له کارکولو منع کړې.

د هه‌نګاو د بشري حقونو سازمان په وینا، ایراني چارواکو یو ۲۹ کلن افغان وګړی، ولي جان نورزی، چې پښې یې فلج وې، د کرمان ولایت د رفسنجان په مرکزي زندان کې په داسې حال کې اعدام کړی چې پر څرخچوکۍ (ویلچېر) ناست و.

هه‌نګاو وايي، نورزی د افغانستان د فراه ولایت اوسېدونکی و او درې کاله مخکې په رفسنجان کې د «قصدي وژنې» په تور نیول شوی و. د نیولو پر مهال پولیسو پرې ډزې کړې وې چې له امله یې پښې له حرکته لوېدلې وې او تر اعدام پورې یې درې کاله په ویلچېر کې تېر کړي وو.

د راپور له مخې، نورزی د سپټمبر په ۲مه، سهار وختي اعدام شوی، خو د ایران دولتي رسنیو او د قضايي ادارو اړوندو رسنیو تر اوسه د هغه د اعدام خبر نه دی خپور کړی.

د ډله ییز امنیتي تړون سازمان غړي هېوادونه به د «۲۰۲۶ سرحدونه» په نوم د سپټمبر له ۱۲مې تر ۱۹مې پورې په قزاقستان کې ګډ پوځي تمرینونه ترسره کړي. د دغو تمرینونو هدف د پولو د امنیت او د ګډو پوځي عملیاتو د همغږۍ پیاوړتیا بلل شوې ده.

د قزاقستان دفاع وزارت ویلي، د تمرینونو اصلي پړاو به د ژېتېسو سیمې په کوکتال پوځي روزنیز ډګر کې ترسره شي. د ډله ییز امنیتي تړون غړي هېوادونه به په دغو تمرینونو کې د ځواکونو د چټک ځای پر ځای کولو، ګډې قوماندې او کنټرول او له پولې هاخوا د احتمالي امنیتي ګواښونو پر وړاندې د ګډو پوځي عملیاتو تمرین وکړي.

دا تمرینونه په داسې مهال ترسره کېږي چې د افغانستان له وضعیت سره تړلو امنیتي اندېښنو له امله د منځنۍاسیا هېوادونه خپلې جنوبي پولې له نژدې څاري. د دې تړون په وینا، له افغانستان څخه د وسلوالو ډلو د احتمالي اوښتو، د وسلو قاچاق او د نشه‌يي توکو قاچاق د سیمې له مهمو امنیتي ګواښونو څخه دي.

د ملګروملتو د بشري حقونو شورا به نن (دوشنبه) په جینیوا کې په خپله ۶۳ مه غونډه کې د افغانستان د بشري حقونو پر وضعیت خبرې وکړي.

ټاکل شوې ده چې د افغانستان لپاره د ملګروملتو ځانګړی راپور ورکوونکی ریچارد بینیټ دې غونډې ته د افغانستان د بشری حقونو د وضعیت به اړه خپل راپور وړاندې کړي.

د بشري حقونو شورا په ۲۰۰۶ کال کې له جوړېدا وروسته په دې برخه کې د څو اړخیزو نړیوالو بحثونو پر یوه مهم فورم بدله شوې ده.

د بشري حقونو نړیواله شورا د افغانستان د وضعیت په ګډون د هغو هېوادونو لپاره چې خلک یې له جدي سرغړونو او د ظلمونو له خطر سره مخ دي، د څار، راپور ورکولو او نړیوال فشار له مهمو بنسټونو څخه ګڼل کېږي.

