د افغانستان د سوداګرۍ او صنایعو خونې مسؤلین له حکومته غواړي چې کابل ښار ته داخلېدونکو سوداګریزو توکو پر مخ تړل شوې لارې دې پرانیزي.

د دغې خونې ویاند صیام‎الدین پسرلي نن یکشنبه ازادي راډیو ته وویل چې اوس مهال د کابل په یو شمېر لارو کې کانټینرونه ایښودل شوي او د افغان سوداګرو ترانزیټي توکو اجازه نه ورکول کېږي چې خپل مالونه کابل ته دننه کړي.

ښاغلي پسرلي دغه راز له حکومته وغوښتل، څو د سوداګرو او پانګوالو امنیت لپاره جدي تدابیر ونیسي.

دا په داسې حال کې ده چې په کابل ښار کې د وروستیو پېښو په غبرګون کې یو شمېر ښاریانو په ښار کې د تحصن خیمې ووهلې او د کابل ښار ځینې لارې یې بندې کړې.

چې د سوداګرۍ او صنایعو خونې د چارواکو په وینا له همدې امله خصوصي سکټور ته څه باندې ۳۰ مېلیونه ډالره زیان اوښتی دی.

د افغانستان د کرکـټ د نوموتي لوبغاړي شاه پور ځدراڼ د جنازې لمونځ د پنجشنبې په ورځ ( دچنګاښ په اتلسمه) د کابل په عیدګاه مسجد کې ترسره کیږي او جسد یې مرنجان ( نادرخان) تپه کې خاورو ته سپارل کیږي.

شاه پور ځدراڼ چې له مودې راهیسې ناروغ وو د تیرې دوشنبې په ورځ یې د ۳۸ کلونو په عمر د هند په یو روغتون کې ساه ورکړه.

د هغه جنازه پرون مازدیګر کابل ته راوړل شوه چې هوايي ډګر کې ورته د درناوي لپاره د افغانستان د کریکټ د ملي ټیم اوسني او پخواني یوشمیر لوبغاړي ، دکریکټ مینه وال او د کورنۍ غړي او خپلوان یې راټول شوي وو.

د کریکټ نړیوالې شورا ( ICC) هم دیوې اعلامیې په خپرولو سره د ځدراڼ مړینه د کریکټ دټولنې لپاره یوه لویه ضایعه بللې او ټینګار یې کړی چې دافغانستان په کریکټ کې د یو اغیزناک لوبغاړي په توګه به یې یاد تل ژوندی پاتې وي.

د پناه غوښتونکو لپاره د ملګرو ملتونو ستر کمشنر وايی افغانستان او پاکستان باید په خپل مینځ کې لانجه ژرترژره د خبرو له لارې حل کړي.

برهم صالح چې افغانستان ته په سفر تللی دی سکای نیوز ته وویل چې دافغانستان او پاکستان ترمینځ کړکیچ د اندیښنې وړدی چې باید دواړه هیوادونه ورته جدي پاملرنه وکړي اوتندلارو او وسله والو ډلو ته اجازه ورنکړي چې له وضعیت څخه په ګټې اخیستو سیمه او ترې هاخوا ناکرارۍ رامینځ ته کړي.

په تیر اکتوبر میاشت کې د ډیورنډ کرښې په اوږدو کې له نښتو راهیسې د افغانستان او پاکستان ترمینځ تجارتي لارې تړل شوي او له پاکستان څخه دافغان کډوالو ستنیدل هم ګړندي شوي دي.

اسلام اباد تور لګوي چې افغانستان کې د طالبانو حکومت هغو وسله والو ته پناه ورکړې چې پاکستان کې بریدونه کوي خو کابل دا تور ردوي او وايي پاکستان کې د وسله والو ډلو فعالیت ددغه هیواد کورنۍ مسئله ده.

