د ملګرو ملتونو په امنیت شورا کې د افغانستان مسئله وڅېړل شوه.

په ملګرو ملتو کې د امریکا د استازې مرستیالې مایکل سیسن دې غونډې ته وویل چې دا ستونزه باید د خبرو له لارې هواره شي:

"زموږ پیغام طالبانو او د دوی ملاتړیو ته دا دی چې تاسو جګړه نه شي ګټلی، د سولې لپاره یوازینۍ لار خبرې اترې دي، تاسو باید له شخړو لاسو اخلئ، له نړیوال ترورېزم سره خپل اړیکي وشلوئ او د افغانستان اساسي قانون ومنئ."

مېرمن سیسن زیاته کړه چې امریکا د افغانستان د حکومت او طالبانو ترمنځ د سولې د سمدستي خبرو د پیلېدو ملاتړ کوي، داسې خبرې چې وار له مخه شرط پکې نه وي ایښودل شوی.

دې غونډې ته د افغانستان لپاره د ملګرو ملتو ځانګړي استازي هم خبرې وکړې او ویې ویل چې ملګري ملتونه د سولې د خبرو حمایت کوي.

تادامیچي یاماموتو زیاته کړه چې موږ باید د جګړې د بلې دورې تر پیلېدو مخکې د سولې هر اړخیزې خبرې پیل کړې وي.

تادامیچي د سیمې له هېوادونو وغوښتل چې د افغانانو په مشرۍ د سولې په بهیر کې له افغانستان سره مرسته وکړي.

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتو ځانګړي استازي بیا ژمنه وکړه چې د سولې په برخه کې ملګري ملتونه له ټولو لو سره مرسته وکړي.

په افغانستان کې د ملګروملتو د مرستندوی ماموریت دفتر وايي چې د اسعداباد په ګډون په ځینو سیمو د هوايي بریدونو له امله یې د لسګونو ملکي کسانو د وژل کېدو او ټپي کېدو پېښې مستندې کړې دي.

یوناما نن سې‌شنبه (۸ ثور) په خپله ایکسپاڼه کې لیکلي چې د نړیوالو بشري قوانینو له مخې، ملکي وګړي او ملکي تاسیسات، په ځانګړي ډول تعلیمي مرکزونه، باید هر وخت خوندي وي.

دې ادارې د قربانیانو له کورنیو سره خواخوږي ښوولې او ټپیانو ته یې د ژر رغېدو هیله څرګنده کړې ده.

له بلې خوا، د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو د بشري حقونو ځانګړي راپور ورکوونکي، ریچارډ بینیټ، پر کونړ ولایت د پاکستان بریدونو ته په اشارې ویلي چې ملکي وګړي باید تل خوندي وي او د پېښو عاملان باید حساب ورکړي.

هغه ټینګار کړی چې د وروستیو پېښو په اړه چټکې، خپلواکې او بشپړې څېړنې ضروري دي.

تر دې مخکې د طالبانو چارواکو ویلي و چې پاکستان د دوشنبې په ورځ د تسعداباد ښار او د کونړ ولایت په ځینو سیمو باندې هوايي بریدونه کړي دي. د طالبانو یوې سرچینې ویلي چې په دې بریدونو کې لږ تر لږه اووه کسان وژل شوي او ۷۸ نور ټپیان دي.

خو د پاکستان د اطلاعاتو وزارت دا راپورونه رد کړي او ویلي یې دي چې پر سیدجمال الدین افغان پوهنتون او ملکي سیمو د برید ادعاوې «ښکاره دروغ» دي.

د طالبانو د بهرنیو چارو وزارت اعلان کړی چې د افغانستان لپاره د روسیې ځانګړی استازی، ضمیر کابلوف، په لوړه کچه د خبرو لپاره کابل ته په رسمي سفر رسېدلی دی.

دې وزارت نن پر خپله ایکسپاڼه لیکلي، ټاکل شوې چې کابلوف د سې‌شنبې په ورځ د بهرنیو چارو له وزیر، امیرخان متقي، او د طالبانو له نورو جګپوړو چارواکو سره وویني.

د بیان له مخې، تمه ده چې په دغو خبرو کې پر سیاسي اړیکو، اقتصادي همکاریو، سیمه‌ییزو پرمختګونو، سوداګرۍ او د دواړو هېوادونو ترمنځ پر نورو مهمو موضوعاتو بحث وشي.

دا سفر په داسې حال کې ترسره کېږي چې دواړه هېوادونه هڅه کوي خپلې دوه‌اړخیزې اړیکې لا پیاوړې کړي او په ډیپلوماسۍ، پانګونې، بنسټیزو پروژو او سیمه‌ییز امنیت کې همکاري پراخه کړي.

روسیې په وروستیو کلونو کې له افغانستان سره خپلې ډیپلوماټیکې اړیکې ساتلې دي او یوازینی هیواد دی چې د طالبانو حکومت یې په رسمیت پېژندلی دی.

