په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندوى ماموريت يا يوناما وايي چې د بشري حقونو د خونديتوب او ودې په برخه کې د افغانستان د پرمختګ هرکلى کوي.

يوناما نن یکشنبه د بشري حقونو نړيوالې ورځې په مناسبت په يوه اعلاميه کې ويلي چې د بشري حقونو او اساسي ازاديو په برخه کې د افغانستان د تازه ژمنو هرکلى کوي.

د اعلاميې په حواله، د يوناما مشر تاداميچي ياماموتو افغان حکومت ته د بشري حقونو د شورا د غړيتوب له کبله مبارکي ورکړې او ويلي يې دي، د هغو لاسته راوړنو تصديق کوي چې په وروستيو کلونو کې ترلاسه شوي دي.

نن د ډسمبر په ۱۰مه د بشري حقونو نړيواله ورځ په داسې حال کې لمانځل کېږي چې په افغانستان کې لا هم له دغو حقونو د سرغړونو راپورونه ورکول کېږي.

دمتحدوایالاتو ولسمشر دونالد ټرمپ د پنجشنبې په ورځ پیکنګ کې له خپل چینايي ساري سره له خبرو وروسته وویل چې شي جین پینګ وړاندیز وکړ چې ایران سره د هوکړې او هرمز تنګي څخه د بیړیو د تګ راتګ د تضمین لپاره مرسته وکړي او ژمنه یې وکړه چې ایران ته پوځي تجهیزات نه لیږي.

ټرمپ فاکس نیوز ته وویل: " ولسمشر شي غواړي چې یو تړون وشي. هغه واقعا غواړي چې یو تړون ترسره شي. "

سپینې ماڼۍ،د امریکا او چین د ولسمشرانو له غونډې وروسته په یوه اعلامیه کې وویل چې واشنګټن او پیکنګ سره ومنله چې هرمز تنګی باید د انرژۍ د بهیر په مخ پرانیستی وي او د چین ولسمشر د یاد تنګي د "پوځي کیدو" او د حق العبور د ترلاسه کولو لپاره د هرډول هڅو مخالفت څرګند کړ.

ولسمشر دونالد ټرمپ چین ته له روانیدو مخکې خبریالانو ته ویلي وو چې امریکا د ایران په هکله د پیکنګ مرستې ته اړتیا نلري.

افغانستان کې د طالبانو د حکومت د مهاجرینو او راستنیدونکو د چارو وزارت د پنجشنبې په ورځ وویل چې لدې جملې ۴۸۱ تنه د تورخم او ۸۰ تنه د سپین بولدک له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي.

خبر زیاتوي چې په دوی کې داسې کورنۍ او افراد شامل وو چې د اقامت په سندونو کې د ستونزو له امله نیول شوي وو.

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمشنرۍ «یو این ایچ سي ار» او د کډوالۍ نړیوال سازمان « آي او ايم» څو ورځې مخکې په خپل ګډ راپور کې وویل چې په تېره یوه اونۍ کې د پاکستان په بیلابیلو سیمو کې د پولیسو له لوري ۲۲۸۷ افغان وګړي نیول شوی او بندیان شوي دي.

ملګري ملتونه وايي له ۲۰۲۳ کال راهیسې له دوه میلیونه ډېر افغانان له پاکستانه ایستل شوي او نږدې دوه میلیونه نور لا هم په دې هیواد کې میشت دي.

د روسیې یو لوړپوړی امنیتي چارواکی وايي چې مسکو افغانستان کې د ⁠طالبانو⁠ حکومت سره «بشپړ شراکت» رامنځته کوي او د سیمې نور هېوادونه هم هڅوي چې له کابل سره خپلې اړیکې پراخې کړي.

رویترز خبري اژانس رپوټ ورکوي چې انټرفکس خبري اژانس د روسیې دامنیت شورا منشي سرګي شویګو له قوله خپره کړې چې له کابل سره همکاري د سیمې د امنیت او پرمختګ لپاره مهمه ده.

شویګو د پنجشنبې په ورځ بیشکیک کې د ⁠شانګهای د همکارۍ سازمان⁠ (SCO) د غړو هېوادونو د امنیتي چارواکو غونډې ته ویلي چې مسکو له ⁠طالبانو⁠ سره «عملیاتي او واقعبینانه خبرې اترې» پر مخ وړي، چې په کې امنیت، سوداګري، کلتور او بشري مرستې شاملې دي.

شویګو زیاته کړه چې د شانګهای همکارۍ سازمان باید له افغانستان سره خپله د اړیکو ډله بېرته فعاله کړي.