ملګرو ملتونو هم په خپل وروستي یو راپور کې وویل چې اسلام اباد داسې شواهد نه دي وړاندې کړي چې ثابته کړي چې پاکستان کې بریدونه د افغان طالبانو په لارښوونه کیږي.

د روغې لپاره په قطر، سعودي عربستان، ترکیې او چین کې خبرو کومه څرګنده نتیجه نه ده ورکړې.

د روغتیا نړیوال سازمان وايي د ۲۰۲۶ کال د پیل راهیسې شاوخوا ۱۵۰ روغتیايي مراکز چې د همکارو بشري مرستندویانو په ملاتړ یې افغانستان کې فعالیت کاوه د بودیجې د کموالي له ا مله یا تړل شوي او یایې فعالیت ځنډیدلی.

یاد سازمان زیاتوي چې افغانستان کې ۲۲ ملیونه کسان بشري مرستو او لدې جملې څه د پاسه ۱۴ ملیونه کسان روغتیايی خدماتو ته اړتیا لري.

د روغتیا د نړیوال سازمان د افغانستان څانګه د چهارشنبې په ورځ په خپله ایکسپاڼه لیکلي خبر کې زیاتوي چې په دغه وضعیت کې روغتیا پالان ماشومانو ته د واکسین کولو توان او میندې او ناروغان ډاډمنو روغتیايي خدماتو لاسرسی نلري.

د یادونې وړه ده چې د افغانستان د روغتیايي خدماتو سیستم چې د تیرو لسیزو د جګړو له امله زیانمن شوی وو ، په وروستیو کلونو کې د نړیوالو مرستو د کمیدو او هیواد ته د ملیونو کډوالو په ستنیدو نورهم ترفشار لاندې راغلی دی.

د افغانستان د کرکټ د ملي لوبډلې د پخواني لوبغاړي شاپور ځدراڼ جنازه نن له هند څخه کابل ته ورسیده. نوموړی د ورپیښې ناروغۍ له امله وړمه ورځ د هند په یوه روغتون کې د ۳۸ کلنۍ په عمر مړشو.

د کابل هوایي دګرته د کرکټ د دغه ستوري جنازې ته د درناوي لپاره د هغه د کورنۍ غړي، خپلوان، کرکټران، مینه وال او چارواکي راټول شوي و.

د افغانستان کرکټ بورډ په یوه اعلامیه کې ویلي چې د هغه د جنازې لمونځ او خاوروته د سپارلو مراسم به د پنجشنبې په ورځ په کابل کې ترسره شي. شاپورځدراڼ د افغانستان د کرکټ له نوموتو چټکو توپ اچوونکو او اغېزناکو څېرو څخه و.

د ملګروملتونو د کډوالو لوی کمیشنیر برهم صالح وایي، په افغانستان کې له زیانګالو سره بشري مرستې حیاتي دي خو هغه کافي ندي.

نوموړي د سې شنبې د ورځې ناوخته پرخپله ایکسپاڼه لیکلي چې راستنیدونکي ساتنې، معیشت او فرصتونو ته اړتیا لري او زیاته کړې یې ده چې د همدې لپاره له الکساندرډي کرو(د یوان ډي پي مشر) سره زموږ ګډ ماموریت مهم دی. دوامداره حل لاره دې ته اړتیا لري چې د ملګروملتونو د کډوالو عالي کمیشنیرۍ UNHCR او د ملګروملتونو پراختیایي پروګرام UNDP په ګډه کار وکړي.

د ملګروملتونو دغه دواړه لوړپوړي چارواکي له څو ورځو راهیسې د افغانستان په سفربوخت دي.

د ملګروملتونو د کډوالو لوی کمیشنیر ویلي چې له ۲۰۲۳ کال راهیسې له ۶ ملیونه زیات افغان کډوال بیرته خپل هیواد ته ستانه شوي چې پرټولنو یې چې له مخکې له بشري او پراختیایي ننګونو سره مخ دي، فشارونه نورهم زیات کړي دي.