د جرمني د بهرنیو چارو وزیر، یوهانو ادیپهول، د ملګروملتو د امنیت شورا په غونډه کې خبرداری ورکړی چې د واشنګټن او تهران ترمنځ د خبرو درېدا ښايي جګړه بیا پیل او نړیوالې پایلې رامنځته کړي.

هغه وویل چې د تاوتریخوالي زیاتوالی، په ځانګړي ډول د خلیج په هېوادونو کې پر ملکي هدفونو توغندويي بریدونو، د بې‌ثباتۍ د پراخېدو خطر لوړ کړی دی.

نوموړي زیاته کړه چې د جګړې اغېزې لا دمخه نورو لرې سیمو ته هم رسېدلې دي، او ایران باید پر نورو هېوادونو له بریدونو ډډه وکړي او خپل اټومي پروګرام پای ته ورسوي.

هغه د بېلګې په توګه وویل چې د کیمیاوي سرې کمښت په اسیا کې د وریجو حاصلات کم کړي، او په افریقا کې د ترانسپورت لګښتونو د زیاتېدو له امله د خوراکي توکو بیې لوړې شوې دي.

د جرمني د بهرنیو چارو وزیر دا هم وویل چې ایران په سیمه کې د وسله‌والو ډلو ملاتړ کوي، چې دا کار د خلیج په سیمه کې بې‌ثباتي زیاتولی شي.

یو امریکایي چارواکي ویلي چې ډونالډ ترمپ د ایران د نوي وړاندیز په اړه نارضایتي ښودلې ده.

د دغه چارواکي په وینا، چې نه یې غوښتل نوم یې څرګند شي، د امریکا د ولسمشر نارضایتي له دې امله ده چې د ایران په وړاندیز کې د دغه هېواد د اتومي پروګرام په اړه څه نه دي شامل شوي.

تر دې مخکې د سپینې ماڼۍ ویاند هم تایید کړې وه چې ډونالډ ټرمپ او د هغه سلاکارانو د ایران وړاندیز ارزولی دی.

د دوشنبې په ورځ ځینو ایراني او سیمه‌ییزو چارواکو ادعا کړې وه چې د ایران په نوي طرحه کې د هرمز تنګي سمدستي پرانیستل، د جګړې تر پای پورې د اتومي خبرو ځنډول، او د ایران پر بندرونو د سمندري محاصرې پای ته رسول شامل دي.

ډونالډ ټرمپ مخکې خبرداری ورکړی و چې داسې هېڅ وړاندیز به ونه مني چې پکې د ایران د اتومي پروګرام د پای ته رسېدو څرګند ضمانت نه وي شامل.

د فرانسې بهرنیو چارو وزارت وايي تقریبا ۴۲ ټنه بشري مرستې افغانستان کې ملکي وګړو لپاره استولي دي.

د دې وزارت د اعلامیې له مخې، چې د دوشنبې په ورځ د (۷ ثور) په رسمي وېب‌پاڼه کې خپره شوې، دغه مرستې د ایربس بنسټ په ملاتړ او د اروپا دبشري هوايي پل له لارې لیږل شوې دي.

په اعلامیه کې ویل شوي چې په دغو مرستو کې د درملیزو خوړو ۲۶۸۰ بکسونه او یو ټن طبي وسایل شامل دي.

ټاکل شوې دغه مرستې د ملګرو ملتونو لخوا د پنځو کلونو څخه کم عمره ۳۲۰۰ هغو ماشومانو باندې وویشل شي چې له شدیدې خوارځواکۍ سره مخ دي.

د ملګرو ملتونو د شمېرو له مخې، اوس مهال شاوخوا ۲۲ میلیونه خلک په افغانستان کې بشري مرستو ته اړتیا لري، چې په دوی کې ۷.۵ میلیونه ماشومان او امیندوارې یا شیدې ورکوونکې ښځې د خوارځواکۍ له ګواښ سره مخ دي.

د اروپایي کمیسیون رئیسې، اورزولا فون در لاین، ویلي چې پر ایران لګول شوي بندیزونه به یوازې هغه وخت لېرې شي چې په دغه هېواد کې «بنسټیز بدلونونه» رامنځته شي.

نوموړې زیاتوي چې اوسمهال به ددغو بندیزونو لیرې کول له وخت مخکې وي .

هغې د دوشنبې په ورځ د ثور په ۷مه په برلین کې یوې غونډې ته وویل: «پر ایران بندیزونه د حکومت له خوا د خلکو د ځپلو له امله لګول شوي دي.»

هغې ټینګار وکړ چې د دې بندیزونو تر لغوه کېدو مخکې باید لومړی په ایران کې اساسي بدلونونه ولیدل شي.

د اروپایي کمیسیون رئیسې دا څرګندونې د جرمني د صدراعظم فردریش مرتس د تېرې جمعې د خبرو په غبرګون کې کړې دي. مرتس ویلي و چې که تهران د جوړجاړي لپاره چمتو وي، اروپایي اتحادیه چمتو ده چې بندیزونه راکم کړي او داسې نه ښکاري چې د اروپا مشران به له دې موضوع سره مخالفت ولري.

