د افغانستان د سوداګرۍ او صنایعو خونه وایي، د افغانستان او کاناډا د ګډې پانګونې او سوداګرۍ د نندارتون جوړېدو ته تیاری نیسي.

د دغې خونې ویاند صیام الدین پسرلي نن شنبه ازادي راډیو ته وویل، په دغه نندارتون کې د ګدون په هدف لسګونو د افغان تولیدي شرکتونو مسؤلینو خپل نومونه ثبت کړي او د نوم لیکنې دغه بهیر به د روانې میلادي میاشتې تر ۱۵ مې روان وي.

ښاغلی پسرلی په دغه نندارتون کې د ګډون لپاره سوداګریز پاسپورټ، د شرکت جواز او بانکي تضمین اړین اسناد یادوي چې باید یادې خونې ته وسپارل شي.

نوموړي د دغه نندارتون هدف د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګرېزو اړیکو پراختیا او هم ګډې پانګونې ته د امکاناتو برابرول یاد کړل.

ټاکل شوې چې د افغانستان او کاناډا د ګډې پانګونې او سوداګرۍ دغه نندارتون د روان میلادي کال په مارچ میاشت کې په کانادا کې جوړ شي.

پر پکتیا، پکتیکا او کونړ ولایتونو د پاکستان د وړمې شپې بریدونو ته د غبرګونونو په دوام د هند د بهرنیو چارو وزارت دغه برید غندلی دی.

دغه وزارت پرون دوشنبې د یو بیان په خپرولو سره ویلي،"د پاکستان لخوا د تیري دا ښکاره عمل د افغانستان پر حاکمیت برید او د سیمې سولې او ثبات ته مستقیم ګواښ دی."

پاکستان وړمه شپه د پکتیا پر څمکنۍ، د پکتیکا پر ګیان او د کونړ ولایت پر مرورې ولسوالۍ هوايي بریدونه وکړل چې د ملګرو ملتونو د لومړنیو موندنو له مخې لږ تر لږه ۲۸ملکیان په کې وژل شوي او ۴۹نور ټپیان دي.

د هند د بهرنیو چارو وزارت په بیان کې وړاندې راغلي،" د پاکستان دغه بریدونه د بې‌باکه چلند دوامداره بڼه ښيي او له پولو بهر د تاوتریخوالي د ناهیله کوونکو اقداماتو له لارې، د خپلو ناکامیو د پټولو هڅه ده".

بل پلو، د ملګرو ملتونو د سرمنشي انتونیو ګوتریش ویاند سټیفن دوجاریک په یوه خبري غونډه کې ویلي،"ګوتیریش د افغانستان او پاکستان ترمنځ د وروستي تاوتریخوالي په اړه اندېښمن دی".

د طالبانو حکومت په دغو بریدونو کې د ۳۸ملکیانو د وژل کیدو او ۱۶۳ نورو د ټپي کیدو راپور ورکړی، خو پاکستاني لوری ادعا لري چې ۲۵وسله وال يې وژلي دي.

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) وایي چې د ۲۰۲۶ میلادي کال د جنورۍ څخه تر اپرېل پورې یې د خپلو شریکانو په همکارۍ په افغانستان کې لږ تر لږه ۵.۹ میلیونه اړمنو کسانو ته مرستې رسولې دي.

اوچا د دوشنبې په ورځ په خپله اېکس پاڼه لیکلي چې د ترلاسه شوې بودجې په پرتله دا د مرستو د پوښښ د پام وړ کچه ده، او د دغو کسانو ۵۹ سلنه خلکو ته خوراکي مرستې رسېدلې دي.

اوچا زیاتوي چې دا شمېرې ښيي چې د خوړو سخته ناامنۍ لا هم پراخه ده، او خلک د خپلو اړتیاوو د پوره کولو لپاره د کال په اوږدو کې پرله‌ پسې او په بېلابېلو برخو کې تکمیلي مرستو ته اړتیا لري.

بلخوا د خوړو نړیوال پروګرام (WFP) د غبرګولي په میاشت کې خبرداری ورکړی و چې په ۲۰۲۶ کال کې به شاوخوا ۱۷.۴ میلیونه افغانان د خوړو له سخت کمښت سره مخ شي، او نږدې ۴.۹ میلیونه میندې او ماشومان به د خوارځواکۍ له ګواښ سره مخ وي.

