د روسيې د بهرنيو چارو وزير وايي، د سوريې او روسيې ځواکونو له ختيځې غوطې پاتې ياغيان هم ايستلي دي.

د سرګي لاوروف په خبره، د سوريې دولتي ځواکونه د دمشق د دې اړوندې سيمې پر ٩٠ فيصده برخه کنټرول لري.

لاوروف پرون پنجشنبه په مسکو کې د سوريې لپاره د ملګرو ملتونو له ځانګړي استازي سټيفن ډي ميسټورا سره تر کتنې وروسته يوه کنفرانس ته وويل، دا مهال ګڼ افراطي وسله وال له سيمې ايستل شوي دي.

د دمشق د اړوندې سيمې ختيځې غوطې د بيانيولو لپاره پوځي عمليات په فبرورۍ مياشت کې پيل شول.

وروسته له هغې چې روسيې او سوريې لوى ښار حلب په خپل کنټرول کې راوست، دا دواړو هېوادونو ته لويه بريا ګڼل کېږي.

خو د سوريې په اووه کلنه کورنۍ جګړه کې دا تر ټولو خونړي پوځي عمليات ګڼل شوي دي.

ملګري ملتونه او د بشري حقونو ډلې وايي، د دغو عملياتو پر مهال تر ١٦٠٠ زيات ملکيان وژل شوي او زرګونه نور له لوږې، بېکورۍ او سخت صحي وضعيت سره مخامخ شوي دي.

د ترکیې د انرژۍ وزیر، د هرمز تنګي له لارې د کښتیو د تګ راتګ د ستونزو په اړه وویل چې د وروستیو میاشتو تحولاتو وښودله نړۍ د نفتو د لېږد لپاره بدیلو لارو ته اړتیا لري، او انقره له عراق سره د انرژۍ د صادراتو د نویو لارو د پراختیا په اړه خبرې کوي.

الپ ارسلان بایراکتار له دولتي «ټي‌آر‌ټي» ټلوېزیون سره په مرکه کې وویل، ترکیه او عراق د سیلوپي او خابور له سرحدونو څخه تر بصرې پورې د یو نوي پایپ لاین د جوړولو په اړه خبرې کوي، څو د عراق او د خلیج د هیوادونود نفتو یوه برخه، د هرمز په تنګي له بشپړې اتکا پرته، نړیوالو بازارونو ته ولېږدول شي.

هغه زیاته کړه، په لومړي پړاو کې به هره ورځ ۷۵۰ زره بېرله د عراق نفت د عراق-ترکیې د موجود پایپ لاین له لارې د جیهان بندر ته ولېږدول شي.

د ترکیې د انرژۍ وزیر وویل، د دې لارې اوسنی ورځنی ظرفیت ۱.۵ میلیونه بېرله دی، او ترکیې وړاندیز کړی چې د دې زېربنا په پراخولو او تر بصرې پورې غځولو سره یې ، د انتقال ظرفیت د ورځې له ۲ تر ۲.۵ میلیونه بېرلو پورې لوړ کړي.

بایراکتار وویل، هره ورځ شاوخوا ۲۰ میلیونه بېرله نفت د هرمز له تنګي څخه تېرېږي، او په دې سمندري لارې کې د روانو کړکېچونو دوام د انرژۍ د صادراتو لپاره د بدیلو او باوري لارو د رامنځته کولو اړتیا لا پسې روښانه کړې ده.

د اوکراین چارواکي وایي، د روسیې د تیرې شپې د بې‌ پیلوټه الوتکو او بالستیک توغندیو په بریدونو کې په کییف او شاوخوا سیمو کې لږ تر لږه ۱۷ کسان وژل شوي دي.

د کییف د سیمه‌ ییزې دولتي ادارې مشر، تیمور تکاچینکو ویلي چې ترټولو ډیره مرګ ژوبله په بروواري ولسوالۍ کې ثبت شوې، چې هلته نهه کسان وژل شوي دي. نورپنځه کسان په بوچا او فاستیف سیمو کې وژل شوي دي.

د کییف ښاروال، ویتالي کلیچکو، ویلي چې پر پلازمېنې په برید کې یوکس وژل شوی او لږترلږه ۲۴ کسان ټپیان شوي دي.

د اوکراین د هوايي ځواک د معلوماتو له مخې، روسیې پر اوکراین د ۲۴ بالستیک توغندیو، څلورو هایپرسونیک توغندیو او ۱۱۵ بې‌پیلوټه الوتکو په وسیله برید کړی، چې د کییف سیمه یې اصلي هدف وه.

