د امریکا د استخباراتو د مرکزي ادارې CIA مشر وايي، متحد ایالات به له خپلو ټولو امکاناتو کار واخلي چې وسله‎وال طالبان د سولې خبرو ته کینوي، خو له هغه مخکې پاکستان باید د دې ډلې وسله‎والو ته په خپل قلمرو کې ځای ورنه‎کړي.

د CIAمشر مایک پامپیو Mike Pompeo پرون په واشنګټن کې د ډیموکراسۍ د دفاع په نوم تحقیقاتي مرکز کې د وینا پر مهال وویل، د سولې خبرې به تر هغه وخته نتیجه ورنه‎کړي چې طالبان د جګړې په ډګر کې د بریا په تمه وي او د قبایلي سیمو له لارې پاکستان ته تګ-راتګ کوي او هلته پټن‎ځایونه ولري.

د CIAمشر زیاته کړه، که تاریخ زموږ لارښود وي، نو له پاکستانه ډېره لږه تمه کیدای شي چې د تروریستانو پر ضد په مبارزه کې به له امریکا سره همکارۍ ته لېوالتیا ولري.

پامپیو زیاته کړه چې متحدایالات باید د پاکستان د اوسني چال چلند او په دې اړه چې باید څه ډول سلوک غوره کړي، د امریکا د تمې په اړه له اسلام اباد سره جدي خبرې وکړي.

د CIAمشر زیاته کړه چې د دې کار لپاره په پاکستان کې د افراطي ډلو پټن‎ځایونه باید نه‎وي.

امریکايي چارواکي له ډېرې مودې راهیسې پر پاکستان انتقادونه کوي چې افغان طالبانو، په تېره حقاني شبکې ته یې ځای ورکړی خو پاکستان په پرله‎پسې ډول دا تورونه رد کړي دي.

د امریکا د جیولوژۍ سروې اداره د دوشنبې سهاروختي د افغانستان په شمال کې د یوې زلزلې خبر ورکوي.

دې ادارې ویلي چې د دغې زلزلې چې قدرت یې د ریښترپه کچه ۴،۵ درجې ثبت شوی، د بدخشان ولایت د جرم ولسوالی په ۹۷ کیلومترۍ کې ۱۰۵ کیلومتره ترځمکې لاندې وو. د دې ادارې په وینا د دغې زلزلې ټکانونه ښایي په جرم او شاوخوا سیمو کې احساس شوي وي.

شاوخوا درې میاشتې مخکې هم په سیمه کې دوه پرله پسې زلزلې شوې وې چې د یوې شدت یې د ریښترپه کچه ۵،۳ او د بلې ۴،۵ وو. د دغو زلزلومرکز د بخشان د جرم ولسوالي د جنوب په اووه ویشت کیلومترۍ کې و.

په افغانستان کې په ځانګړي ډول د هندوکش په غرونو کې ډیرې زلزلې کیږي.

د ایران قضایه قوې د اصفهان د «میدان علیخاني» له قضیې سره په تړاو د یوه افغان او یوه ایراني د اعدام خبر ورکړ.

د ازادې اروپا فردا راډیو د راپور په اساس میزان اژانس چې د ایران قضایه قوې پورې تړلې ده خبر ورکړی چې د عرفان اسفندیاري او افغان تبعه ګل محمد محمدي اعدام د یکشنبې په سهار د اصفهان په دستګرد زندان کې اجرا شو.

تېره اوونۍ په ایران کې د نیول شویو کسانو د وضعیت د تعقیب کمېټې خبرداری ورکړی و چې د اصفهان د «میدان علیخاني» له قضیې سره د تړلیو ۱۲ کسانو لپاره د اعدام حکمونه د ایران د سترې محکمې له خوا تایید شوي.

د راپورونو له مخې په دې ۱۲ کسانو کې د افغانستان څو اتباع هم شامل دی.

د اصفهان علیخاني میدان قضیه د ۱۴۰۴ کال د جدي/سلواغې ۱۸مې پېښه ده چې د ایران د بسیج ځواکونو څلور غړي په یوه برید کې ووژل شول.

له پېښې سره په تړاو لږ تر لږه ۵۹ کسان نیول شوي.

ایران په دې وروستیو کې د نورو ایرانیانو تر څنګ ګڼ افغانان هم اعدام کړي.

د ایران د بشري حقونو سازمان هه‌نګو په اصفهان کې د افغان تبعه ګل محمد محمدي د اعدام خبر تایید کړی.
د دغه سازمان د یوه راپور په اساس ایران تېره جون میاشت لږ تر لږه ۱۰۹ کسان اعدام کړي. په دې ډله کې پنځه افغان اتباع هم شامل دي.

په نیمروز کې طالب چارواکي وایي چې د ۱۴ لادرکو افغانانو د لټون عملیات روان دي.

مخکې د ۱۹ کسانو د ورکېدو خبر ورکړل شوی و چې له ډلې یې د نیمروز د امنیه قومندانۍ د ویاند ګل محمد قدرت په خبره د پنځو تنو مړي پيدا شول.

