په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندوى ماموريت يا يوناما وايي چې د بشري حقونو د خونديتوب او ودې په برخه کې د افغانستان د پرمختګ هرکلى کوي.

يوناما نن یکشنبه د بشري حقونو نړيوالې ورځې په مناسبت په يوه اعلاميه کې ويلي چې د بشري حقونو او اساسي ازاديو په برخه کې د افغانستان د تازه ژمنو هرکلى کوي.

د اعلاميې په حواله، د يوناما مشر تاداميچي ياماموتو افغان حکومت ته د بشري حقونو د شورا د غړيتوب له کبله مبارکي ورکړې او ويلي يې دي، د هغو لاسته راوړنو تصديق کوي چې په وروستيو کلونو کې ترلاسه شوي دي.

نن د ډسمبر په ۱۰مه د بشري حقونو نړيواله ورځ په داسې حال کې لمانځل کېږي چې په افغانستان کې لا هم له دغو حقونو د سرغړونو راپورونه ورکول کېږي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ ویلي چې امریکايي ځواکونه به د ایران شاوخوا پاتې شي او که موافقه ماته شي، «بریدونه به پیل شي».

ټرمپ د پنجشنبې په ورځ په خپله خواله رسنۍ (ټروت سوشل) کې لیکلي:

«د امریکا ټولې بېړۍ، الوتکې او پوځي ځواکونه به، له اضافي مهماتو او وسلو سره، او هر هغه څه چې د مخکې تر مخکې سخت کمزوري شوي دښمن د له منځه وړلو لپاره پکار دي، په ایران او شاوخوا سیمو کې پاتې شي، تر څو چې پر رښتیني موافقې بشپړ عمل وشي. که د هر دلیل له مخې دا کار ونه شي—چې ډېر احتمال یې کم دی—نو بیا به “بریدونه پیل شي”، داسې بریدونه چې تر اوسه هیچا نه دي لیدلي، لوی، قوي او ډېر ځواکمن به وي.»

ټرمپ همداراز وویل:

«زموږ لوی پوځ دا مهال په تجهیز او استراحت بوخت دی، او په حقیقت کې د خپلو راتلونکو بریاوو په تمه دی. امریکا بېرته راګرځېدلې ده!»

د افغانستان د فوټبال تر ۱۷ کلونو کشره لوبډله د منځنۍ اسیا د ۲۰۲۶ کال د اتلولۍ جام په چوکاټ کې نن د ازبکستان له لوبډلې سره سیالي کوي.

دا لوبه د کابل په وخت د مازیګر په ۴:۳۰ بجې په تاشکند کې پیلېږي.

د افغانستان د ۱۷ کلنو ملي لوبډله په دې سیالیو کې په خپلو تېرو دوو لوبو کې پر قرغیزستان بایللې او له ترکمنستان سره مساوي شوې ده.

دا د افغانستان د ۱۷ کلنو لوبډلې درېیمه لوبه ده.

د افغانستان په ګډون د منځنۍ اسیا د پنځو هیوادونو د فوټیال د اوولس کلونو لوبډلو سیالۍ د حمل په ۱۶ مه پیل شوي دي او تر ۲۶ پورې به دوام وکړي.

په اسلام‌اباد کې د ایران سفیر اعلان وکړ چې د دغه هیواد یو پلاوی به د پنجشنبې په ماښام (۲۰ حمل) د «جدي» خبرو لپاره اسلام‌اباد ته ورسېږي.

دا په داسې حال کې ده چې د اوربند د لومړۍ ورځې،(چې د چهارشنبې د حمل د نولسمې له سهاره پیل شوی) په ترڅ کې، د ایران له لوري څو ځلې دا ادعا شوې چې د اوربند سرغړونه شوې او ښايي د جمعې په ورځ د ایران او امریکا ترمنځ خبرې لغوه شي.

په اسلام باد کې د ایران سفیر رضا امیري مقدم، د پنجشنبې په سهار په ایکسپاڼه (پخواني ټویټر) کې لیکلي:

«سره له دې چې د ایران عامه افکار د اسرائیل د رژیم له خوا د اوربند د پرله‌پسې سرغړونو له امله بدبین شوي، چې هدف یې د ډیپلوماټیک نوښت تخریب دی، خو د ایران پلاوی د پاکستان د صدراعظم، شهباز شریف، په بلنه نن شپه اسلام‌اباد ته د ۱۰ وړاندیز شویو مادو پر بنسټ د جدي خبرو لپاره راروان دی.»

