افغانستان
چارواکي: د غزني د اندړو ولسوالۍ له سقوطه ژغورل شوې
د غزني سیمه ییز چارواکې وايي چې تېره شپه يې د وسله والو طالبانو هغه لويه حمله په شاتمبولې چې غوښتل يې د دغه ولایت اندړو ولسوالۍ ته سقوط ورکړي.
له سیمي راپورونه ښيي چې تېره شپه شااوخوا یوه بجه وسله والو طالبانو د دغه ولایت د اندړو ولسوالۍ په مرکز کې له چاودېدونکو توکو د ډک هاموی ټانګ په چاودنې سره د حملې پیل وکړ او له چاودنې ورسته وسله والو طالبانو ډله ییز بریدونه کړي چې د ولسوالۍ او د دغې ولسوالۍ د امنیه قوماندانۍ تاسیسات يې هم له منځه وړي دي.
د دغه ولایت د پولیسو مشر مل پاسوال محمد زمان د سې شنبي په ورځ ازادي راډيو ته وویل چې وسله والو طالبانو په دغې حملې سره سم سیمې ته له مرکزه کومکي سرتېري رسېدلي او وسله طالبان يې له یادې سیمې په شاتمبولي دي.
نوموړی وايي چې د وسله والو طالبانو دغه حمله ډېره شديده وه چې پرمهال یې ۱۵ تنه افغان سرتېري وژل شوي او ۱۲ تنه نورټپیا دي او په خبره یې چې په یاده حمله کې وسله والو طالبانو ته هم درنه مرګه ژوبله اوښتې، خو وايي، د کره شمېر په اړه يې معلومات نه لري.
ښاغلي محمد زمان دغه راز وویل چې د یاد موټربم د چاودنې په سیمه کې ۵ تنه ملکي کسان هم د ښځو او ماشومانو په ګډون، ټپيان شوي دي.
نوموړی وايي چې په سیمه کې اوس جګړه نشته او وضعيت کنټرول دی.
اخوا بیا د وسله والو طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد رسنیو ته په یوه استولي پيغام کې ادعا کړې چې په دغه حمله کې ګڼ شمېر افغان سرتېرو ته مرګ ژوبله اوښتې او یو شمېر پوستې یې هم سقوط کړې دي.
پخواني معلومات:
دغزني د ولایتي شورا یوشمېر غړي وايي چې په اندړو ولسوالۍ کې د وسله والو طالبانو په چاودنه او وسله والو نښته کې ۳۱ پولیس وژل شوي او ۹ نور ټپيان دي.
د دغې شورا غړي امان الله کامراني ازادي راډیو ته وویل وسله والو طالبانو تېره شپه یوه بجه د اندړو ولسوالۍ په مرکز باندې د هاموې ټانک بم حمله کړې چې له امله یې ۱۴ پولیس وژل شوي او ۹ نور ټپيان دي.
ښاغلي کامران زیاتوي چې له چاودنې وروسته هم مهال وسله والو طالبانو د دغې ولسوالۍ په امنیتي پوستو حملې کړې چې ۱۷ پولیس په کې وژل شوي دي.
د غزني د والي ویاند چاودنه او وورسته ډلیزې حمل تاییده وي، خو په اړه یې زیات جزیات نه ورکوي.
تراوسه وسله والو طالبانو په دې اړه څه نه دي ویلي.
د ورځې تازه خبرونه دلته ولولئ
کرکټ: د افغانستان او بنګلهدېش الف لوبډلې د سیالۍ میدان ته وځي
د اسیا د الف کرکټ لوبډلو د جام د سیالیو په دوام کې نن د افغانستان او بنګله دېش الف لوبډلې مسابقه لري.
دا سیالي د افغانستان په وخت د ماسپښین په دوه نیمه بجې د قطر په دوحه کې پیلېږي.
افغانستان تر دې مخکې لومړۍ مسابقه د سریلانکا پر الف لوبډلې بایللې ده.
افغانستان، بنګله دېش، سریلانکا او هانګ کانګ د اسیايي جام د الف لوبډلو په اې ګروپ کې دي.
له بلې خوا هند، پاکستان، متحده عربي امارات او نیپال په )بي( ګروپ کې له یو بل سره سیالي کوي.
د فراه یوه دیني مدرسه کې د هاوان چاودنه؛ ۴ ماشومان وژل شوي
د فراه په یوه دیني مدرسه کې د هاوان د زړې مرمې د چاودنې له امله ۴ طالب علمان مړه او ۲ نور ټپیان شوي دي.
