د «وطن ګوند» ګڼ شمېر غړیو د دغه ګوند د " قانوني بیا حضور" څلورمه مشورتي غونډه د جمعې په ورځ په کابل کې جوړه کړه.

د وطن ګوند د کاري کمېټي غړیو وویل، په وروستیو ۲۵ کلونو کې د هېواد امنیتي، سیاسي، اقتصادي او فرهنګي وضعیت مخ په خرابیدو دی او که معقول تدابیر ورته ونه نیول شي، هېواد به له یوه خطرناک بحران سره مخ کړي.

د دې کمېټې مشر عبدالجبار قهرمان وویل، د هېواد روان وضعیت د وطن ګوند غړیو ته د منلو، نه دی او د دغه ګوند دنده ده چې د روانو بې عدالتیو، سیاسي لانجو، ناامنیو او فرهنګي ناخوالو د پای ته رسولو په نیت، خپلې لیکي پیاوړې کړي.

ښاغلي قهرمان وویل، سوله، ټولنیز عدالت، د هېواد پرمختګ او د قانون حاکمیت، د وطن د ګوند د مشر ډاکټر نجیب الله لوی ارمان و او د وطن ګوند غړي باید، د د غه ارمان د پوره کولو لپاره، له بل وخت څخه زیاتې هڅې وکړي.

د متحدو ایالاتو ولسمشر وايي د فارس خلیج د عربي هیوادونو دمشرانو په غوښتنه یې په ایران نوی برید ځڼډولی.

دونالد ټرمپ د دوشنبې په ورځ خپله ټولنیزه شبکه تروت سوشیال کې ولیکل چې دغه برید یې چې ټاکل شوې وه د سه شنبې په ورځ وشي وځڼډاو.

ولسمشر ټرمپ زیاتوي چې "د قطر دامیر، دسعودي عربستان د ولیعهد او متحدو عربي اماراتو د ولسمشر "په غوښتنه دغه برید اوس نه کوي.

تردې مخکې هغه د امریکا وړاندیز ته د تهران د ځواب په غبرګون کې ویلي وو چې ټاکل شوې نه ده چې ایران ته کوم امتیاز ومني او ګواښ یې کړی وو چې ایران پوهیږي چې "ډیرژر به څه پیښ شي."

خوټرمپ خپل تازه پيغام کې لیکلي "ددې لپاره چې جدي خبرې دوام لري او دمونږ د مشرانو او لویو متحدینو په اند به داسې یو توافق وشي چې امریکا ته به هم ډیر د منلو وړوي" ، نو دی هغه برید چې د سه شنبې ورځې لپاره پلان شوی و ځڼډوي.

ولسمشر ټرمپ وړاندې لیکي : "دهغه درناوي له کبله چې پاس ذکر شویو مشرانو ته یې لرم ، د جنګ وزیر،د ګډو ځواکونو لوی درستیز او دامریکا ځواکونو ته مې امرکړی دی چې د سبا برید نه ترسره کوو، خو دویته مې ویلي چې د بشپړې تیارسئ په حالت کې اوسي که چیرې دمنلو وړ توافق ونشي نو بشپړ او پراخ برید وکړي".

د روسیې پر نفتو د امریکا د بندیزونو معافیت د یوې بلې میاشتې لپاره تمدید شو.

د امریکا د خزانې وزیر د دوشنبې په ورځ، د غويي ۲۸مه، اعلان وکړ چې واشنګټن د روسیې هغه نفت چې په ټانکرونو کې بار او په سمندر کې دي، د ۳۰ نورو ورځو لپاره د امریکا له بندیزونو معاف کړل.

دا اقدام په داسې حال کې شوی چې تهران او واشنګټن د جګړې د پای ته رسولو لپاره کومې موافقې ته نه دي رسېدلي، او په ټوله نړۍ کې د سون توکو بیې لا هم لوړېږي.

دا دوهم ځل دی چې پر ایران د امریکا او اسرائیل له ګډ برید وروسته، د روسیې د نفتو د خرڅلاو معافیت تمدیدیږي.

