ټاکل شوې ده چې د بریتانیا د ملي امنیت شورا نن دوشنبه غونډه وکړي او د دې هېواد په سالیسبوري ښار کې پر یو پخواني روسي جاسوس او د هغه پر لور د زهرجنې مادې د برید مسئله وڅېړي.

د بریتانیا صدراعظمه ترزا مې به د لوړپوړو وزیرانو د دې غونډې مشري وکړي.

په غونډه کې به د ۶۶ کلن روسي سیرګي سکریپال او د هغې پر ۳۳ کلنې لور یولیا سکریپال د شوي برید په اړه د څېړنو تازه جزئیات وړاندې شي.

چارواکي وايي، پلار او لور لا هم په روغتون کې په ناوړه، خو باثباته وضعيت کې دي.

دا پخوانی روسی جاسوس د مارچ په څلورمه د بریتانیا سالیسبوري ښار کې د خپلې لور سره په یوې زهرجنې مادې ککړ شوی او له هماغه وخته په روغتون کې دي.

هغه پولیس افسر چې سکریپال ته ورغلی و، هم سخت ناروغ بلل شوی دی.

په دې اړه د تېرو اتو ورځو راهېسې څېړنې روانې دي، خو په برید کې د کارول شوې زهرجنې مادې څرنګوالی لا هم نه‌دی په ډاګه شوی.

د بریتانیا د پارلمان د بهرنیو اړیکو د کمېټې مشر ویلي، د زهرجنو موادو په وسیله دا برید داسې ښکاري چې دولتي ملاتړ دې ولري.

نوموړي زیاته کړې، دوی تمه لري چې د بریتانیا صدراعظمه به ډېر ژر په دې اړه بیان ورکړي او که چېرې کرملېن ته ګوته ونه‌نیسي، دا به د تعجب خبره وي.

د افغانستان د بشري حقوقو لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړي راپور ورکوونکي، افغاني الاصلې ډنمارکۍ سیاستوالې سمیرا نوا ته د دغه هیواد د چاپیریال ، انرژۍ او عامه خدماتو د وزیرې په توګه د ټاکل کیدو تبریکي وویله.

ریچارد بینت د پنجشنبې په ورځ په خپله ایکسپاڼه ولیکل چې دغه ټاکنه په عامه ژوند کې د ښځو د برابر ګډون اهمیت او هغه ګټې په ګوته کوي چې ټولنې یې دټولشموله مشرتابه څخه ترلاسه کولی شي.

ریچارد بینیت زیاتوي چې د سمیرا نوا ټاکنه د نورو لپاره الهام بښونکې ده.

نوموړې افغاني اصله ډنمارکۍ سیاستواله په داسې حال د ډنمارک وزیره ټاکل کیږي چې دننه په افغانستان د طالبانو حکومت تقریبا ۵ کاله کیږي چې د نجونو او ښځو په تحصیلاتو بندیز لګولی دی او په عامه ژوند کې یې ددوی مشارکت ډیر محدود کړی دی.

۳۸ کلنه سمیرا نوا چې کورنۍ یې کلونه پخوا ډنمارک کې پناه اخیستې ددغه هیواد په البورګ ښار کې زیږیدلې.

هغه د ۲۰۱۹ کال راهیسې د پارلمان غړې وه او دچاپیریال او انرژۍ په برخه کې د خپل ګوند له فعالو غړو څخه ګڼل کیږي.

سمیرا نوا د کوپنهاګن پوهنتون کې د اقتصاد په برخه کې زده کړې کړي دي.

اسرائیل او لبنان د متحده ایالاتو په منځګړیتوب د اوربند د غځولو په اړه موافقه وکړه.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت له خوا په هغه ګډه اعلامیه کې چې د چهارشنبې په ماښام خپره شوې، ویل شوي چې غځول شوی اوربند په دې پورې تړلی دی چې د ایران له ملاتړه برخمنه حزب الله بریدونه په بشپړه توګه ودروي او د لیتاني سیند په جنوبي برخه کې اسراییل پولې ته نژدې له سیمو په شاشي.