د ملګروملتونو جګپوړي چارواکي وایي، په افغانستان کې د خصوصي سکټور له ملاتړڅخه هدف دادی چې ستونزو ته اوږد مهاله حل لارې وموندل شي. د کډوالو لپاره د ملګروملتونو عالي کمیشنر برهم صالح د دوشنبې په ورځ په مزارشریف کې د ملګروملتونو له ملاتړڅخه د برخمنو خصوصي سکټور له پروژو څخه د کتنې په مهال فرانسپرس خبري آژانس ته وویل، دا مهمه ده چې موږ دلته حضورولرو څو د مېشتېدو، ټولنیز ادغام، بقا، او له بقا ورهاخوا د معیشت او دوامدارو حل‌لارو په برخه کې مرسته وکړو.

د ملګرو ملتونو د پرمختیايي پروګرام (UNDP) مشر الکساندر ډي کرو چې له هغه سره ملګری و، دې آژانس ته وویل چې د دواړو ادارو له خوا له سوداګریزو شرکتونو سره همکاري کولای شي د اوږدمهاله حل‌لارو د موندلو لپاره د پیل یوه ښه زمینه برابره کړي.

هغه وویل: "هغه تګلاره چې موږ دلته غوره کړې، په حقیقت کې دا ده چې سمدستي د اوږدمهاله لیدلوري پر بنسټ عمل وکړو او یوازې په لنډمهالو او بیړنیو اړتیاوو بسنه ونه کړو."

د ملګرملتونو دغه جګپوړي چارواکي له بیړنیو بشري مرستو ورهاخوا د افغانستان د ځان بساینې په هدف له خصوصي سکتورڅخه د ملاتړخبره داسې مهال کوي چې د طالبانو د صنعت او سوداګرۍ وزیر نورالدین عزیزي په کابل کې د صنعت او کانونو اوونۍ د پنځم نړیوال نندارتون پای غونډې مراسمو کې ویلي چې افغانستان په اوس وخت کې په ګڼو سکټورونو کې ځان بسیانې ته رسیدلی دی. د هغه په خبره وروستیو پنځو کلونو کې په افغانستان کې د تولیدي توکو شمیر له ۵۰۰ څخه دوه زره بیلابیله ډولو ته لوړشوی. خو د دغو پرمختګونو سره سره افغانستان لا هم د نړۍ د هغو هیوادونو په کتار کې دی چې له سختو بشري ناورینونو سره مخامخ دي.

د افغانستان لپاره د ملګروملتونو د بشري مرستو د همغږۍ اداره، اوچا په افغانستان کې د ترټولو زیانګالو خلکو د لاسنیوي لپاره د ژوند ژغورنې د یوه پروګرام د پیلیدو خبر ورکوي. اوچا د سې شنبې په ورځ په خپله ایکسپاڼه کې لیکلي چې د دغه پروګرام د تمویل لپاره د افغانستان د بشري مرستو صندوق له لوري ۳۵ ملیونه ډالره بیلې شوې چې د خپلو شریکانو، غیردولتي موسسو له لارې به د ژوند ژغورنې بیړنیو اړتیاووته د رسیدګي پرچارو لګیږي. د اوچا په خبره دا پیسې د بېړنیو مرستو د همغږي کوونکي، "په یو وخت کې یوژوند" د نوښت یوه برخه ده او هدف یې دادی چې تر ټولو زیانګالو خلکو ته د بشري اصولو پر بنسټ، حساب ورکوونکې او اغېزمنه مرسته ورسوي.

په افغانستان کې د ترټولو زیانګالو خلکو د لاسنیوي لپاره دغه پروګرام داسې مهال پیلیږي چې د ملګرو ملتونو د پراختیايي پروګرام یوان ډي پي مشر افغانستان ته دسفر په ترڅ کې وویل چې له هرو څلورو افغانانو درې تنه چې ټولټال نژدې ۲۹ ملیونه کیږي، د خپلو لومړنیو اړتیاوو د برابرولو وس نه لري.