متقي او روزماري دي‌کارلو د دوحې بهیر په اړه خبرې وکړې

د طالبانو د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي او د ملګرو ملتونو د سرمنشي د سیاسي چارو او سولې په برخه کې مرستیالې، روزماري دي‌کارلو، په ټیلیفوني خبرو کې د دوه‌اړخیزې همکارۍ او د دوحې بهیر د راتلونکي په اړه خبرې کړې دي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت د خبرپاڼې له مخې، دواړو لورو د راتلونکو همکاریو د پیاوړتیا او پراختیا پر لارو چارو نظرونه سره شریک کړل او د «دوحې بهیر» په چوکاټ کې یې د راتلونکو اړیکو او همکاریو د څرنګوالي په اړه خپل لیدلوري وړاندې کړل.

د دوحې بهیر د ملګرو ملتونو نوښت دی چې موخه یې له افغانستان سره د نړیوالې ټولنې د تعامل لپاره د یوه منظم او همغږي چوکاټ رامنځته کول دي. په دې بهیر کې د افغانستان په اړه د بېلابېلو هېوادونو ځانګړي استازي په دوحه کې راټولېږي.

په کابل کې د خاتم‌النبیین پوهنتون د امتیاز خاوند محمد جواد محسني خبرداری ورکړی چې د دوی مدرسې ته د وسله والو ننوتل او هغوی ته زیان رسول به پراخې ټولنیزې پایلې ولري.

هغه دا خبره نن یکشنبه پر خپله فیسبوک پاڼه وروسته له هغه کړې چې تېره شپه د خاتم النبیین مدرسې ته د طالبانو د پولیسو د ننوتلو خبرونه خپاره شول.

د هغه په ټکو، دا کړنې د افغانستان د شیعه ټولنو غبرګونونه پارولی شي.

له دې مخکې د افغانستان یو شمیر کورنیو رسنیو راپور ورکړی و چې طالب ځواکونو د شنبې په ورځ د خاتم النبیین مدرسه محاصره کړې وه.

محسني پر خپلې فیسبوک پاڼې لیکي، د خاتم النبیین مدرسې ۲۸استادن او زده کوونکي نیول شوي دي.

ښاغلي محسني هغه ویډیو هم خپره کړې چې په کې مدرسې ته د پولیسو د ننوتلو صحنه ښکاري.

د طالبانو حکومت او کابل کې د دوی پولیسو تراوسه په دې اړه څه نه دي ویلي.

خاتم النبیین مدرسه په کابل کې د شیعه ګانو یوه لویه دیني مدرسه ده.

دا مدرسه په ۱۳۸۶کال کې د شعیه ګانو مشهور روحاني او پخواني جهادي مشر محمد اصف محسني تاسیس کړه.

د طالبانو د حکومت د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي د افغانستان لپاره د امریکا له پخواني ځانګړي استازي زلمي خلیل‌زاد سره د افغانستان او امریکا ترمنځ د اړیکو پر پراختیا خبرې کړي دي.

بهرنیو چارو وزارت پرون ناوخته په یوه اعلامیه کې ویلي، دواړو خواوو "په بیلابیلو برخو کې د شته فرصتونو" په اړه خبرې وکړې.

خلیل‌زاد تراوسه پر خپلې ایکس پاڼې له متقي سره د دې کتنې په اړه څه نه دي ویلي.

خلیل‌زاد له دې مخکې د طالبانو له بنده د امریکايي وګړو د خوشي په برخه کې افغانستان ته سفرونه درلودل.

د بهرنیو چارو وزارت په اعلامیه کې راغلي چې خلیل‌زاد له متقي سره د افغانستان او امریکا ترمنځ د اړیکو د پراختیا او "رغونکي تعامل" په اړه خپل نظرونه شریک کړي دي.

امیرخان متقي څه موده مخکې له امریکا وغوښتل چې د افغانستان د کانونو، بنسټیزو تاسیساتو، کرنې او سوداګرۍ په برخو کې پانګونه وکړي.

خو د امریکا د بهرنیو چارو وزارت یو ویاند د متقي د دې غوښتني په ځواب کې امریکا غږ ته وویل،" د بهرنیو چارو وزارت هیڅ داسې برنامه نه لري چې په افغانستان کې د کانونو د پراختیا په برخه کې له طالبانو، په ځانګړې توګه یوې نړیوالې ترهګرې ډلې سره تعامل وکړي".