په اعلامیه کې د "ازمایښتي امنیتي سیمو" د جوړېدو یادونه هم شوې ده. د دغو سیمو کنټرول به یوازې د لبنان د وسله والو ځواکونو په لاس کې وي او هېڅ غیر دولتي وسله ‌وال ځواک ته به پکې د فعالیت اجازه نه ورکول کېږي.

خو په اعلامیه کې نده روښانه شوي چې دغه امنیتي سیمې به په څه ډول جوړې او چارې به یې عملي کېږي.

د امریکا متحده ایالات او اسراییل حزب الله یوه ترهګره ډله ګڼي خو اروپایي ټولنه یې یوازې پوځي څانګه ترهګره بولي.

د حزب الله سیاسي څانګه د لبنان په سیاسي ډګرکې هم د پام وړنفوذ لري او غړي یې د دې هیواد په پارلمان کې هم شامل دي.

د امریکا د استازو جرګې هغې لایحې ته مثبته رایه ورکړه چې له ایران سره د جګړې د دوام په برخه کې د ولسمشر واک محدودوي.

دغه لایحه چې د دې جرګې د ډیموکراټ استازو له خوا طرحه او وړاندې شوې، له ایران سره هر ډول جګړه د کانګرس له موافقې او رسمي اجازې سره مشروطه ګڼي.

د دغې لایحې لپاره د چهارشنبې د ورځې په رایې اخیستنه کې څلورو جمهوري‌غوښتونکو استازو هم د ډیموکراټانو ملاتړوکړ او هغه په ۲۱۵ موافقو رایو سره تصویب شوه. ۲۰۸ غړیو مخالفې رایې ورکړي.

په سناجرګه کې هم ډیموکراټانو څو ځله هڅه کړې چې ورته لایحه تصویب کړي، خو تر اوسه نه دي بریالي شوي.

که ورته لایحه په سنا جرګې کې هم تصویب شي، ولسمشرکولای شي هغه ویتو کړي.

د دې لپاره چې لایحه د ولسمشر له ویټو څخه خوندي پاتې شي، باید هم په استازو او هم سناجرګو کې د پام وړ اکثریت ملاتړ ترلاسه کړي.

کویت د چهارشنبې په ورځ اعلان وکړ چې د ایران له وروستي برید وروسته یې د ایران د سفارت دوه کارکوونکي له هېواده ایستلي دي.

د کویت د بهرنیو چارو وزارت ویلي، د بهرنیو چارو وزارت مرستیال په کویت کې د ایران د سفارت شارژدافیر احضار کړی دی.

د وزارت په خبرپاڼه کې راغلي چې کویتي چارواکي د ایران د روانو بریدونو په اړه رسمي اعتراض سپارلی او د کویت د حکومت پرېکړه یې ورته ابلاغ کړې چې له مخې به یې په هېواد کې د ایران د سفارت د ډیپلوماتیکو کارکوونکو شمېر کمېږي، دوه ایراني ډیپلوماتان «نامطلوب اشخاص» اعلان شوي او باید تر ۲۴ ساعتونو پورې د کویت له خاورې ووځي.

د کویت د دفاع وزارت د معلوماتو له مخې، ایران د چهارشنبې په سهار د ۳۰ بالستیک توغندیو او بې‌پیلوټه الوتکو په وسیله پر کویت برید کړی دی.

د راپور له مخې، د کویت د پلازمېنې پر هوايي ډګر د یوې بې‌پیلوټه الوتکې د برید له امله یو هندي وګړی وژل شوی او لږ تر لږه ۶۳ نور کسان ټپیان شوي دي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي چې ایران منلې ده چې اتومي وسلې به نه ترلاسه کوي. نوموړي همداراز د ایران له ستر مشر محتبي خامنه‌يي سره د لیدنې هیله څرګنده کړې ده.