لومړی ځل، د هرمز تنګي د تړل کېدو او د نړۍ په بازارونو کې د نفتو د بیو د لوړېدو له دوام سره، د امریکا حکومت د وري ۲۸مه هم هغه معافیت وغځاوه چې مخکې یې د روسیې د نفتو په خرڅلاو لګولی و.

د امریکا د خزانې وزیر، سکاټ بېسېنټ، د دوشنبې په ورځ په خپله ایکسپاڼه ولیکل چې دا معافیت یو ځل بیا «تر ټولو زیانمنو هېوادونو سره مرسته ده څو د روسیې هغو نفتو ته لاسرسی پیدا کړي چې بیړیو کې بار په سمندر کې دي. »

د ایران د جګړې له پیل راهیسې، د نړۍ د نفتو بیې او ورسره د امریکا په شمول په ډېرو هېوادونوکې د سون توکو بیې لوړې شوې دي. د فرانسې خبري اژانس د راپور له مخې، اوس مهال په امریکا کې د پټرولو بیه د جګړې د پیل د ورځې په پرتله ۵۰ سلنه لوړه ده.

د قرغیزستان ولسمشر وايي چې که دغه هیواد د امنیت شورا غړی انتخاب شي نو دافغانستان وضعیت ته به ځانګړې پاملرنه وکړي.

صدرجباروف د یکشنبې په ورځ خپل پیغام کې چې د قرغیزستان د رسنیو له لورې خپور شو وویل چې د منځنۍ اسیا امنیت دافغانستان ثبات پورې تړلی دی.

افغانستان کې د طالبانو حکومت د قرغیزستان د ولسمشر ددغو څرګندونو هرکلی کړی دی.

مرستیال ویاند حمدالله فطرت طلوع نیوز ته ویلي چې دوی دافغانستان په تړاو د قرغیزستان د ولسمشر "رغنده نظر" تاییدوي او په ټکو یې "دا واقعیت باید نور هیوادونه هم درک کړي چې افغانستان دسیمې په ثبات کې مهم رول لري."

د امنیت شورا نوي غیردایم غړي هیوادونه د راتلونکې جون میاشتې پیل کې ټاکل کیږي.

د ډله ایز امنیت سازمان CSTO په وار وار له افغانستانه منځنۍ اسیا او د سیمې نورو هیوادونو ته د ترهه ګرۍ او د مخدرو موادو د قاچاق په اړه اندیښنه څرګنده کړې.

ملګري ملتونه وايي د کډوالو په ستنیدو سره په افغانستان کې د نفوسو شمیر کې د پام وړ زیاتوالی رامینځ ته شوی دی.

د ملګرو ملتونو د بشري میشتیدنې پروګرام ( یو.ان. هبیتات) د دوشنبې په ورځ وویل چې له ۲۰۲۳ کال راهیسې ۵ ملیونه کسان افغانستان ته ستانه شوي دي.

د ملګرو ملتونو دغې ادارې ویلي چې د سه شنبې په ورځ د اذربایجان پلازمینه باکو کې نړیواله غونډه کې ددغو راستنیدونکو د ادغام د څرنګوالي په اړه خبرې کوي.

بلخوا د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام خپل وروستي رپوټ کې د نفوسو د زیاتوالي په اړه اندیښنه څرګنده کړې وه او ویلي وو چې راستنیدونکي ډیر زیانګالي دي او په دوی کې ۹۲ سلنه خلک د ژوند له سختو ستونزو سره مخ دي.

ازبکستان وايي ۶۰۰ کیلوګرامه مخدر مواد چې د افغانستان له لوري دغه هیواد ته قاچاق کیدل کشف او ضبط کړي.

د ازبکستان د ګمرک ادارې دیکشنبې په ورځ وویل چې ۵۹۳ کیلوګرام چرس او ۳ کیلوګرام تریاک یې نیولي دي.

اعلامیه وايي چې دغه مواد په ډیره ماهرانه توګه په یوسکواټر کې ځای پرځای شوي وو او سکواټر په یوه لارۍ کې بار شوی وو.