د دې ادارې د راپور له مخې، افغانستان لا هم د نړۍ دهغو هیوادونو په کتار کې دی چې له سختو بشري او خوراکي ناورینونو سره مخ دي.

د څلورو لسیزو جګړو، اقتصادي ستونزو، پراخې بېوزلۍ، وچکالۍ او طبیعي پېښو د خلکو د ژوند وضعیت خراب کړی دی.

د افغانستان لپاره د بریتانیا ځانګړی استازی افغانستان باندې د پاکستان وروستیو بریدونو ته په اشاره افغانستان او پاکستان کې د تاوتریخوالي د دوام په اړه خپله ژوره اندیښنه څرګندوي.

ریچارد لېنډسي د دوشنبې په ورځ په خپله اېکس پاڼه لیکلي:

"موږ په افغانستان او پاکستان کې روان تاوتریخوالي اودانساني تلفاتو له ویرډک دوام ته ژوره اندېښنه لرو. موږ د ترهګرۍ ټول ډولونه په کلکه غندو. "

ریچارد لیندسي د نړیوال بشردوستانه قانون د درناوي، د ولسي خلکو دساتنې او د تاوتریخوالي د مخنیوي غوښتنه کوي.

افغانستان کې د طالبانو حکومت وایي چې په پکتیا ، پکتیکا او کونړ ولایتونو د پاکستان د وړمې شپې هوايي بریدونو، ۳۶ ملکي وګړي وژلي او ۱۶۳ نور یې ټپیان کړي دي.

ملګرو ملتونو هم په دغو بریدونو کې د ښځو او ماشومانو په شمول د لسګونو ولسي خلکو مرګ ژوبله تایید کړې.

خو پاکستاني چارواکي ادعا کوي چې ډیورنډ کرښې ته نږدې یې په ځمکنیو او هوايي عملیاتو کې ۲۹ وسله‌وال وژلي دي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندوی ماموریت ( یوناما) تایید کړه چې پر افغانستان د پاکستان د تیرې شپې په بریدونو کې لږ تر لږه ۲۸ ملکیان وژل شوي او ۴۹ نور ټپيان شوي دي.

یوناما شیبه وړاندې په یوه خبرپاڼه کې ویلي چې په وژل شویو کې ښځې او ماشومان هم شامل دي.

دوی ویلي چې دغه بریدونه د دوشنبې په شپه د پکتیا پر څمکنۍ، د پکتیکا پر ګیان او د کونړ پر مرورې ولسوالۍ شوې دي چې په زیاته مرګ ژوبله یې څمکنیو ولسوالۍ کې پیښه کړې.

دا څویم ځل دی چې پر افغانستان د پاکستاني پوځ په بریدونو کې ملکیانو ته مرګ ژوبله اوړي او یوناما یې مستندوي.

د طالبانو حکومت دغو بریدونو کې د ۳۶ ملکیانو د وژل کېدو او ۱۶۳ نورو د ټپي کېدو خبره کړې وه.

پاکستاني لوری بیا ادعا کوي چې ۲۵ وسله وال یې وژلي دي.

د طالبانو د حکومت د بهرنیو چارو وزارت وایي چې د افغانستان پرڅو ولایتونو د پاکستان د ورستیو بریدونو په غبرګون کې یې په کابل کې د پاکستان د سفارت شارزدافیراحضارکړ او د ملکي وګړو پرکورونو د بمبارۍ په تړاو یې ورته خپل شدید اعتراض وړاندې کړ.

په هغه اعلامیه کې چې نن دوشنبې د بهرنیو چارو وزارت په ایکسپاڼه کې خپره شوې، دغه بریدونه د نړیوالو اصولو، بشري قوانینو او د هېوادونو د ملي حاکمیت ښکاره نقض بلل شوي او په کلکه غندل شوي دي. د اعلامیې له مخې دا لومړی ځل ندی چې د پاکستان پوځي رژیم د افغانستان له کرښې سلګونو کیلومتره لیرې د نا امنیو د پیښو ملامتي پرافغانستان اچوي او د خپلو امنیتي او سیاسي ناکامیو د پټولو په هدف پرافغانستان "بې بنسټه تورونه" لګوي. د اعلامیې په ټکو دا ډول چلند نه یوازې د ستونزو حل لاره نه ده، بلکې د دواړو هېوادونو ترمنځ د باور فضا، ګاونډیتوب اړیکې او د سیمې امنیت او ثبات ته هم جدي زیان رسوي.