هغه داهم وویل چې د بېلابېلو اټکلونو له مخې، په افغانستان کې له شلو څخه د زیاتو ډلو شاوخوا ۱۸ زره تر ۲۳ زره پورې جنګیالي فعالیت کوي او زیاته کړه چې له سوریې څخه افغانستان ته د ایغور، تاجک او ازبک الاصله وسله‌والو د ورتګ کچه زیاته شوې

روسیه د نړۍ په سطحه یواځنی هیواد دی چې تېر کال یې افغانستان کې دطالبانو حکومت په رسمیت وپېژاند.

د شانګهای د همکارۍ سازمان کې چې لس غړي هیوادونه لري د روسیې ترڅنګ چین، هند، ایران، پاکستان اود پخواني شوروي اتحاد یو شمیرهېوادونه شامل دي.

افغانستان کې د اروپايي اتحادیې استازولۍ یوځل بیا په نجونو او ښځوباندې د لګول شویو محدودیتونو دلیرې کیدو پراړتیا ټینګار کوي.

د اروپايي اتحادیې استازولۍ د ملګرو ملتونو د پراختیايي پروګرام وروستي رپوټ ته په اشاره وايي چې اروپايي اتحادیې افغانانو ته خپل ملاتړ او اولویتونه وړاندې کړي دي.

د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام خپل وروستي رپوټ کې ویلي چې افغانان له جدي ننګونو لکه ناداري ، خوراکي نا امني ، داقلیمي بدلون اغیزو ، او په نجونو او ښځو باندې محدودیتونو سره مخ دي.

طالبانو د ۲۰۲۱ کال اګست میاشت کې واک ته له ستنیدو وروسته له شپږم ټولګي پورته نجونو او ښځو په زده کړو او تحصیلاتو بندیز لګولی دی.

د ماشومانو لپاره د ملګرو ملتونو وجهي صندوق (یونسیف) د اپرېل په ۲۸ مه خبرداری ورکړ، چې د نجونو پر زده کړو روان بندیز کولای شي تر ۲۰۳۰ کال پورې د څه دپاسه شل زره ښځینه ښوونکو او پنځو زرو روغتیایي کارکوونکو کمښت رامینځ ته کړي.

د امریکا ولسمشرډونالډ ټرمپ او د هغه چینایي سیال شي جین پینګ موافقه وکړه چې د هرمز تنګی باید پرانیستی پاتې شي. د دواړو ولسمشرانو ترمنځ خبرې چې د پنجشنبې په ورځ یې په پیکنګ کې ترسره کړې دوه ساعته دوام وکړ.

سپینې ماڼۍ دا خبرې اترې "یوه ښه ناسته" وبلله او ویې ویل چې ټرمپ او شي جین پینګ د ایران، د فینټانیل (مخدره مواد) قاچاق، چین کې امریکایي شرکتونو ته د بازار د لاسرسي، په متحده ایالاتو کې د چین د پانګونې د زیاتوالي او د امریکایي کرنیزو محصولاتو د لازیات پیرودو په اړه خبرې وکړې. سپینې ماڼۍ همدارنګه ویلي چې دواړو لورو موافقه وکړه چې د هرمزتنګی باید پرانستی پاتې شي ترڅود ازادې انرژۍ مسله ډاډمنه شي.

دغه سرمشریزه، چې د ۲۰۲۵ کال له اکتوبر راهیسې د دواړو مشرانو ترمنځ لومړۍ مخامخ ناسته وه، له تشریفاتي مراسمو نیولې، د سوداګرۍ، ټایوان، ټکنالوژۍ او د ایران د جګړې د پراخو اغیزو مسایلو په اړه بحثونه پکې شامل وو.

دغه سرمشریزه به د مې په ۱۵مه نېټه دوام وکړي او تمه کېږي چې اضافي بحثونه به د مصنوعي ځیرکتیا، د صادراتو په برخه کې د محدودیتونو او د روسیې او اوکراین د جګړې اړوند جیوپولیتیکي ترینګلتیاوو باندې متمرکز وي.

د ملګروملتونو یو چارواکی وایي، که د افغانستان او پاکستان ترمنځ شخړې او د ایران جګړې بیې او د ټرانسپورت لګښتونه نه وای لوړ کړي، نو ملګرو ملتونو کولی شوای چې په افغانستان کې یو میلیون نور هغه ماشومان چې د خوارځواکۍ له خطر سره مخ دي، تغذیه کړي. د ملګروملتونو د خوړو پروګرام، ډبیلو ایف پي اجرایوي مرستیال کارل سکاو فرانسپرس خبري آژانس ته وویل چې افغانستان اوس د خوړو له یوه بحران سره مخ دی او زیاته یې کړه، "تېر کال دغه بحران ډیرژور و چې هېڅکله مو نه و لیدلی. سږ کال تر هغه لا بدتر دی."

د خوړو د نړیوال پروګرام د اټکل له مخې په افغانستان کې سږ کال پنځه میلیونه ښځې او ماشومان د شدیدې خوارځواکۍ له ګواښ سره مخ دي.