افغانستان کې د طالبانو د حکومت چارواکو تراوسه په دې هکله څه نه دي ویلي خو افغانستان کې یې د کوکنارو په کرنه بندیز لګولی او د مخدرو موادو د قاچاقو د مخنیوي لپاره یې په خپلو هلوځلو ټینګار کړی دی .

تردې مخکې، د ډله ایز امنیت سازمان CSTO له افغانستانه منځنۍ اسیا او د سیمې نورو هیوادونو ته د ترهه ګرۍ او دمخدرو موادو د قاچاق په اړه اندیښنه څرګنده کړې.

د پاکستان په واڼه ښار کې د دوشنبې په سهار د سړک غاړې بم چاودنه کې لږ تر لږه درې کسان وژل شوي او څلورنور ټپیان شوي دي. د راپورونو له مځې په وژل شویو کې د جنوبي وزیرستان د احمدزي وزیرد قوم یو وتلی مشر ملک طارق وزیر هم شامل دی.

د ځايي پولیسو افسر محمد طاهر شاه وزیر ویلي چې دا چاودنه ګلشن پلازا ته نږدې هغه مهال وشوه چې د طارق وزیرموټر له بازار څخه تېرېده.

پولیس وایي، ناپېژانده وسله والو ظاهراً د شپې له خوا د ګلشن پلازا په شاوخوا کې چاودېدونکي توکي ځای پر ځای کړي وو او بیا یې په سهار کې چاودنه ورکړې.

د پاکستانۍ ډان ورځپاڼې د راپور له مخې، طارق وزیر د قبیلوي شخړو په حل او د سولې د ټینګښت لپاره په جرګو کې مهم رول درلود.

هغه د ۲۰۲۴ کال په ډسمبر کې هم د وسله والو له خوا تښتول شوی و، خو وروسته د قومي مشرانو او محلي منځګړو د هڅو په نتیجه کې خوشې شوی و. تراوسه چا یا کومې ډلې د دغې پیښې مسولیت ندی اخیستی.

د بښنې نړیوال سازمان امنیستي انټرنشنل وایي، په ۲۰۲۵ کال کې په نړۍ کې د اعدامونو شمیر له ۱۹۸۱ کال راهیسې ترټولو لوړ ثبت شوي حد ته رسیدلی دی.

د دې سازمان په کلني راپورکې چې د دوشنبې په ورځ یې خپورکړی، ویل شوي چې تیرکال ټولټال ۲۷۰۷ کسان په ۱۷ هېوادونو کې اعدام شوي دي.

په راپور کې راغلي چې دا شمېر د ۲۰۲۴ کال د ثبت شویو اعدامونو په پرتله څه باندې دوه پر درېیمه زیاتوالی ښيي.

د راپور له مخې، د دغو اعدامونو زیاتوالی تر ډېره په ایران پورې تړلی، هغه هیواد چې تیرکال لږ تر لږه ۲۱۵۹ اعدامونه پکې ترسره شوي دي. دا په وروستیو څو لسیزو کې په دې هېواد کې د اعدامونو تر ټولو لوړ شمېر بلل کېږي.

دغه سازمان زیاتوي چې په نړۍ کې د ۲۰۲۵ کال د اعدامونو په شمېر کې په سعودي عربستان، کویټ، مصر، یمن، سنګاپور او متحده ایالاتونو کې ترسره شوي اعدامونه هم شامل دي.

د ازادې اروپاـ ازادي راډیو د فرداڅانګې د راپورله مخې له ایران څخه د دقیقو معلوماتو په ترلاسه کولو د ستونزو له امله نورو ډلو بیا په دې هیواد کې د اعدامونو په اړه بېلابېلې شمېرې وړاندې کړي دي.

په ناروې کې مېشت د ایران د بشري حقونو سازمان د کال په پیل کې ویلي وو چې په ایران کې تېر کال له ۱۶۰۰ څخه زیات کسان اعدام شوي دي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د یکشنبې په ورځ خبرداری ورکړ چې ایران ډېر وخت نه لري او که ژر له متحده ایالاتو سره د هوکړې لپاره اقدام ونه کړي، له دې هېواد څخه به "هیڅ هم پاتې نه شي".