د طالبانو حکومت ویلي، په پکتیا، پکتیکا او کونړ ولایتونو د پاکستان د تیرې شپې په هوایي بریدونو کې ۳۶ ولسي وګړي وژل شوي او ۱۶۳ نور ټپیان شوي دي.

خو د پاکستان د اطلاعاتو وزیر عطاءالله تارړ ویلي چې ډیورنډ کرښې ته څیرمه په ځمکنیوعملیاتو او هوایي بریدونو کې ۲۹ وسله وال وژل شوي دي.

دغه بریدونه یوه ورځ وروسته له هغې کیږي چې په کراچۍ کې د رینجرځواکونو پریوه مرکز په برید کې چې مسولیت یې له تحریک طالبان پاکستان څخه بیلې شوې جماعت الاحرار ډلې اخیستی، درې سرتیري ووژل شول. چارواکو ویلي چې د امنیتي ځواکونو په متقابلو ډزو کې د درې بریدګرووژل شول او څلورم چې افغان تبعه ښودل شوی، ژوندی نیول شوی دی.

د روغتیا نړیوال سازمان WHO ویلي چې د جون له ۲۱مې راهیسې په اروپا کې د سختې تودوخې د بې‌ ساري څپې په تړاو له ۱۳۰۰ څخه زیاتې مړینې ثبت شوې دي.

د WHO مشر ټیډروس ادهانوم ګبریسوس پرخپله ایکسپاڼه لیکلي، چې د تودوخې فشار یو" غلی وژونکی" دی. هغه له اروپايي هېوادونو وغوښتل چې د اقلیمي بدلون په وړاندې د روغتیا ساتنې لپاره د " تودوخې روغتیا عملي پلانونه تطبیق کړي."

د فرانسپرس آژانس د راپورله مخې د سختې ګرمۍ اړوند ډیرې مرینې په فرانسه کې ثبت شوي او ویل شوي چې د جون له ۲۴ راهیسې په دې هیواد کې زر نور کسان چې د اکثرو عمرونه یې له ۶۵ زیات ښودل شوي، مړه شوي دي.

په ډیرو اروپایي هیوادونو کې د تودوخې درجه تر ریکارډ کچې ثبت شوې ده. د چک جمهوريت د پلازمینې پراګ په شمالي برخه کې نژدې ۴۲ درجې د سانټیګراد، د پولنډ په سلوبیڅه ښارکې ۴۰،۵ درجې د سانټیګراد او په جرمني کې ۴۱،۷ درجې د سانټیګراد ثبت شوې ده.

اټکل کیږي چې را روانه یکشنبې به په اروپا کې لږترلږه ۱۹۱ ملیون کسان لږترلږه د تودوخې ۳۵ درجې د سانټیګراد تجربه کړي.

د راپورونو له مخې پاکستاني پوځ یو وار بیا د افغانستان په ځینو سیمو هوایي بریدونه کړي.
په پکتیا، پکتیکا، کونړ او ننګرهار کې د ډیورنډ کرښې ته نږدې ځینې سیمې د یکشنبې شپې ناوخته بریدونو کې ویشتل شوي.

د پکتیا د څمکنیو له روغتونه ازادي راډیو ته رسېدلې ویډیوګانې ښيي چې ګڼ ټپیان او جسدونه روغتون ته وړل شوي چې پکې ګڼ ماشومان هم لیدل کېږي.

روغتیاپالان د لسګونو کسانو د مرګژوبلې خبره کوي.

ازادي راډیو په خپلواکه توګه د مرګژوبلې ارقام نه شي تاییدولی.

د افغانستان او قرغزستان تر منځ د «سوداګرۍ شورا» د رامنځته کولو هوکړه لاسلیک شوه.

په قرغزستان کې افغان سفارت چې د طالبانو په کنټرول کې دی په یوه بیان کې لیکلي دا هوکړه د یکشنبې په ورځ د افغانستان او قرغزستان د اقتصادي همکاریو د نړیوال فورم د ناستې پر مهال وشوه.

