نن یکشنبه په ترکمنستان کې پارلماني انتخابات ترسره کېږي.

د ترکمنستان د ۱۲۵کسیز پارلمان لپاره شااوخوا ۲۸۴ کسانو ځانونه کاندید کړي دي.

ټول کاندیدان د درېیو ګوندونو غړي او څو تنه خپلواک دي، خو ټول ولسمشرقربان قلي بیردي محمدوف ته وفادار ښکاري.

د دوی په منځ کې د ولسمشر زوی ۳۶ کلن سردار بیردي محمدوف هم شامل دی چې ډېر کتونکي یې د اوسني ولسمشر ځای نیوونکی بولي.

هغه تاشکند ته نېږدې له اخال سیمې بیا ځان کاندید کړی چې په ډېره اسانۍ سره به بېرته خپله څوکۍ وګټي.

د څارونکو په باور، که د پارلمان اوسنۍ مشره اقجا نوربیردییوا چې ۶۱ کلنه ده، که له دغه مقامه لېرې شي، یا په خپله ونه غواړي چې هغه مخ ته یوسي، ښایي سردار بیردي محمدوف یې پرځای وټاکل شي چې په دې سره به هغه په راتلونکې کې د جمهوري ریاست د څوکۍ لپاره نور هم ورنېږدې شي.

د ترکمنستان مخکنیو انتخاباتو ته په پام سره، د دې هېواد هیڅ انتخابات لوېدیځ څارونکو ډلو ازاد او عادلانه انتخابات نه دي بللي او ښایي ننني انتخابات هم له ورته برخلیک سره مخ وي.

د تېرې فبرورۍ د میاشتې په انتخاباتو کې د ترکمنستان ولسمشر بیردي محمدوف په سلو کې د ۹۷ رأیو په ګتلو سره بیا د ولسمشرۍ د درېیمې دورې لپاره غوره شو.

په تېره جنوري میاشت کې غیرحکومتي فریډم هاوس موسسې چې په واشنګټن کې دېره ده، په ګازو بډای ترکمنستان د سیاسي او مدني ازادیو له نظره د نړۍ په ۱۲ ترټولو بدو هېوادونو کې شامل وباله.

ترکمنستان چې شااوخوا ۶ ميلیونه نفوس لري، د تېلو او ګازو بډایه زېرمې لري.

روسیې په ۲۰۱۶ کال کې له دې هېواده د ګازو پېرل ودرول خو چین د یوې نوې نل لیکې په جوړولو سره، د ترکمنستان د ګازو په ترټولو لوی پیرېدونکي بدل شوی دی.

د هسپانیې د فوټبال ملي لوبډله نن جمعه د نړیوال جام د کوارټر فاینل په پړاو کې د بلجیم له ملي لوبډلې سره مخامخ کېږي.

دا لوبه د امریکا د کالیفورنیا ایالت د اینګلووډ په ښار کې ترسره کېږي.

د دې سیالۍ ګټونکې لوبډله به د راتلونکې سې شنبې په ورځ په نیمه پایلوبه کې د فرانسې له ملي لوبډلې سره لوبه وکړي.

د فرانسې ملي لوبډلې د پنجشنبې په ورځ مراکش ته ۲-۰ ماته ورکړه اونیمه پایلوبې ته ووتله.

همدارنګه، ټاکل شوې چې د شنبې په ورځ ناروې او انګلستان د کوارټر فاینل په بلې لوبه کې سره مخامخ شي، او د ارجنټاین او سویس ترمنځ سیالي د یکشنبې ورځې لپاره ټاکل شوې ده.

ایراني رسنیو د پنجشنبې په ماښام ( دچنګاښ ۱۸) د ایران په جنوب کې د بوشهر په شمول په دوو ځایونو کې د نویو چاودنو د اوریدل کیدو خبر ورکړ.

مهر خبري اژانس رپوټ ورکړ چې «څو شیبې مخکې بوشهر او چغادک ښارونو ته نږدې د دوه چاودنو غږ واوریدل شو.«

تر دې مخکې د پنجشنبې په ورځ پر بوشهر او هلته داټومي بټۍ شاوخوا سیمه باندې دامریکايي ځواکونو لخوا بریدونه شوي وو.