د روسیې له خوا د بریدونو له زیاتیدو سره اوکراین خبرداری ورکړی چې د هوايي مدافعې له جدي کمښت سره مخ دی او له خپلو متحدانو یې غوښتي چې د روسیې د بریدونو په وړاندې د دفاع لپاره ورته د پاتریوټ هوايي مدافعې توغندیو او نورو اړینو وسلو سپارل ژر تر ژره چټک کړي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ خبرداری ورکړی چې که ایران ژر تر ژره د هرمز تنګی بېرته خلاص نکړي، له سختو پوځي بریدونو سره به مخامخ شي.

ټرمپ له فاکس نیوز ټلوېزیون سره په مرکه کې وویل، که ایران له نوې احتمالي هوکړې څخه بیا پر شا شي، "ډېر سخت ګوزار" به وویني. هغه زیاته کړه چې ایران باید هېڅکله اټومي وسلې ترلاسه نه کړي.

له دې مخکې د اکسیوس ویب ‌پاڼې د سیمه ‌ییزو او امریکایي سرچینو په حواله راپور ورکړ چې د ایران او عمان ترمنځ د هرمز تنګي د بېرته پرانیستلو لپاره د ۶۰ ورځنۍ موافقې د وروستي کېدو احتمال شته او واشنګټن هیله لري چې دغه موافقه د چهارشنبې په ورځ اعلان کړي.

تر دې وړاندې د امریکا د خزانې وزیر هم ویلي وو چې امکان لري تر چهارشنبې پورې د هرمز تنګي د بېرته پرانیستلو او د وضعیت د بیرته عادي کېدو په هدف یوه هوکړه وشي.

د هرمز تنګی د نړۍ د تېلو د لېږد یوه مهمه سمندري لار ده چې له شخړو مخکې د نړۍ شل سلنه تیل له همدې لارې تیریدیل.

د افغانستان او ایرلنډ د کرکټ ملي لوبډلو ترمنځ د پنځو یو ورځنیو سیالیو لړۍ نن چهارشنبه د اګسټ «په ۵مه» په ایرلنډ کې پیلېږي.

د افغانستان کرکټ بورډ ویلي چې د ملي لوبډلې لوبغاړو د دوشنبې په ورځ له ایرلنډ سره د سیالیو لپاره خپل تمرینات ترسره کړي دي.

د دواړو لوبډلو ترمنځ لومړنۍ لوبه به د افغانستان پر وخت د ماسپښین په ۲:۱۵ بجو د ایرلنډ د «بریډي» کرکټ لوبغالي کې ترسره شي.

ټاکل شوې ده چې د دغو سیالیو لړۍ د اګسټ تر ۱۴مې نېټې پورې دوام وکړي.

دا په داسې حال کې ده چې د افغانستان د بشري حقونو لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي، ریچارډ بنېټ، د یکشنبې په ورځ ویلي و چې د ایرلنډ کرکټ بورډ دا فرصت لري چې د جنسیتي برابرۍ ملاتړ په عمل کې ښکاره کړي او په جلاوطنۍ کې د افغانستان د ښځو د کرکټ ملي لوبډلې ته د لوبې بلنه ورکړي.

د ایرلنډ کرکټ بورډ د شنبې په ورځ اعلان وکړ چې د احتمالي اعتراضونو د اټکل له امله‌یې د افغانستان پر وړاندې د یو ورځنیو سیالیو لپاره مناسب امنیتي تدابیر نیولي او له پولیسو او نورو اړوندو ادارو سره همغږي کوي، ترڅو ډاډ ترلاسه شي چې ټولې پنځه سیالۍ په خوندي ډول ترسره شي.

د دغو سیالیو کوربه‌توب په افغانستان کې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې د ښځو پر حقونو د سختو محدودیتونو له امله له نیوکو سره مخ شوی دی.

د امریکا د خزانې وزیر سکاټ بېسنټ وایي چې واشنګټن او تهران ښايي تر چهارشنبې پورې یوې هوکړې ته ورسېږي چې له مخې به‌یې د هرمز تنګی بېرته پرانیستل شي او دا به د انرژۍ د بیو له ثبات سره مرسته وکړي.

بېسنټ «سي اېن بي سي» ته ویلي چې له ایران سره خبرې روانې دي او امکان شته چې د دغې مهمې سمندري لارې د پرانیستلو او د وضعیت د عادي کېدو لپاره هوکړه وشي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو هم ویلي چې واشنګټن د عمان او ایران ترمنځ په هغو خبرو کې ښکېل دی چې د هرمز له تنګي څخه د تګ راتګ د زیاتېدو په اړه روانې دي.