د امیري مقدم اشاره د اسرائیل هغو درنو بریدونو ته ده چې پرون یې په لبنان کې وکړل او تر ۲۵۰ زیات کسان پکې ووژل شول.

د ایران چارواکو او همداراز د پاکستان صدراعظم مخکې ویلي و چې پر لبنان د بریدونو درېدا د اوربند برخه ده، خو امریکا او اسرائیل دا خبره رد کړې ده.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وايي چې د اوربند وروسته به له ایران سره راتلونکې خبرې اترې د تړلو دروازو تر شا ترسره شي.

ټرمپ په ټروت سوشیل یوه بیان کې د تهران او واشنګټن ترمنځ د خبرو اترو د اجنډا په توګه اعلان شوو مسودو باندې نیوکه وکړه او وې ویل: "یوازې د معنی لرونکو 'ټکو' یوه ټولګه شتون لري چې متحده ایالاتو ته د منلو وړ دي، او موږ به د خبرو اترو په جریان کې د تړلو دروازو تر شا پرې بحث وکړو."

هغه زیاته کړه: "دا هماغه ټکي دي چې د اوربند د ټینګولو لپاره زموږ د موافقې اساس وو. "دا یوه منطقي او په اسانۍ سره د حل وړ مسله ده."

دا دریځ په داسې حال کې څرګند شو چې یو امریکایي چارواکي د فرانسې خبري اژانس ته هم وویل چې هغه لس ماده یي پلان چې ایران د خبرو اترو د اجنډا په توګه اعلان کړ، دوی لپاره د منلو نه دی.

د افغانستان د باډي بلډرۍ لوبغاړي محمد علي عظیمي د مستر المپيا سیالیو ته لار پيدا کړه.

عظیمي چې اتریش میشته افغان دی، د هالنډ په ( بنفلکس) سیالیو کې له بریا وروسته مستر المپیا ته لاره ومونده.

عظیمي د ( کلاسلیک فزیک) په برخه کې ښه وځلېد او د هالنډ لوبو کې یې لومړۍ درجه ترلاسه کړه.

له دې سره تر علي بلال وروسته عظیمي دویم افغان لوبغاړی شو چې مسترالمپيا ته لاره پیدا کوي.

دا د نړۍ په کچه د مسلکي باډي بلډنګ تر ټولو د لوړې کچې سیالۍ دي.

د ایټالیا مرستیال صدر اعظم متیو سالویني وایي، د ایران او امریکا ترمنځ د اوربند له اعلان وروسته هیڅ ایټالوۍ بیړۍ د ملګرو ملتونو له اجازې پرته د هرموز تنګي څارنې ته نه لېږل کیږي.

د ایران له خوا د هرموز تنګي تړلو د نړۍ په کچه د انرژۍ ناورین رامنځته کړ او ډیری هېوادونه په ځانګړې توګه ایټالیا یې اغیزمنه کړه.

دغې چارې یوشمېر اړخونه، له هغې ډلې د ایټالیا لیګ ګوند د دې خبرې مطرح کولو ته وهڅول چې ووایي له روسیې څخه بیا د تیلو او ګازو پېرل پیلوي.

خو د ایټالیا مرستیال صدر اعظم وایي، د اوکراین د جګړې تر پای ته رسیدو پورې داسې کار امکان نه لري.

د رویټرز د راپور له مخې، ایټالیا د ناټو د ځینو نورو غړو په څېر تېره اونۍ د امریکا پوځي الوتکو ته چې منځني ختیځ ته پر لاره وې، په خپلو هوایي ډګرونو کې د ناستې اجازه ورنه کړه.

د امریکا د دفاع وزیر پیټ هګیسټ وايي،"ایران تر فشار لاندې اوربند ومنه او نور نشي کولی چې توغندي جوړ کړي".

هغه نن چهارشنبې په یوه خبري کنفراس کې وویل،"موږ د ایران دفاعي او صنعتي زیربناوې له منځه وړي، دوی (ایرانیان) نور نشي کولی چې توغندي جوړ کړي".