ټرمپ د «پاد فورس ون» په نوم پوډکاسټ سره په خبرو کې ویلي: «هغوی لا دمخه منلې چې اتومي وسلې به نه لري.»

هغه د ایران او امریکا ترمنځ د روانو خبرو په اړه د پوښتنې په ځواب کې وویل چې د ایران مشر په دې موضوع کې بشپړ رول لري او د ایران چارواکي ورته ډېر درناوی لري.

د امریکا ولسمشر زیاته کړه چې د ایران د مشر د روغتیايي وضعیت په اړه یې اورېدلي چې ښه نه دی، خو بیا هم د مهمو پرېکړو او خبرو اترو ملاتړ او تایید کوي.

امریکا او ایران په داسې حال کې چې نازک اوربند یې له ازمیښت سره مخ دی او دسولې د خبرو نتایج یې هم څرګند نه دي نن چهارشنبې په فارس خلیج کې پریول د ډرون اوتوغندیو بریدونه وکړل.

په سیمه کې دامریکايي ځواکونو قومانداني ( سنتکام) وویل چې ځواکونو یې په بریالیتوب سره د ایرانی بالستیک توغندیو او ډرونونو مخه ونیوله.

سنتکام رپوټ ورکړ چې درې توغندي چې د بحرین لور ته توغول شوي وو د بحریني او امریکايي ځواکونو لخوا شنډ کړای شول او دوه توغندي چې د کویټ لور ته توغول شوي وو هدف ته له رسیدو مخکې لویدلي یا په هوا کې ټوټې شوي دي.

خو کویتی چارواکو وویل چې د ایران د "وحشیانه" بریدونو په نتیجه کې لږ ترلږه یو کس مړ او ۶۳ تنه نور ټپیان شوي دي.

ددغو بریدونو له امله د کویت هوايي ډګر وتړل شو او د دیپلوماتیکو استازولیو په شمول مهمو تاسیساتو ته هم زیان اوښتی دی.

د کویت د بهرنیو چارو وزارت اعلامیې وویل چې "د ایران لخوا دتیري څرګند دغه اقدامات سیمه کې کړکېچ ته لمن وهي،د سیمې امنیت او ثبات زیانمنوي، او د نړیوالو قوانینو ښکاره سرغړونه ګڼل کېږي."

بلخوا دایران سپاه پاسداران ځواکونو وویل چې دا بریدونه یې دامریکايي ځواکونو وروستیو بریدونو ته غبرګون کې ترسره کړي دي.

دغه راز، د امریکايي ځواکونو مرکزي قوماندانۍ (سینتکام) وویل د ایران درې هغه تهاجمي بې‌پیلوټه الوتکې (ډرونونه) یې نسکورې کړې چې په سیمه ییزو اوبو کې یې ملکي بېړۍ په نښه کولې.

امریکايي ځواکونه زیاتوي چې په ځوابي اقدام کې یې له ځان څخه د دفاع لپاره په قشم ټاپو کې د سوق او ادارې یو مرکز په نښه کړی دی.

قشم ټاپو د هرمز تنګي په سیمه کې موقعیت لري.

کویت وايي ددغه هیواد په هوايي ډګر دایران د ډرون بریدونو له امله ټول پروازونه ځڼډول شوي دي.

کویتي چارواکو دا خبر نن خپور کړ خو د برید د زیانونو په اړه ډیر جزئیات نه دي ترلاسه شوي.

د کویت خبري اژانس یواځې دومره وویل چې دایران د توغندیو او ډرونونو په نتیجه کې یو شمیر کسان ټپیان شوي دي.

د کویټ دفاع وزارت دغه برید دایران لخوا " له جنایت ډک تیری" بللی دی.

کویت تیره شپه دایران د سپاه پاسدارانو ځواکونو د توغندیو او ډرونونو له بریدونو سره مخ شو.

تردې مخکې ، کویتي چارواکو او سیمه کې امریکايي ځواکونو ددغه برید د مخنیوي خبر ورکړی وو.