د فراه ولایت لپاره د طالبانو حکومت د امنیه قوماندانۍ ویاند کلیمالله ننګیال د فرانسې خبري اژانس ته ویلي چې چاودنه د بکواه ولسوالۍ په مربوطاتو کې شوې ده.
هغه ویلي: "طالبالعلمانو مرمۍ مدرسې ته لېږدولې وه چې هلته کوچنیو طالبالعلمانو پرې فشار راوړ او په پایله کې یې د مدرسې دننه چاودنه رامنځته شوه."
د پولیسو په وینا، وژل شويو زدهکوونکو د ۱۰ او ۱۶ کلونو ترمنځ عمرونه لرل او ټپیان د فراه مرکزي روغتون ته لېږدول شوي دي.
د ملګرو ملتونو د معلوماتو له مخې، په ۱۹۸۹ کال کې له افغانستانه د شوروي ځواکونو له وتلو راهیسې، تر ۴۵ زرو ډېر افغانان د جګړو څخه د چاودېدونکو پاتې شونو او ماینونو له امله مړه یا ټپیان شوي دي.
د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر (اوچا) د اکټوبر په میاشت کې خپل راپور کې ویلي چې د روان کال له جنورۍ څخه تر سپټمبر پورې په افغانستان کې د چاودېدونکو توکو له امله د ملکي وګړو د مرګژوبلې ۳۲۴ پېښې ثبت شوې دي.
په دې پېښو کې تقریباً له هرو ۱۰ وژل شویو او ټپیانو څخه اتهیې ماشومان و.
د افغانانو د «ټيپياېس» تازه لایحې د کانګرس د ۱۴۴ غړو ملاتړ ترلاسه کړ
امریکا کې د افغان کډوالو د ملاتړ سازمان (افغانایوک) په خپل وېبسایټ لیکلي دي چې تر اوسه د استازو د جرګې ۱۴۴ غړو د افغان کډوالو د مؤقتي خونديتوب وضعیت (ټيپياېس) د احیا د لایحې ملاتړ کړی دی.
د «افغانستان ټيپياېس اکت ۲۰۲۶» په نوم د قانون دا لایحه چې ورباندې د رأی اخیستنې لپاره په غوښتنلیک باندې د کانګرس د دواړو ګوندونو غړو استازو لاسلیکونه کړي، امریکا څخه د افغان کډوالو د ایستلو د مخنیوي په هدف مطرح شوی دی.
په کانګرس کې د قانون په دې لایحه رأیګیری د ۲۱۸ غړو لاسلیک ته اړتیا لري.
دا لایحه وروسته له هغې مطرح شوه چې راپورونو وویل د امریکا حکومت پلان درلوده چې لږ تر لږه ۱۵۰ افغانان د پاکستان له لارې افغانستان ته ډيپورت کړي، خو وروسته دا پلان وځنډېد.
امریکا کې د افغان کډوالو لپاره د «ټيپياېس» پخوانی منل شوی امتیاز د ۲۰۲۵ کال د جولای په ۱۴مه لغوه شو.
ټرمپ: پر ایران د نویو بریدونو په اړه پرېکړې ته بیړه نه لرم
د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ په درېیو جلا مرکو کې ویلي، چې د ایران پر ضد د نویو پوځي بریدونو په اړه پرېکړې ته بیړه نه لري او د راتلونکي میلادي کال پیل یې د احتمالي پرېکړې وخت بللی دی.
دا څرګندونې په داسې حال کې کېږي چې راپورونه د ایران پر ضد د پراخو پوځي بریدونو د نوي پړاو د پیل لپاره پر واشنګټن د اسرائیل د فشارونو د زیاتېدو ښکارندويي کوي. له بلې خوا، امریکايي چارواکي لا هم پوځي لارې چارې او د هغو احتمالي پایلې ارزوي.
ټرمپ د پنجشنبې په ورځ، د نومبر په ۱۹مه، له رویټرز خبري اژانس سره په مرکه کې، پر ایران د نویو احتمالي بریدونو په اړه د یوې پوښتنې په ځواب کې وویل: «ښه، د نوي کال له پیل وروسته به په دې اړه له تاسو سره خبرې وکړم.»
هغه چې له چین څخه تر سفر وروسته په الوتکه کې بېرته واشنګټن ته روان و، زیاته کړه: «وخت لرو.»
د امریکا ولسمشر په یوه بله جلا مرکه کې، چې د اکسیوس او د اسرائیل د ۱۲م تلوېزیون خبریال باراک راوید ورسره کړې، یو ځل بیا ټینګار وکړ چې د ایران په اړه پرېکړې ته بیړه نه لري. هغه وویل: «و به ګورو چې د نوي کال له پیل وروسته به څه پېښېږي.»