د هغوو په ټکو،" د دغو زیربناوو ویجاړیدل زموږ ماموریت و".

هګیسټ وړاندې وویل،"ولسمشر ټرمپ دا ځواک درلوده چې په څو دقیقو کې د ایران اقتصاد له منځه یوسي خو هغه پر ایرانیانو رحم وکړ او په دغو موخو يې بریدونه ونه کړل، نو ځکه ایران تر ډیر فشار لاندې اوربند ومنه".

د هغه په ټکو،" د ایران نوی حکومت باید پوه چې دغه هوکړه د هغه برخلیک څخه ډیره ښه ده چې د دوی په تمه و".

ایران او امریکا پرون شپه ناوخته پر دوه اوونیز اوربند هوکړه وکړه.

د ملګرو ملتونو د بشري میشتیدنې پروګرام ( یو.ان. هبیتات) وایي، هره افغان کورنۍ د ژوند لپاره د یوه خوندي ځای مستحقه ده.

دغه پروګرام د چهارشنبې په ورځ ( د حمل ۱۹مه) وویل چې په ۲۰۲۶ میلادي کال کې څلور اعشاریه دوه میلیونه خلک په افغانستان کې بیړنۍ سرپنا او غیر خوراکي توکو ته اړتیا لري.

د دوی په ټکو وروستیو سیلابونو سرپنا او نورو اساسي خدمتونو ته د افغانانو اړتیا ډېره کړې ده.

دغه سازمان په دې وروستیو کې ویلي چې شاوخوا ۱۴ میلیونه افغانان روغتیایي خدمتونو ته د لاسرسي په برخه کې مرستې ته اړتیا لري.

د ملګرو ملتونو له دې ډول څرګندونو ښکاري چې د طالبانو تر واکمنۍ لاندې افغانستان کې بشري وضعیت د اندیښنې وړ دی.

د طالبانو د حکومت د بهرنیو چارو وزارت وایي چې د چین په اورمچي کې له پاکستاني لوري سره خبرې " رغوونکې" فضا کې ترسره شوې.

د دغه وزارت ویاند عبدالقهار بلخي د چهارشنبې په ماښام یوه خبرپاڼه کې وویل چې د چین په منځګړیتوب یې له پاکستاني لوري سره په دوه اړخیزو اړیکو او امنیتي مسلو خبرې وکړې.

خبرپاڼه کې هیله ښودل شوې چې دا خبرې به لا ډیرې باور جوړونې، تلپاتې اړیکو، متقابل درک او موثرې همکارۍ ته زمینه برابره کړي.

د چین د بهرنیو چارو وزارت ویاندې ماو نینګ هم د چهارشنبې په ورځ وویل چې د کابل او اسلام اباد استازو ژمنه وکړه چې اختلافونه به د خبرو له لارې حل او اړیکې به عادي کوي.

د هغې په خبره په دې هم هوکړه وشوه چې دواړه لوري به هیڅ داسې ګام نه اخلي چې وضعیت لا پسې پیچلی کړي.

چین په سیمه کې خپلو اقتصادي او امنیتي ګټو ته په پام هڅه کوي چې د افغانستان او پاکستان شخړې پای ته ورسوي.

اسراییلو د لبنان پر جنوب بریدونه کړي.

د ازادي راډيو فردا څانګې د راپور له مخې،"اسراییلو نن سهار د لبنان پر صور ښار بریدونه کړي دي".

بل پلو، اسراییلو د لبنان د جنوبي ښارونو اوسیدنکو ته خبرداری ورکړی چې له خپلو مېنو ووځي.

دا تازه بریدونه په داسې حال کې دي چې امریکا او ایران تیره شپه ناوخته د دوو اوونیو لپاره پر اوربند سلا شول.

رویتز خبري اژانس د دریو سرچینو په حواله راپور ورکړی تمه ده د ایران له ملاتړه برخمنه حزب الله ډله د ایران او امریکا ترمنځ د اوربند په اړه خپل دریځ په یو بیان کې روښانه کړي.

د اسراییلو صدراعظم بنیامین نتانیاهو نن سهار وختي له اوربند وروسته وویل،"اسراییل، لبنان د دغه اوربند برخه نه ګني".