هغه ویلي چې په خبرو کې پرمختګ شوی، خو لا وروستۍ هوکړه نه‌ده شوې.

هرمز تنګی د نړۍ د انرژۍ لپاره یو مهم مسیر دی چې له جګړې مخکې د نړۍ شاوخوا ۲۰ سلنه د تېلو لېږدونه له همدې لارې ترسره کېده.

ایران رد کړې چې له امریکا سره مستقیمې خبرې روانې دي.

بېسنټ ویلي چې د هرمز تنګي بیا پرانیستل به د بېړیو تګ راتګ اسانه کړي او ښايي د انرژۍ بیې بېرته راټیټې کړي.

د هرمز تنګي د احتمالي بیا پرانیستلو په اړه له روانو خبرو سره هم‌مهاله د سې شنبې په ورځ په نړۍ کې د اومه تېلو بیې بیا شاوخوا ۴ سلنه راولوېدې.

د برینټ اومه تېلو د یوه بېرل بیه نږدې ۸۰ ډالرو ته او د وېسټ ټکزاس اومه تېلو د هر بېرل بیه ۷۶ ډالرو ته رسېدلې.

د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان وایي چې د استعفا کولو هېڅ نیت نه‌لري او هغه اوازې یې رد کړې چې په دې وروستیو کې د هغه د استعفا په اړه خپرې شوې دي.

پزشکیان په هغه وېډیو کې چې د ایران څو خبري اژانسونو خپره کړې، ویلي هر کله‌یې چې د استعفا پرېکړه وکړه، نو هغه به په رسمي ډول اعلان کړي.

پزشکیان هغه اوازې هم رد کړې چې ګواکې د ده او د ایران د مشر ایت‌الله مجتبی خامنه‌‌اي ترمنځ اختلافات راپورته شوي دي.

هغه وویل: "هغوی غواړي داسې انګېرنه رامنځته کړي چې ګواکې اختلاف موجود دی. مشر یو څه وايي او دوی ادعا کوي چې زه بل څه وایم."

ټاکل شوې دغه وېډیو چې "خلکو ته راپور" نومول شوې، په راتلونکو ورځو کې په بشپړه بڼه خپره شي.

مجتبی خامنه‌‌اي د خپل پلار ایات‌الله علي خامنه‌اي له وژل کېدو وروسته د هغه د ځای‌ناستي په توګه له اعلانېدو وروسته تر اوسه په عام محضر کې نه‌دی راڅرګند شوی.

د هغه په نوم یو شمېر لیکلي بیانونه خپاره شوي، خو تر اوسه‌یې نه تأیید شوی غږیز پیغام خپور شوی او نه هم تأیید شوې وېډیو.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر (اوچا) د سې ‌شنبې په ورځ، د زمري په ۱۳مه، په خپلې اېکسپاڼه کې لیکلي چې د استرالیا له سخاوتمندانه ۹ میلیونه استرالیايي ډالرو چې شاوخوا ۶،۳۴ میلیونه امریکايي ډالره کېږي، مرستې څخه مننه کوي.

اوچا زیاته کړې، په داسې حال کې چې بشري اړتیاوې ورځ تر بلې زیاتېږي او مالي سرچینې محدودې دي، دا مرسته به په ټول افغانستان کې د ژوند ژغورونکو بشري مرستو د دوام لپاره زمینه برابره کړي.

اوچا تر دې مخکې ویلي و چې د ۲۰۲۶ کال له پیل څخه د شپږو میاشتو په تېرېدو سره، دغې ادارې یوازې د خپلې اړتیا وړ بودجې ۱۷ سلنه ترلاسه کړې ده.

د ملګرو ملتونو د دې ادارې په وینا، په افغانستان کې ډېری اړ کسان هره ورځ له سختو انتخابونو سره مخ دي، دا چې خواړه واخلي که درمل او یا د نن ورځې خواړه برابر کړي که د سبا.

دا په داسې حال کې ده چې د خوړو نړیوال پروګرام (ډبلیو اېف پي) هم خبرداری ورکړی و چې دا مهال په افغانستان کې ۱۳،۸ میلیونه کسان د خوړو له بحراني یا بېړني ناامنۍ سره مخامخ دي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وایي، اوس مهال له ایران سره داسې خبرې روانې دي چې هدف یې دا دی څو د هرمز تنګی تر سبا بېرته پرانیستل شي.

ټرمپ د دوشنبې په ورځ، د اسد په ۱۲مه، په سپینه ماڼۍ کې خبریالانو ته وویل: «دا د هغوی لپاره وروستی فرصت دی چې یوه ښه هوکړه لاسلیک کړي، که نه نو سختې پایلې به ولري.»