ټرمپ له فاکس نیوز تلوېزیون سره په مرکه کې هم د جنورۍ لومړۍ نېټې ته اشاره وکړه، خو څرګنده یې نه کړه چې ولې یې د ایران پر وړاندې د شخړې د راتلونکي په اړه د پرېکړې لپاره دا نېټه یاده کړه.
کرزی: په افغانستان کې کابو څلور میلیونه ماشومان له سختې خوارځواکۍ سره مخ دي
د افغانستان پخواني ولسمشر حامد کرزي د ماشومانو د نړیوالې ورځې په مناسبت په هېواد کې د ماشومانو د وضعیت په اړه اندېښنه ښودلې او د هغوی د اساسي حقونو، زدهکړو، روغتیايي خدمتونو او امنیت پر برابرولو یې ټینګار کړی دی.
کرزي د جمعې په ورځ، د نومبر په ۲۰مه، پر خپله ایکسپاڼه لیکلي چې د ملګرو ملتونو راپورونه ښيي، په افغانستان کې نژدې څلور میلیونه ماشومان د سختې خوارځواکۍ له ګواښ سره مخ دي او د لومړنیو زدهکړو په عمر د برابرو ماشومانو تر نیمایي ډېر ښوونځیو ته له تګه بېبرخې دي.
هغه بېوزلي او محرومیت د ماشومانو د روغتیا او راتلونکي پر وړاندې ګواښونکي عوامل بللي او ویلي یې دي چې دغه وضعیت د کورنیو او ټولنې امنیت ته هم خطر پېښوي.
د افغانستان پخواني ولسمشر ټینګار کړی چې د نجونو او هلکانو پر مخ دې د زدهکړو دروازې له هېڅ ډول محدودیت پرته پرانیستل شي.
کرزي تر دې مخکې هم د نجونو پر زدهکړو د لګېدلو محدودیتونو د لرې کېدو غوښتنه کړې وه.
طالبانو واک ته تر بیا رسېدو وروسته، د ۱۴۰۰ کال په زمري میاشت کې، له شپږم ټولګي پورته نجونې ښوونځیو ته له تګ څخه منع کړې.
افغان ښځو د یوناما له مشرې سره په لیدنه کې د پرېکړو او پالیسیو په جوړولو کې د ګډون غوښتنه وکړه
د ښځو شاوخوا ۵۰ فعالانو، خبریالانو، سوداګرو او د مدني ټولنې استازو د پنجشنبې په ورځ، د نومبر په ۱۹مه، په کابل کې د ملګرو ملتونو د سرمنشي له ځانګړې استازې او د یوناما له مشرې، رباب فاطمې سره په لیدنه کې په ټولنه کې د ښځو لپاره د ډېرو فرصتونو او د هغوی د اغېزمن ګډون غوښتنه وکړه.
یوناما پر خپلې فېسبوکپاڼې په خپره کړې خبرپاڼه کې ویلي، چې په دې غونډه کې د ښځو او نجونو پر وړاندې د ستونزو، زدهکړو او کار او د هغوی د لومړنیو حقونو په اړه خبرې وشوې.
د خبرپاڼې له مخې، رباب فاطمې ویلي، افغان ښځې نه غواړي یوازې د مرستو ترلاسه کوونکې وي، بلکې غواړي په هغو پرېکړو او پالیسیو کې فعال رول ولري چې پر ژوند یې اغېز کوي.
د ملګرو ملتونو د شمېرو له مخې، په افغانستان کې شاوخوا ۲.۴ میلیونه نجونې له منځنیو زدهکړو بېبرخې دي.
په افغانستان کې د ډینګي تبې شکمنې پېښې نژدې پنځه برابره زیاتې شوې دي
د روغتیا نړیوال سازمان وايي، په افغانستان کې د ډینګي تبې شکمنې پېښې د سپټمبر په پرتله د اکتوبر په میاشت کې نږدې پنځه برابره زیاتې شوې دي.
د دغه سازمان د اکتوبر میاشتني د راپور له مخې، په دې میاشت کې د ډینګي تبې ۱۶۷۵ شکمنې پېښې او یوه مړینه ثبت شوې، په داسې حال کې چې په سپټمبر کې ۳۶۴ شکمنې پېښې ثبت شوې وې او د مړینې کومه پېښه نه وه راپور شوې.
د روغتیا نړیوال سازمان ویلي، د ۲۰۲۶ کال په جنورۍ کې د کال له پیل راهیسې د ډینګي تبې له امله دا لومړنۍ مړینه ده.