ددغه خبر له خپریدو ښکاري چې دایران په جنوب باندې دامریکا د بریدونو د دوام احتمال شته.

په عین حال کې بلومبرګ خبري اژانس د پنجشنبې په ورځ راپور ورکړ چې عمان په رسمي ډول ملګرو ملتونو ته ویلي دي چې د هرمز تنګي له لارې د کښتیو د تګ راتګ پر سر د حق العبور یا محصول اخیستو ملاتړ نه کوي.

پر ایران د امریکا او اسرائیل له برید وروسته، د ایران سپاه پاسداران په خپل لومړي اقدام کې ټولو کښتیو ته خبرداری ورکړ چې که له اجازې پرته د هرمز له تنګي تېرې شي، په نښه به شي.

د جګړې له پیل راهیسې د ایران حکومت څو ځله ټینګار کړی چې د هرمز تنګي اداره په پای کې د ایران او عمان ترمنځ ده، ځکه دواړه هېوادونه د دې مهمې سمندري لارې په شمال او جنوب کې موقعیت لري، او همدوی به د دې د مدیریت او د تګ راتګ د لګښتونو په اړه پرېکړه کوي.

اوس عمان د ملګرو ملتونو اړوند نړیوالې سمندري ادارې ته خبر ورکړی چې د هرمز په تنګي کې د کښتیو څخه د تګ راتګ د فیس اخیستو مخالف دی.

د چین په جنوب ختیځ کې د بوټانو د تولید یوه فابریکه کې د اورلګېدنې له امله لږ تر لږه ۲۸ کسان وژل شوي دي.

د چین د دولتي رسنۍ (CCTV) د راپور له مخې، د اور وژنې ځواکونو پرون تر ناوخته پورې هڅه کوله چې اور مهار کړي او هغه کسان وژغوري چې د فابریکې په ودانۍ کې بند پاتې وو.

د یادې رسنۍ رپوټ زیاتوي چې دغه اورلګېدنه د چین د فوجیان ولایت د جین‌جیانګ ښار په یوه فابریکه کې رامنځته شوې ده.

رویټرز خبري اژانس پنجشنبې د دې پېښې د قربانیانو شمېر ۲۸ تنه راپور کړی، خو اټکل کېږي چې د مړو شمېر نور هم زیات شي.

د رسمي شمېرو له مخې، په جین‌جیانګ ښار کې زرګونه فعالو شرکتونو په ۲۰۲۴ میلادي کال کې له ۱.۲ میلیاردو څخه زیاتې جوړې بوټان تولید کړي وو، چې د نړۍ د بوټانو د ټول تولید شاوخوا ۲۰ سلنه جوړوي.

د ایران د روغتیا وزارت اعلان کړی چې په دغه هېواد د امریکا د دوو وروستیو ورځو په بریدونو کې لږ تر لږه ۱۴ کسان وژل شوي او ۷۸ نور ټپیان دي.

د دغه وزارت د عامه اړیکو مشر حسین کرمانپور ویلي نن ویلي چې امریکایي ځواکونو تر اوسه د ایران پنځه ولایتونه هدف ګرځولي.

د هغه په خبره ۴۷ ټپیان لا هم په روغتونو کې دي او نور پاتې تر لومړنیو درملنو وروسته رخصت شوي.

دغه چارواکي ونه ویل چې په مرګژوبلو کې پوځیان هم شامل دي که نه.

تر دې مخکې د ایران پوځ د اتو عسکرو او سپاه د یوه غړي د وژل کېدو خبر ورکړی و.

د امريکا ولسمشر د ناټو د مشرانو دغونډې په پای کې د ايران پر وړاندې د خپلې تګلارې دفاع وکړه او ويې ويل چې امکان لري د ايران نوي مشران هم ووژل شي.

ډونالډ ټرمپ د چهارشنبې په ورځ، د چنګاښ په ۱۷مه، په انقره کې په يوه خبري غونډه کې د ايران د مشرانو په اړه وويل: «هغوی مشران لرل، خو نور نشته. اوس نوي مشران لري، او کېدای شي هغوی هم له منځه ولاړ شي.»

ټرمپ زياته کړه چې امکان لري خپله هم ځکه د بريد هدف شي چې په وينایې ، دی د ايران «لومړی هدف» دی.