د امریکايي ځواکونو مرکزي قوماندانۍ سنتکام ویلي وو چې دافع هوا ځواکونو یې څو ډرونونه په بشپړ بریالیتوب نسکور کړل او ډاډ یې ترلاسه کړی چې امریکايي ځواکونو او تجهیزاتو ته یې کوم زیان نه دی رسیدلی.

په منځني ختیځ کې دامریکايي ځواکونو قوماندانۍ ، سنتکام، وايي په کویت یې دایراني ډرونونو د یو بل برید مخنیوی کړی.

سنتکام په ایکسپاڼه ولیکل چې «دایران د تعرضي ډرونونو یوه بله څپه یې چې نیت یې درلوده په کویټ کې په امریکايي ځواکونو برید وکړي شنډه کړې. »

خبر زیاتوي چې د سنتکام دافع هوا ځواکونو څو ډرونونه په بشپړ بریالیتوب نسکور کړل او ډاډ یې ترلاسه کړې چې امریکايي ځواکونو او تجهیزاتو ته یې کوم زیان نه دی رسیدلی.

ایران تردې مخکې هم د امریکا او اسرائیلو په وړاندې د ۳۹ ورځنۍ وروستۍ جګړې په ترځ په سیمه کې امریکايی اډو او ګټو باندې په کویت ، بحرین ، سعودي عربستان ، قطر او متحدو عربي اماراتو کې بریدونه کړي چې تر ټولو ډیر ایراني بریدونه په متحدو عربي اماراتو شوي دي.

ایران له متحده ایالاتو سره د جګړې د پای ته رسولو لپاره د یوې وړاندیز شوې هوکړې په اړه غور کوي، خو د ایراني رسنیو د راپورونو له مخې له څو ورځو راهیسې تهران له واشنګټن سره اړیکه نه ده نیولې.

د رویترز د راپورله مخې د ایران د مهر خبري آژانس د یوې سرچینې په حواله راپور ورکړی چې تهران د یوې لنډمهالې هوکړې د وروستي متن په اړه واشنګټن ته رسمي ځواب نه دی ورکړی.

همدارنګه نیمه رسمي خبري فارس هم د یوې سرچینې له قوله ویلي چې د احتمالي هوکړې یا د تفاهم ‌لیک په اړه پیغامونه څو ورځې وړاندې درېدلي دي او د تهران وروستی پیغام "روښانه پیغام" و چې د لبنان په اړه یې ورکړی و؛ ایران غواړي چې اسراییل یې د خپل متحد حزب ‌الله پر وړاندې بریدونه ودروي.

د امریکا ولسمشر دونالډ ټرمپ د دوشنبې په ورځ وویل چې له ایران سره د یوې هوکړې په اړه خبرې روانې دي او تمه ده په راتلونکې اونۍ کې د دوی ترمنځ یوه هوکړه وشي. د نوموړي په خبره دغه هوکړه به نافذ شوی اوربند وغځوي او د هرمز تنګی به بیرته د کشتیو د تګ راتګ پرمخ پرانېزي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وايي، هیله مند چې راتلونکې اونۍ له ایران سره هوکړې ته ورسیږي.

هغه امریکايي ای بي سي ټلویزیوني شبکې سره خبرو کې ویلي چې باور لري راتلونکې اونۍ به له ایران سره هوکړې ته ورسیږي چې ورسره به د هرمز تنګی بیرته پرانستل شي.

ای بي سي شبکې د ټرمپ دغه مرکه پرون ناوخته پر ایکس خپره کړې ده.

د ټرمپ په ټکو، " له ایران سره هوکړه له پوځي بریا غوره ده".

له دې مخکې د ایران د بهرنیو چارو د وزارت ویاند اسماعیل بقايي ویلي و چې د امریکا له خوا د هوکړې په شرایطو کې دوامداره بدلون د هوکړې پر وړاندې خنډ ګرځیدلی دی.