هغه په خپله ټولنیزه شبکه تروټ سوشیل کې په یوه لنډ بیان کې ولیکل:
"د ایران لپاره وخت په ختمېدو دی، ښه ده چې ډېر ژر اقدام وکړي، که نه له هغوی څخه به هېڅ هم پاتې نه شي. وخت ډېر حیاتي دی!"

ولسمشرټرمپ د دغه بیان له خپریدو څو دقیقې وروسته له اکسیوس خبري ویب سایټ سره په یوه ټلیفوني مرکه کې خپل ګواښ بیا تکرار کړ او ویې ویل: "وخت د ایران لپاره په ختمېدو دی".

هغه خبرداری ورکړ چې که د ایران حکومت د توافق لپاره غوره وړاندیز وړاندې نه کړي، نو "ډېر سخت ګوزارونه" به پرې وشي.

اکسیوس د ولسمشرټرمپ له قوله لیکلي چې ویلي یې دي: "موږ غواړو توافق ته ورسېږو. هغوی لا تر اوسه هغه ځای ته نه دي رسېدلي چې موږ یې غواړو. یا باید هغه ځای ته ورسېږي، یا به سخته ضربه وویني، او هغوی دا نه غواړي."

ټرمپ زیاته کړه چې که ایران غوره وړاندیز وړاندې نه کړي، متحده ایالات به پردې هیواد "له مخکې څخه ډېر سخت" برید وکړي.

دوو امریکایي چارواکو هم ویلي چې تمه کېږي چې ولسمشر ټرمپ به د سې شنبې په ورځ د سپینې ماڼۍ د "وضعیت خونه" کې د خپل ملي امنیت له لوړپوړي ټیم سره غونډه وکړي، څو د احتمالي پوځي اقدام انتخابونه وڅېړي.

په فارس خلیج کې د جیوپولیټیکي ترینګلتیاوو د زیاتوالي او د انفلاسیون د فشارونو د دوام په اړه د اندېښنو له امله، د نړۍ د انرژۍ په بازار کې د تیلو بیې لوړې شوې دي.

د برنټ تیلو د یوه بیرل بیه د دوشنبې په ورځ په ۱،۲ سلنه زیاتوالي سره له۱۱۱ امریکایي ډالرو څخه لوړه شوه او د امریکا د لوېدیځ ټېکزاس انټرمدیټ اومه تیلو بیه هم ۱ سلنه پورته شوه او د یوه بیرل بیه یې څه باندې ۱۰۸ ډالرو ته ورسیده.

کارپوهان په هرمزتنګي کې چې د نړۍ بازارونو ته د تیلو لیږدولو یوه ستراتیژیکه لاره ګڼل کیږي، د ګډوډۍ له امله نړۍ ته د عرضه کیدونکو تیلو د محدود پاتې کېدو په اړه خبرداری ورکوي.

دوی اټکل کوي چې که په هرمز تنګي کې چې د نړۍ د تیلو شاوخوا ۲۰ سلنه سوداګري له همدې لارې کیږي، محدودیتونه دوام ومومي، ښایي د تیلو بیې تر دې هم لوړې شي چې ورسره به په اروپاکې انفلاسیون نژدې لس سلنه لوړشي.

د اندام د ښکلا افغان لوبغاړي علي بلال د امریکا د پټسبورګ پرو نایب اتل شو.

ښاغلي بلال په خپله انسټاګرام پاڼه په یوه پیغام کې ویلي چې د سړیو د فیزیک د سپينو زرو مډال یې وګاټه.

بلال کایرون هیدون ته مبارکي ورکړه چې د دغو سیالیو اتلولي یې وګټله.

علي بلال بیا ژمنه وکړه چې له پخوا لا زحمت باسي او د المپيا سیالیو لپاره به ښه چمتووالی ونیسي.

علي تر دې نږدې دوه اوونۍ مخکې په نیویارک پرو کې اتلولي ګټلې وه.

علي بلال د ارنولډ کلاسیک اتلولي او د المپیا دوه وار نایب اتلولي هم په خپل نوم کړې ده.