د ايران پخوانی مشر ايت‌الله علي خامنه‌ ای او د دغه هېواد يو شمېر لوړپوړي پوځي او ملکي چارواکي څلور میاشتې مخکې په ایران باندې د امریکا او اسرائیل د ګډو بریدونو پیل کې ووژل شول.

ولسمشرټرمپ د امریکا او ایران ترمنځ د جګړې د بيا پيلېدو د احتمال په اړه وويل چې هر ډول پېښه ښايي ژر پای ته ورسېږي، او د امريکا موخه دا نه ده چې اوږدمهاله جګړې ته ننوځي.

دا څرګندونې وروسته له هغې وشوې چې د امريکا پوځ، هرمز تنګي کې پر بېړيو د ايران پورې د منسوبو بريدونو په غبرګون کې، د ايران په سوېل کې ځينې هدفونه په نښه کړل.

بلخوا، د ايران پوځ د چهارشنبې په ورځ اعلان وکړ چې د امريکا د تېرې شپې په بريدونو کې يې د درېيو پوځي اډو اته سرتېري وژل شوي دي.

د ايران د پوځ د عامه اړيکو د اعلاميې له مخې، چې د دغه هېواد رسنيو هم خپره کړې، ياد سرتېري په بندرعباس او بوشهر کې «د دښمن د توغنديزو بريدونو له امله» وژل شوي دي.

د ناټو د غړو هیوادونو مشرانو د چهارشنبې په ورځ په انقره کې د خپلې دوه ورځنۍ غونډې د پای په ګډه اعلامیه کې ژمنه وکړه چې روان میلادي ۲۰۲۶ کال کې د شاوخوا ۸۲ ملیارډ ډالرو په بیه پوځي تجهیزات ، امنیتي مرستې او پوځي روزنه اوکراین ته ورکوي او له کیف څخه یې په خپل ملاتړ ټینګار وکړ.

اعلامیه کې روسیه د اروپا او د یورو- اتلانتیک سیمې د امنیت لپاره اوږدمهالی ګواښ بلل شوی دی.

د ناټو غړو هیوادونو دغه راز د دفاعي پانګونې په زیاتوالي ، د پوځي همکاریو او نوي تخنیک پر پراختیا او د دفاعي وړتیاوو په ځواکمنیتا هم ټینګار کړی دی.

په عین حال کې روسیې په انقره کې دناټو د غونډې په مهال د چهارشنبې په سهار په اوکراین نوي بریدونه وکړل چې نتیجه کې یې لږترلږه ۷ کسه ووژل شول.

اوکراین هم ځوابي بریدونه وکړل.

رپوټونه وايي روسیې تیره اونۍ تقریبا هره ورځ د اوکراین په بیلابیلو سیمو د توغوندیو او ډرون بریدونه کړي چې په نتیجه کې یې تراوسه څه دپاسه ۵۰ کسه وژل شوي دي.

د پاکستان پوځ وایي چې په بلوچستان کې په وروستیو څلورو ورځو کې په دریو وسله والو بریدونو کې د وژل شویو کسانو شمیر۴۲ ته رسیدلی. په وژل شویو کې ملکي وګړي او امنیتي کسان شامل دي.

د پوځ ویاند احمد شریف چوهدري په یوه تلویزیوني وینا کې وویل، په وژل شویو کې څلور ملکي وګړي او نور پولیس او سرتېري دي. تردې مخکې چارواکو د سې شنبې په ورځ د امنیتي ځواکونو د نهو غړیو وژل کیدل تایید کړي و.

نوموړي همدارنګه وویل چې په دغو بریدونو کې ۵۴ وسله ‌وال وژل شوي او یادونه یې وکړه چې پوځي عملیات به دوام وکړي.

د بلوچستان چارواکو د سې شنبې په ورځ وویل چې وسله ‌والو د منګي بند پروژې د ساتنې پر پوستې برید کړی چې په پایله کې یې نهه پولیس وژل شوي او یو شمېر نور ورک دي.

وروستی تاوتریخوالی په پاکستان کې په سرحدي سیمو کې د مخ پر زیاتېدونکو هغو وسله ‌والو بریدونو د لړۍ یوه برخه ده چې اسلام‌اباد وايي چې دا بریدونه له افغانستانه تنظیمېږي، خو په کابل کې چارواکو په وار وار دا ادعا رد کړې ده.