د افغانستان د خبریالانو مرکز د پیګرد خبري آژانس د مسول مدیر احمد نیازي د خوشې کیدو خبرورکوي. دې مرکز د سې شنبې په ورځ په یوه خپاره کړي بیان کې ویلي چې یوې باخبره سرچینې ورته ویلي چې نوموړی د سې شنبې د ورځې په سهار د طالبانو د استخباراتو د ۴۰ ریاست له زندانه خوشې شو. د بیان له مخې هغه شاوخوا دوه میاشتې له طالبانو سره بندي و خو په خبره یې پیګرد خبري آژانس لاهم د طالبانو له خوا تړلی دی. دې مرکزد ښاغلي نيازي د خوشې کېدو د هرکلي ترڅنګ ويلي چې د ۶۳ ورځو لپاره نيول او له ازادۍ محرومول یې د بشري او مسلکي حقونو ښکاره نقض و اوهغه يې غندلي دي.

د افغانستان د خبريالانو مرکز د معلوماتو له مخې، د طالبانو د استخباراتو ځواکونو د غويي په ۱۳مه په کابل کې د پیګرد پردفتر چاپه ووهله، له خبريالانو سره يې سخت او تاوتريخجن چلند وکړ، د اژانس وسايل يې ضبط کړل او له ځان سره يې يوړل.

تر اوسه پورې د نيازي پر ضد د لګېدلو تورونو جزئيات او د هغه د خوشې کېدو څرنګوالی نه دی روښانه شوی او د طالبانو چارواکو هم په دې اړه څه نه دي ويلي.

د افغانستان د خبريالانو مرکز همدارنګه د طالبانو له استخباراتو غوښتي چې نور بنديان خبريالان او د رسنيو کارکوونکي هم خوشې کړي.

په افغانستان کې د طالبانو له بيا واکمنېدو وروسته، د رسنيو او خبريالانو پر وړاندې د نورو محدوديتونو او فشارونو تر څنګ، وخت ناوخت د خبريالانو او د رسنيو د کارکوونکو نيول کیدو اندیښنې راپورته کړي دي.

د طالبانو د حکومت د کرنې او اوبو لګولو وزیر عطاالله عمري د یوه پلاوي په مشرۍ نن سه شنبې هند ته تللی دی.

د هند د بهرنیو چارو د وزارت ویاند رندیر جیستوال دغه خبر ورکړی او ویلي دي" نوی ډیلي د افغانستان او هند ترمنځ د روغونکو خبرو اترو لپاره بې صبرانه په تمه دی".

د کرنې او اوبو لګولو وزارت د دغه سفر موخه د دواړو خواوو ترمنځ د کرنې، مالدارۍ او اوبو لګولو په برخه کې د همکاریو پراختیا یاده کړې ده.

د افغانستان د کرکټ د ملي ټیم پخوانی ستوری لوبغاړی شاپورځدراڼ ومړ.

د کرکټ بورډ مطبوعاتو څانګې ازادي راډیو ته تایید کړه چې شاپور ځدراڼ تر اوږدې ناروغۍ وروسته په هند کې تېره شپه ساه ورکړې.

شاپورځدراڼ په هند کې تر درملنې لاندې و خو په دې وروستیو کې یې د وضعیت د خرابېدو راپورونه خپاره شوي و.

شاپورځدراڼ شاوخوا ۳۹ کلن وو.

ده د افغانستان لپاره ۴۴ یو ورځنۍ او ۳۷ شل اووریزې نړیوالې لوبې کړې وې چې په دواړو فارمټونو کې یې شاوخوا ۸۰ ویکټې اخیستې وې.

په دې سربېره یې په کورنیو او نورو تجارتي لوبو کې هم برخه اخیستې ده.