د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ صندوق (یونیسف) وایي په ۲۰۲۵ میلادي کال کې په افغانستان کې ۱۱ میلیونه تر پنځو کلونو کم عمره ماشومانو ته د پولیو او شري واکسینونه ورکړل شوي دي.

په افغانستان کې د یونیسف سرپرست استازي، چارلیس نزیوکي، د معافیت د نړیوالې اونۍ په مناسبت د دوشنبې په ورځ د ثور په ۷مه په یوه ویډیويي پیغام کې په دې هېواد کې د پولیو یا د ماشومانو د فلج ناروغۍ د له منځه وړلو پر دوامداره هڅو ټینګار وکړ.

افغانستان او پاکستان د نړۍ هغه یوازیني دوه هېوادونه دي چې پکې د پولیو ناروغي لا هم په بشپړه توګه له منځه نه ده وړل شوې.

د روغتیا نړیوال سازمان د معلوماتو له مخې، د ۲۰۲۶ کال له پیل راهیسې تر اوسه د هلمند ولایت نادعلي ولسوالۍ کې د پولیو د ویروس د وحشي ډول یوه مثبته پېښه ثبت شوې ده.

دمعافیت نړیواله اونۍ د اپرېل له ۲۴ څخه تر ۳۰ پورې لمانځل کېږي؛ دا هغه اونۍ ده چې د روغتیا نړیوال سازمان له خوا د واکسینونو د اهمیت او د انسانانو د ژوند په ژغورلو کې یې د رول د څرګندولو لپاره نومول شوې ده.

توغندي پر کورونو او اسعد اباد کې د پوهنتون پر ودانۍ او بازار لګیدلي دي.
لږ تر لږه ۳۰ محصلین په ټپيانو کې شامل دي.

په هستوګن سیمو او بازار د بریدونو په سبب ډېره مرګژوبله ښځو او ماشومانو ته اوښتې ده.

په اسعداباد کې یوه قومي مشر د نوم نه ښودو په شرط ازادي راډیو ته وویل چې په بازار کې د توغندي له کبله د تیلو یو پمپ هم د اور لمبه شوی دی.

هغه زیاته کړه چې توغندي په ځایي وخت ماسپښین ۲ بجې پر بېلابېلو سیمو ولګېدل.

دا بریدونه داسې مهال کیږي چې تېره شپه په سپین بولدک کې هم دواړه لوري په جګړه اوښتی وو.

د طالبانو امنیتي چارواکو ادعا کړې چې د سپین بولدک په ( غچ اخیستونکي) برید کې یې د پاکستان ۶ پوځیان وژلي دي.

پرونۍ نښته وروسته تر هغه ونښته چې د راپورونو له مخې د پاکستاني پوځیانو برید کې د افغانستان خواته یو ماشوم ووژل شو.

د جوزجان د یتیم تاق د سمنټو فابریکې د جوړولو چارې نن دوشنبه ( د ثور۷مه) پيل شوې.

د طالبانو د کانونو او پترولیم وزارت وایي چې "دغې پروژه کې ۷۷ ترکي شرکتونه ۱۶۰ میلیونه ډالره پانګونه کوي."

د وزارت د معلوماتو له مخې، دا پروژه ۲ کلونو کې بشپړیږي او په ورځني ډول به د ۳ زره ټنه سمنټو د تولید وړتیا ولري.

دا په داسې حال کې ده چې له پاکستان سره د لارو له بندوالي وروسته په افغانستان کې د سمنټو بیې نژدې دوه برابره لوړې شوې او عامو خلکو او ودانیزو شرکتونو په دې اړه شکایتونه وکړل.

د یتیم تاق پروژې د کار د پرانستې مراسمو کې د طالبانو د رییس الوزرا اقتصادي مرستیال ملا عبدالغني برادر وویل، د لارو بندوالي او بندیزونو ته په پام هڅه کوي کورنی صنعت او تولید پیاوړی کړي.

د افغانستان یوشمېر کورنیو رسنیو ویلي چې تېره شپه په سپین بولدک ولسوالۍ کې طالب او پاکستاني پوله ساتو جګړه کړې ده.

د دغو رسنیو د راپورونو له مخې، جګړه هغه مهال ونښته چې پاکستاني لوري سپین بولدک کې ډزو سره یو ماشوم وواژه.

په راپورونو کې د طالبانو د امنیتي چارواکو په حواله ادعا شوې چې دوی د پاکستان ۶ پوځیان په غچ اخیستونکو بریدونو کې وژلي دي.

تراوسه د دواړو خواوو رسمي سرچینو په دې اړه څه نه دي ویلي او ازادي راډیو هم په خپلواک ډول دغه ادعاوې نه شي تاییدولی.

د تېر کوچني اختر له اوربند او بیا چین کې له خبرو وروسته د افغانستان او پاکستان سرحدي شخړې یو څه کمې شوي، خو یو مخ لا نه دي دریدلي.