وروسته له هغې چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وویل له ایران سره شوې هوکړه پای ته رسېدلې، په نړیوالو بازارونو کې د تېلو بیې څه باندې ۵ سلنه لوړې شوې.

د برېنټ اومه تېلو بیه ۵،۳ سلنه لوړه شوه او د هر بیرل بیه یې ۷۸ ډالرو ته ورسېده، په داسې حال کې چې د لوېدیځ ټکزاس د اومه تېلو بیه ۵،۴ سلنه لوړه شوه او د هر بیرل بیه یې له ۷۴ ډالرو واوښته.

متحده ایالاتو وروسته له هغې په ایران کې څه باندې اتیا هدفونه په نښه کړل چې ایران د جولای په ۵مه او ۶مه په هرمزتنګي کې څو پرڅو کشتیو بریدونه وکړل.

پاکستان د چهارشنبې په ورځ د یوې بوینګ باروړونکې الوتکې د موندلو لټون پیل کړ، چې د د دې هېواد د جنوبي ساحل په اوږدو کې ورکه شوې وه. د پاکستان صدراعظم شهباز شریف وویل چې دغه الوتکه، چې پنځه کسان پکې سپاره وو، د عربوپه سمندرګي کې لوېدلې ده.

د پاکستان د هوايي چلند چارواکو ویلي چې د هوايي ترافیکو د کنټرول له مرکز سره د دې الوتکې اړیکه د سې شنبې په شپه پرې شوه. دغې الوتکې چې د متحده عربي اماراتو له شارجې ښار څخه د پاکستان کراچۍ ښار ته روانه وه، له دې مخکې خبرورکړی ورکړی و چې د لارښود یا نویګېشن په سیسټم کې یې ستونزه پیدا شوې ده.

د صدراعظم په دفتره په خپره شوې خبرپاڼه کې شریف د الوتکې د عملې له کورنیو سره د خواخوږي څرګندولو ترڅنګ ټولو اړوندو ادارو لارښوونه کړې چې د لټون او ژغورني عملیات نورهم ګړندي کړي او ټولو امکاناتو څخه کارواخلي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وایي، له ایران سره د شخړې د پای ته رسولو لپاره لاسلیک شوی تفاهم ‌لیک "نور پای ته رسېدلی" او زیاته یې کړه چې نه غواړي له تهران سره خبرې پرمخ یوسي.

ټرمپ د ترکیې په پلازمېنه انقره کې د چهارشنبې په ورځ د ناټو د سرمشریزې له پیلیدو مخکې وویل: "زما لپاره، فکرکوم چې دا (هوکړه) پای ته رسېدلې. زه نه غواړم له دوی سره معامله وکړم."

ټرمپ چې د ناټو سرمنشي مارک روټه یې په خوا کې و، وویل: "هغوی بې ‌ارزښته دي. دوی ناروغ خلک دي. دوی د ناروغو کسانو له خوا رهبري کېږي." نوموړي زیاته کړه: "زما له نظره، له دوی سره معامله کول یوازې د وخت ضایع کول دي." خو هغه داهم وویل چې دا د امریکا مذاکره کونکو ته پریږدي چې له ایران سره د سولې خبرې دوام ومومي کنه. نوموړی په دغو څرګندونو سره چې سخت دریځ یې خپل کړی، بیا هم د خبرو اترو لپاره دروازه پرانیستې پرېږدي.

د واشنګټن او تهران ترمنځ د لنډمهاله اوربند هوکړه چې د پاکستان په منځګړیتوب لاسلیک شوې، د دایمي هوکړې په اړه د خبرو لپاره ۶۰ ورځنۍ مهلت برابروي. خو په قطر کې غیرمستقیمې خبرې تېره اوونۍ له کوم پرمختګ پرته پای ته ورسېدې او د امریکا پوځ د سې شنبې په شپه پر ایران د بریدونو نوې څپه پیل کړه.

د امریکا حکومت د سې شنبې په ورځ وویل چې هغه جوازیې هم لغوه کړ چې ایران ته یې اجازه ورکوله د تیلو پلور ته دوام ورکړي. دا وروسته له هغې چې په هرمز په تنګي کې ایران په درې تېل وړونکو کشتیو برید وکړ.