د قدرت په ټکو،"دغو ځوانانو په دښتو کې لار ورکه کړې وه چې د تندې او لوږې له کبله مړه شوي دي".

دا کسان ظاهراً ایران ته د تلو په نیت د نیمروز په دښتو کې ورک شوي.

د لادرکو کسانو د لټون د عملیاتو اړوند خپرو شویو ویډیوګانو کې ښکاري چې پوځي هیليکوپټر او موټر د نیمروز په دښتو کې ګرځي.

په یوه ورځ کې څه باندې ۴زره افغان کډوال له پاکستانه هېواد ته ستانه شوي.

د طالبانو د حکومت مرستیال ویاند حمدالله فطرت وايي،"یوازې د جمعې په ورځ نژدې ۸۰۰کورنۍ افغانې کورنۍ چې ۴۲۳۵کسان کیږي افغانستان ته ستنې شوي دي".

هغه پر خپلې ایکس پاڼې لیکلي، ډیر شمیر دغه کورنۍ د تورخم له لارې راغلي.

د فطرت په ټکو،"له ایرانه هم نژدې ۲۰۰ افغان کډوال افغانستان ته اخراج شوي دي".

پاکستان د روانې جولای میاشتې له لسمې راهیسې یو ځل بیا د افغان کډوالو د جبري اخراج لړۍ پیل کړه.

په وروستیو کې کلونو کې په میلیونو افغان کډوال له پاکستان او ایرانه بیرته افغانستان ته اخراج شوي دي.

د نیمروز ولایت په دښتو کې د هغو پنځو ځوانانو جسدونه موندل شوي چې غوښتل يې په قاچاق لارو ایران ته لاړ شي.

د دې ولایت د امنيې قومندانۍ ویاند ګل محمد قدرت نن یکشنبې سیمه ییز رسنیو ته ویلي، "د هغو نهو ځوانانو له ډلې چې غوښتل يې په قاچاقي لارو ایران ته لاړ شي د پنځو تنو جسدونه موندل شوي او څلور نور نادرکه دي".

د قدرت په ټکو، جسدونه په دښتو کې موندل شوي.

قدرت وړاندې وویل،"دغو ځوانانو په دښتو کې لار ورکه کړې وه چې د تندې او لوږې له کبله مړه شوي دي".

یو شمیر سیمه ییزو رسنیو د دغه ځوانانو شمیر ۱۹کسان ښودلی دي.

دا معلومه نه ده چې دغه ځوانانو کله سفر پیل کړی و، خو په ټولنیزو کې د هغې هلیکوپترې ویډيوګاني چې ظاهرا په کې د دغو ځوانانو په لټه کې ده د شنبې ورځې راهیسې لاس په لاس کیږي.

له کلونو راهیسې افغان ځوانان د کار په لټه ایران ته په قاچاقي لارو سفر کوي.

له دې مخکې هم په ځلونو په دې لار په سلهاوو افغان ځوانانو ژوند بایللی دی.

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو پراختیایي پروګرام (UNDP) د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونو د شمېرو پر بنسټ ویلي چې له ۲۰۲۱ کال مخکې د ښځینه سوداګرو د رسمي جوازونو شمېر د ۶۰۰ او ۱۰۰۰ ترمنځ و، خو اوس له لسو زرو څخه اوښتی دی.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د پراختیایي پروګرام د استازي مرستیال، دوئل موکرجي، په هغې مرکې کې چې د شنبې په ورځ د دې ادارې پر پاڼه خپره شوې، ویلي چې د ښځو د سوداګریزو فعالیتونو د زیاتېدو اصلي لامل دا دی چې د ژوند نورې لارې ورباندې تړل شوې دي.

هغه زیاته کړې چې هغه ښځې چې یو وخت یې غوښتل انجینیرانې یا وکیلانې شي اوس غالۍ اوبي او یا هم صابون تولیدوي.

موکرجي وايي، ډېری ښځې په کوچنیو او ټیټ عاید لرونکو سوداګریزو فعالیتونو بوختې دي.

د۲۰۲۱ کال په اګست میاشت کې پر افغانستان د طالبانو له بیا واکمنېدو وروسته، ښځې او نجونې په ډېری دولتي ادارو او نادولتي بنسټونو کې له کار کولو منع شوې دي. سربېره پر دې، دوی د منځینو زده‌ کړو، لوړو زده ‌کړو او د تګ راتګ په ګډون د ټولنې په ډیرو برخو کې له سختو محدودیتونو سره مخ دي.

د افغانستان لپاره د روغتیا د نړیوال سازمان (WHO) څانګې د شنبې په ورځ په خپله ایکسپاڼه کې په دې هیواد کې د هوا د تودوخې د زیاتوالي خبر ورکړی دی.

دغه سازمان کورنیو ته د سختې ګرمۍ پر وړاندې د ځان ساتنې لپاره یولړسپارښتنې کړې دي.