د هغه په وینا، دغه خبرې د ایران، سعودي عربستان، متحده عربي اماراتو، قطر او یو شمېر نورو هېوادونو په غوښتنه ترسره کېږي.

د ټرمپ څرګندونې داسې مهال کېږي چې د ایران یو شمېر چارواکو او ایراني رسنیو د دوشنبې په ورځ له امریکا سره د هر ډول مذاکراتو ترسره کېدل رد کړي وو.

د امریکا ولسمشر وویل د دغو خبرو اساسي موضوع دا ده چې ایران باید اټومي وسلې ترلاسه نه کړي، خو زیاته یې کړه چې همداراز داسې مذاکرات هم روان دي چې له مخې یې تهران تر سبا د هرمز تنګی بېرته پرانیزي.

ټرمپ تر دې وړاندې په خپلې ټولنیزې شبکې ټروت سوشیل (Truth Social) کې لیکلي وو چې: «هرمز تنګی اوس مهال په بشپړه توګه د امریکا د سمندري ځواکونو تر کنټرول او زموږ د محاصرې لاندې دی؛ یا لکه ځینې یې چې بولي، د امریکا فولادي دېوال.»

هغه ټینګار وکړ چې ایران ته به اجازه ورنه کړي چې د هرمز له تنګي څخه د کښتیو د تېرېدو لپاره حق العبور واخلي.

د امریکا ولسمشر همداراز وویل، د نفتو لوی شرکتونه د ایران سره د جګړې له امله د خامو تېلو د کمښت او د بیو د لوړېدو له کبله «له حده زیاتې ګټې» ترلاسه کوي.

ټرمپ وویل: «زه له دې وضعیت خوښ نه یم. هغوی له اړتیا او کمښت څخه په استفادې ډېرې پیسې ګټي، او دا سمه نه ده.»

قزاقستان د تېر کال د سپمټبر میاشتې راهیسې تر اوسه ۲.۴ ملیون ټنه غله افغانستان ته صادره کړې ده.

د یاد هېواد د کرنې وزارت وايي د مخکېني کال د ورته مودې په پرتله افغانستان ته د دوی د غلې په صادراتو کې ۵۷ سلنه زیاتوالی راغلی دی.

په تېر اکټوبر میاشت کې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د تجارتي لارو له تړل کېدو وروسته افغان سوداګرو د منځني اسیا او ایران بندرونو ته مخه کړې.

اوسمهال اکثر اولیه خوراکي مواد او د سونګ توکي له منځنۍ اسیا افغانستان ته واردېږي.

د ایران رسنیو د دوشنبې په ورځ (د زمري ۱۲مه) راپور ورکړ چې د ایران او پاکستان د بهرنیو چارو وزیرانو د سیمې او نړۍ د مهمو تحولاتو په اړه ټیلیفوني خبرې کړې دي او پاکستان د ایران د بهرنیو چارو وزیر سید عباس عراقچي ته اسلام‌اباد ته « په لومړني ممکن فرصت کې» د سفر رسمي بلنه ورکړې ده.

د راپورونو له مخې، د دواړو هېوادونو د بهرنیو چارو وزیرانو د سیمې وروستي پرمختګونه او روان ډیپلوماتیک بهیر څېړلی او د سیمې د تلپاتې سولې او ثبات د ټینګښت لپاره یې د نږدې همکاریو او دوامدارو سلا مشورو پر اړتیا ټینګار کړی.

راپور زیاتوي چې د پاکستان د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار په دې ټیلیفوني خبرو کې په رسمي ډول له سید عباس عراقچي څخه وغوښتل چې په لومړي مناسب فرصت کې اسلام‌اباد ته سفر وکړي.

د ایران د بهرنیو چارو وزیر دا مهال په عراق کې دی. تر اوسه د دې بلنې د اصلي سبب په اړه څه نه دي ویل شوي.

د امریکا ولسمشر ډونالد ټرمپ چې مخکې یې ویلي و د دې لپاره یې پر ایران پلان شوی «لوی برید» لغوه کړی چې ډیپلوماسۍ ته یو بل فرصت ورکړي، خبریالانو ته ویلي و چې ټاکل شوې د تهران او واشنګټن ترمنځ د یوې هوکړې د ترلاسه کولو لپاره خبرې د دوشنبې په ورځ پیل شي.

خو تهران د دوشنبې په ورځ د دغو خبرو د ترسره کېدو راپورونه رد کړي دي.