ډینګي یوه ویروسي ناروغي ده چې د ماشو د چیچلو له لارې انتقالېږي او نښې یې تبه، سخت سرخوږی، د عضلو او بندونو درد او د پوستکي دانې دي. دغه سازمان ټینګار کړی چې د ناروغۍ د خپرېدو د مخنیوي لپاره د ماشو کنټرول او روغتیايي څارنه مهمه ده.
یاد سازمان څرګنده کړې چې دا شمېرې د ناروغۍ شکمنې پېښې دي او لابراتواري تایید ته اړتیا لري.
سېف د چلډرن: افغانستان لا هم د ماشومانو لپاره د نړۍ له پنځو مرګونو سیمو دی
د ماشومانو د ژغورنې نړیوال سازمان (سېف د چلډرن) وايي، افغانستان لا هم د ماشومانو لپاره د نړۍ له پنځو تر ټولو مرګونو سیمو څخه شمېرل کېږي.
د ملګرو ملتونو د معلوماتو له مخې، په افغانستان کې هره میاشت په اوسط ډول شاوخوا ۴۰ ملکي وګړي د ماینونو او ناچاودو توکو د چاودنو له امله وژل کېږي یا ټپیانېږي.
په ۲۰۲۵ کال کې د دغو چاودنو نږدې ۷۰ سلنه قربانیان ماشومان و.
د ماشومانو د ژغورنې سازمان په خپل تازه راپور کې چې د پنجشنبې په ورځ «د لړم په ۲۸مه» خپور شوی، ویلي چې په تېرو ۲۰ کلونو کې د نړۍ په جګړو کې تر ۱۷۱ زرو ډېر ماشومان مړه یا ټپیان شوي دي.
د راپور له مخې، د ماشومانو له هرو ۱۰ قربانیانو څخه اووهیې یوازې په پنځو هېوادونو او سیمو، یعنې افغانستان، سوریه، فلسطیني سیمو، سومالیا او یمن کې و.
اېماېساېف: په سختې خوارځواکۍ د اخته افغان ماشومانو بسترېدل زیات شوي
د بېپولې ډاکترانو سازمان (اېماېساېف) وايي، په افغانستان کې د هغو ماشومانو شمېر چې د سختې خوارځواکۍ له امله په روغتونونو کې بستر کېږي، شاوخوا ۲۸ سلنه زیات شوی دی.
دغه سازمان د پنجشنبې په ورځ په یوه راپور کې ویلي چې د روان کال له جنورۍ څخه تر اګسټ پورې، په هرات، هلمند او کندهار ولایتونو کې د خوارځواکۍ د درملنې په ځانګړو مرکزونو کې نږدې ۸،۵۰۰ ماشومان بستر شوي دي.
د راپور له مخې، د شپږو میاشتو څخه د کم عمره ماشومانو په بستر کېدو کې هم تر ۳۱ سلنې ډېر زیاتوالی راغلی دی.
د بېپولې ډاکترانو سازمان خبرداری ورکړی چې بېوزلي او د خوړو کمښت د خوارځواکۍ ستونزه لا پسې سختوي.
له بلې خوا، د بودجې د کمښت له امله د شاوخوا ۳۰۰ روغتیايي مرکزونو تړل کېدو، تر دوو میلیونو ډېر کسان له روغتیايي خدمتونو بېبرخې کړي دي.
دغه سازمان اټکل کړی چې په راتلونکي میلادي کال کې به په افغانستان کې تر څلورو میلیونو ډېر له پنځو کلونو کم عمره ماشومان د خوارځواکۍ درملنې ته اړتیا ولري.
د ماشوم نړیواله ورځ؛ یونیسف وايي میلیونونه افغان ماشومان له زدهکړو محروم دي
د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ صندوق (یونیسف) د ماشوم د نړیوالې ورځې په مناسبت، په افغانستان کې د ماشومانو د زدهکړو د حق پر خوندیتوب ټینګار کړی دی.
یونیسف د پنجشنبې په ورځ «د لړم په ۲۸مه» د ماشومانو د نړیوالې ورځې په درشل کې پر خپله اېکسپاڼه لیکلي چې زدهکړه د هر ماشوم حق دی او په دې برخه کې پانګونه د راتلونکي لپاره پانګونه ده.
د یونیسف او یونسکو د ګډ راپور له مخې، په افغانستان کې د ابتدايي زدهکړو لپاره د عمر په شرایطو برابر څه د پاسه ۵۰ سلنه ماشومان له ښوونځي بېبرخې دي.
همدارنګه، په تېرو پنځو کلونو کې د طالبانو لهخوا له شپږم ټولګي پورته د نجونو پر زدهکړو بندیز، تر دوهنیم میلیونو ډېرې نجونې له زدهکړو بېبرخې کړې دي.