د ملګرو ملتونو د دې ادارې په وینا، د هوا د تودوخې له زیاتېدو سره خلک باید ډېرې اوبه وڅښي، په یخو اوبو غسل وکړي، سپکې او ازادې جامې واغوندي، له سیوري لرونکې خولۍ او د لمر عینکو څخه کار واخلي او هره ورځ لږ، خو په څو وخته خواړه وخوري.

همدارنګه، د سیوري لاندې پاتې کېدل، له سختو بدني فعالیتونو ډډه کول، او له دوو تر دریو ساعتونو پورې په یخو ځایونو کې تېرول هم د روغتیا د نړیوال سازمان له مهمو سپارښتنو څخه دي.

د طالبانو د حکومت د هواپېژندنې ادارې د وړاندوینې له مخې، د یکشنبې او دوشنبې په ورځو کې به په زرنج ښارکې تودوخه ۴۸ درجې د سانتي ‌ګراد، د فراه ښار ۴۷ درجې، او د مزارشریف او لشکرګاه ښارونو تودوخه ۴۶ درجې د سانتي‌ ګرادو ته ورسېږي.

د بشري حقونو د فعالانو ټولنې په بدخشان ولایت کې د طالبانو له خوا د یو شمیر کسانو د نیولو او شکنجې په اړه اندېښنه څرګنده کړې ده.

دغې ټولنې پرون ماښام د یو بیان په خپرولو سره ویلي،" د بدخشان د یفتل پایین ولسوالۍ له پېښه وروسته په ټولنیزو رسنیو کې داسې ویډیوګانې خپرې شوي چې په کې ښکاري طالب ځواکونو یو شمیر کسان نیولي او جبري اعترافونه يې اخلي".

د دې ټولنې په ټکو،" هیڅ څوک باید د توقیف پرمهال د شکنجې، سپکاوي او جبري اعترافونو سره مخ نشي".

ازادي راډیو په خپلواکه توګه د دغو ویډيوګانو کراره والی نشي تاییدولی.

افغانستان کې د طالبانو حکومت وايي روانه اونۍ څه دپاسه ۱۴۰۰ افغان کډوال چې پاکستان کې بندیان وو ، ازاد او هیواد ته ستانه شول.

د مهاجرینو او راستنیدونکو چارو وزارت د پنجشنبې خبرپاڼه کې وویل یادو کسانو کې کورنۍ او انفرادي وګړي شامل وو چې ۱۰۸۳ تنه یې د تورخم او ۳۳۳ کسه نور د سپین بولدک له لارې ستانه شول.

خبر زیاتوي چې دغه کسان د مرستو له ترلاسه کولو وروسته خپلو اصلي سیمو ته ولیږدول شول.

یاد کسان په داسې حال کې افغانستان ته ستنیږي چې د پاکستان حکومت د جولای میاشتې له لسمې نیټې راهیسې د افغان کډوالو د نیولو نوې لړۍ پیل کړې.

پاکستاني چارواکي د افغانانو د نیولو لپاره خپل نوی کمپاین د هغو بهرنیانو خلاف "عملیات" بولي چې د دوی په وینا، د اوسېدو قانوني اسناد نه ‌لري.

ملګري ملتونه وايي له ۲۰۲۳ کال راهیسې شاوخوا ۶ ملیونه افغانان خپل هیواد ته ستانه شوي دي.

د ملګرو ملتونو د ښځو څانګې (UN Women) ویلي چې په افغانستان کې د ښځو اړوند بنسټونه له سختو فشارونو سره مخ دي.

دغه اداره په خپل تازه راپور کې وايي، هغه بنسټونه چې د افغان ښځو او نجونو لپاره د ملاتړ وروستۍ حیاتي سرچینه بلل کېږي، د بودجې د کمښت او د ښځو پر کار او تګ راتګ د محدودیتونو له امله د خپلې بقا لپاره مبارزه کوي.

د دې ادارې د سروې له مخې، درې پر څلورمه برخه هغه بنسټونه چې ښځو ته خدمتونه وړاندې کوي، د بودجې له کمښت سره مخ شوي دي.

دغه راز ، نیمه برخه دغو بنسټونو د بودجې د کمښت له امله خپل ۹۲ سلنه کارکوونکي له لاسه ورکړي دي.

په سروې کې له ګډونوالو بنسټونو څخه تر نیمايي زیاتو ویلي چې د بودجې د نشتوالي له امله به روان کال یا خپل فعالیتونه ودروي او یا به په بشپړ ډول وتړل شي.

د ملګرو ملتونو د ښځو څانګه وايي، دا بنسټونه په داسې حال کې له ستونزو سره مخ دي چې د طالبانو له لوري د ښځو پر زده کړو، کار او تګ راتګ د محدودیتونو له امله د روغتیايي خدمتونو، زده کړو، د معیشت د ملاتړ او بشري مرستو په وړاندې کولو کې د دوی رول تر بل هر وخت ډېراړین دی.