د دې هوکړې هدف د دواړو هېوادونو د سوداګرو تر منځ د مستقیمو اړیکو پياوړتیا، ګډ نوښتونه او نورې ګډې همکارۍ بلل شوي.

افغان او قرغز سوداګرو په دې غونډه کې د تجارتي او اقتصادي همکاریو په پراختیا باندې ټینګار وکړ.

که څه هم له روسیې پرته د نړۍ هېڅ هېواد د طالبانو حکومت په رسمیت نه دی پېژندلی خو د منځنۍ اسیا ګڼو هېوادونو له افغانستان سره سوداګريزې اړیکې پراخې کړي.

د طالبانو حکومت ویلي چې ۲۰۲۵ کال کې له منځنۍ اسیا سره د سوداګرۍ کچه دوه میلیارد او ۷ سوه میلیون ډالرو ته رسېده او دوی هڅه کوي چې تر ۴ نورو کلونو دا کچه ۱۰ میلیاردو ډالرو ته ورسوي.

د ملګروملتونو د بشري چارو د همغږۍ اداره اوچا وايي چې په ۲۰۲۵ کال کې په افغانستان کې وچکالۍ په دولسو ولایتونو کې ۳،۴ ملیونه وګړي اغیزمن کړي او د ځمکې لاندې اوبو کچه ترټولو ټیټې یعنې دیرش سلنې ته راکښته شوې چې د خلکو پرمعیشت یې سخت اغیزکړی دی.

اوچا د یکشنبې په ورځ د چنګاښ په اومه پرخپله ایسکپاڼه کې لیکلي چې د دې کال بارانونو یو څه ښه والی راوستی، خو یو ښه فصل د پنځو کلونو وچکالۍ نه شي جبرانولای. د اوچا په خبره په ټول افغانستان کې ټولنې لا هم د اوبو د سرچینو له کمښت، د اقلیمي فشارونو له زیاتوالي او د راتلونکي فصل له ناڅرګندتیا سره مخ دي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندوی ماموریت، یوناما تیره میاشت پرافغانستان د اقلیم د بدلون اغیزو ته په اشاره ویلي و چې د اوبو کمی او وچکالي د دې هیواد په وړاندې ترټولو لوی ګواښ دی. د یوناما په خبره د افغانستان د نفوس نیمايي برخه د وچکالي او د اوبو د کموالي تر اغیزلاندې دي او دوامداره وچکالي به پرکرنې چې په کلیوالي سیمو کې د ژوند د ملا تیر ګڼل کیږي، سخت اغیز وکړي.

د افغانستان د هندوکش په غرونو کې د شنبې د ورځې زلزلې د پاکستان په بلوچستان کې ایالت کې خلکو ته ځاني او مالي زیانونه رسولي دي.

دغې زلزلې چې شدت یې د ریښتر په حساب ۶ اعشاریه ۲ درجې او مرکز یې د بدخشان ولایت په جرم ولسوالي کې د مځکې له سطحې ۸۱ کیلومتره لاندې و، د افغانستان ترڅنګ پاکستان، منځنۍ اسیا او د هند شمالي برخې ولړزولې.

د افغانستان د طبیعي پېښو پر وړاندې د مبارزې ادارې ویلي، تر اوسه د مرګ ‌ژوبلې یا مالي زیان رسمي راپور نه دی ترلاسه شوی، خو ارزونې روانې دي.

د رویترز د راپورله مخې د پاکستان د بلوجستان ایالت په موسي خیل ولسوالۍ کې د دې زلزلې له امله تر ۲۰ ډېر کسان ټپیان شوي او شاوخوا ۱۲۵ کورونه زیانمن شوي دي.

په افغانستان کې په ځانګړي ډول د هندوکش په غرونو کې ډیرې زلزلې کیږي.

په اپرېل میاشت کې په بدخشان ولایت د ریښترپه کچه د ۵،۸ درجې درجې زلزلې له امله ۱۲ کسان مړه شول. د ۲۰۲۵ کال په اګست کې د هېواد په ختیځ کې د ریښتر په کچه ۶ درجې زلزلې له امله له ۲۲۰۰ زیات کسان مړه او په سلګونو کورونه ویجاړشول او ترهغې څو اوونۍ وروسته، د ۶،۳ درجې بلې زلزلې د افغانستان په شمال کې کې لږ تر لږه ۲۷ کسان ووژل.