د طالبانو د حکومت عدلیې وزارت د کابل په بګرامېو ولسوالۍ کې د احسان مېنې په نوم د یوه ښارګوټي نژدې ۷۰ جریبه ځمکه امارتي اعلان کړه.

دغه وزارت نن یکشنبه د (سنبلې۱۵مه) پر خپلې ایکس پاڼې لیکي،"د غصب شویو ځمکو قضیو ته د رسیدګۍ ځانګړې محکمې له ارزونې وروسته دا پریکړه کړې.

د یوشمېر دولتي اعلان شویو ښارګوټو اوسیدونکو تر دې وړاندې ازادي راډیو ته ویلي چې دغه ډول پریکړو سرګردانه کړي، ځکه دوی وایي چې د ښارګوټو ځمکې یې په شخصي پیسو او شرعي قبالو اخیستي دي.

د طالبانو د حکومت د ځمکو د غصب د مخنیوي کمیسیون په وروستیو کې ویلي، له ۳۰ څخه په زیاتو ښارګوټو کې يې څه باندې ۵۰میلیون جریبه ځمکه امارتي اعلان کړې ده.

دې کمېسیون ویلي چې دا لړۍ به روانه وي.

نن یکشنبه د (سنبلې۱۵مه) د افغانستان په یولسو ولایتونو کې د شدید باران او له کبله يې د سیلونو د راوتو اټکل شوی دی.

د طالبانو د حکومت د ټرانسپورټ او هوايي چلند وزارت د هوا پېژندنې ریاست په ننګرهار، کونړ، نورستان، لغمان، کاپیسا، پنجشیر، پروان، کابل، لوګر، پکتیا او خوست ولایتونو کې د بارانونو د وریدو او له کبله يې د سیلونو د راوتو وړاندوینه کړې ده.

دې ریاست د افغانستان په لویدیځو، خیتځو، سویل ختیځو او مرکزي ولایتونو کې د تیزو بادونو او دوړو د را الوتو خبرداری هم ورکړی دی.

په وروستیو کې موسمي سیلابونو د افغانستان په خیتځ په ځانګړې توګه نورستان ولایت کې خلکو ته پراخ مالي او ځاني زیانونه ورسول.

د طالبانو د حکومت د بهرنیو چارو وزارت وایي چې په کابل کې د روسیې له سفیردیمیتري ژیرنوف سره د بهرنیو چارو د وزیرامیرخان متقي په کتنه کې د دوه اړخیزو اړیکو په لا پیاوړتیا ټینګاروشو.

د طالبانو ترکنټرول لاندې باخترخبري آژانس د راپورله مخې په دې کتنه کې دواړو لورو د سیمې د وضعیت په اړه نظرونه تبادله کړل او ټینګار وشو چې د سیمې وضعیت ته په کتو د افغانستان او روسیې ترمنځ دوامداره اړیکې د دواړو هیوادونو په ګټه دي.

روسیه یوازینی هیواد دی چې د طالبانو حکومت یې په رسمیت پیژندلی دي. د ۲۰۲۱ کال په اګسټ کې چې طالبان بیا پرافغانستان واکمن شول، روسیه له څو محدودو هیوادونه څخه وه چې په کابل کې یې خپل سفارت بند نکړ. روسیه د طالبانو له حکومت سره د سیاسي او اقتصادي اړیکو سربیره په امنیتي او د ترهګرۍ په وړاندې مبارزه کې هم همکاري کوي. په ځانګړې توګه روسیه د اسلامي دولت ډلې د خراسان څانګې له پلوه چې په افغانستان کې په بریدونو سربیره په ۲۰۲۴ کال کې یې مسکو ته نژدې د موسیقۍ پریوه سالون هم د خونړي برید مسولیت ومانه، ګواښونو ته اندیښمنه ده.