دې پروګرام ویلي چې په دې هیواد کې اړو خلکو ته د مرستو رسولو لپاره یې تراوسه کافي بودیجه نده ترلاسه کړې.

د طالبانو د حکومت یوې باوري سرچینې په کونړکې په یوه کورکې د چاودنې پخلۍ وکړ خو وایي چاودنه د پخوانیو چاودیدونکو موادو د چاودلو له امله رامنځ ته شوې ده. دې سرچینې چې نه یې غوښتل هویت یې په ډاګه شي ازادي راډیو ته یوازې دومره وویل چې چاودنې مرګ ژوبله اړولې خو په دې اړه یې نورجزییات ورنکړل. د کونړد عامې روغتیا ریاست یوې سرچینې هم ازادي راډیوته تایید کړه چې چاودنه د پیچ درې په کنډه ګل کلي کې رامینځته شوې او د پیښې له ځایه مړي ټپیان د کونړروغتون ته لیږدول شوي. دې سرچینې د مړو او ټپیانو دقیق شمیرونه ښود خو ویې ویل چې وروسته به په دې اړه نور جزییات له ازادي راډیو سره شریک کړي. په کونړکې د چادونې خبره داسې مهال کیږي چې د یوشمیررسنیو د راپورونو له مخې پاکستان په کونړاو غزني ولایتونو کې تازه بریدونه کړي خو د طالبانو سرچینې هغه رد کړل.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو وايي، د چین په ګټه ده چې د ایران پر حکومت فشار راوړي څو د هرمز تنګي بیرته پرانیستل یقیني کړي.

د فاکس نیوزد راپورله مخې روبیو چین ته د سفر پر مهال په څرګندونو کې وویل: "موږ دا استدلال له چینایانو سره شریک کړی او هیله لرم چې قانع کوونکی به وي. هغوی به د همدې اوونۍ په پای کې په ملګرو ملتونو کې فرصت ولري چې د دې موضوع په اړه اقدام وکړي؛ هغه مهال چې د ایران د کړنو د غندلو لپاره، د تنګیو له موضوع سره تړلی یو پرېکړه ‌لیک وړاندې کېږي."

مارکو روبیو د هرمز تنګي بحران ته په اشارې سره هم وویل چې دا وضعیت تر بل هر هېواد زیات د چین په زیان دی او پیکنګ باید پر ایران فشار راوړي او له خپلو اقداماتو په شا نشي.

مارکو روبیو چین ته په سفرکې د امریکا د ولسمشرډونالډ ټرمپ په پلاوي کې شامل دی. ټرمپ په دغه دوه ورځني سفرکې چې ترجمعې پورې دوام کوي، د ایران په ګډون پرمختلفو مسایلو د چین له ولسمشرشي جین پینګ سره خبرې کوي.

په افغانستان کې د پولیو د واکسین نوی کمپاین پیلیږي.

له "پولیو پاک افغانستان بنسټ" نن پنجشنبې پرخپله ایکسپاڼه لیکلي چې د پولیود واکسین دغه نوی کمپاین به د راتلونکې دوشنبې په ورځ د می په اتلسمه د افغانستان په یوشمیر سیمو کې پیل شي. په دې اړه چې له پنځو کلونو کم عمره ماشومانو ته د ګوزڼ یا پولیوناروغۍ په وړاندې دغه کمپاین په څو ولایتونو کې پیلیږي څه ندي ویل شوي خو هغه داسې مهال پیلږي چې افغانستان تراوسه د پولیو د مثبتو پیښو د زیاتیدو له خطره ندی بج شوی. تردې مخکې د روان میلادي کال د اپریل په دیارلسمه د پولیو د واکسین کمپاین د افغانستان په اتلسو ولایتونو کې ترسره شو. د دغه کمپاین په ترڅ کې په ملیونونو ماشومانو ته د پولیو د واکسین څاڅکې ورکړل شول.

پولیو یوه ساري ناروغي ده چې یوازې واکسین یې مخه نیولی شي.

یوه هندۍ کمپنۍ په کابل او د افغانستان په څو مهمو سرحدي بندرونو کې د څه باندې ۴۶ میلیون ډالرو په لګښت د پرمختلليو لابراتواري کمپلیکسونو د جوړولو موافقه لاسلیک کړه.

د دې موافقې پر اساس، چې د طالبانو تر کنټرول لاندې د افغانستان د سټنډرد او کیفیت ادارې د هند له «TCRC» شرکت سره لاسلیک کړ، په کابل او د هېواد په نهو سرحدي بندرونو کې به لابراتوارونه جوړ او تجهیز شي.

د سټنډرډ ادارې مشر فیض‌الله تمیم ویلي چې په دې پروژه کې به د ساختماني موادو، برېښنايي وسایلو، ټوکر، څرمن او کاغذي محصولاتو د ازموینې لپاره ځانګړي لابراتوارونه شامل وي.