د افغانستان د مدني ټولنو بنسټ او فعالان وايي، حکومت هڅه کوي د نویو او لویو مسایلو په مطرح کولو سره د ولسي جرګې او ولسوالیو د شوراګانو د انتخاباتو پر وړاندې خنډونه جوړ کړي.

د مدني ټولنو بنسټ رئیس نعیم نظري نن کابل کې خبریالانو ته وویل چې حکومت اوس هم د انتخاباتو د ترسره کېدو لپاره لازمه اراده نه لري:

"په ډېره روښانه او واضح ډول له ملي وحدت حکومته غواړو چې د وګړو حقونو ته احترام ولري او دوی ته له دې حقه د استفادې زمینه برابره کړي، څو موږ وتوانېږو داسې جوړښتونه رامنځ ته کړو چې د خلکو ارادو تمثیل کړای شي."

دا په داسې حال کې ده چې دې وروستیو کې د انتخاباتو خپلواک کمېسیون ویلي، که حکومت انتخاباتو کې د استفاده کوونکي ټکنالوژۍ په اړه تخنیکې مطالعات او بحثونه ژر نهايي نه کړي، نو ښايي په روان لمریز کال کې انتخابات ونه شي.

د طالبانو د حکومت ویاند ذبیح‌الله مجاهد د پاکستان له لوري له طبي زده کړو د افغان محصلینو د منع کیدو او له هیواده د هغوی د ایستلو پرېکړه "غیربشري" او "د خواشینۍ وړ" بللې ده.

مجاهد د چهارشنبې په ورځ، د سنبلې په ۱۸مه، د "حکومت د مطبوعاتو په هنداره کې" پروګرام په اتمه خبري ناسته کې پر دې موضوع خبرې وکړې او له اسلام ‌اباد څخه یې وغوښتل چې په خپله پرېکړه بیاکتنه وکړي.

هغه زیاته کړه چې د طالبانو د لوړو زده ‌کړو وزارت بشپړ چمتووالی لري، څو هغه افغان محصلین چې له پاکستانه وتلو ته اړ کېږي، د هېواد په تحصیلي بنسټونو کې جذب کړي.

د پاکستان د طبي او غاښونو د طب شورا د دوشنبې په ورځ، د سنبلې په ۱۶مه، په خپاره کړي مکتوب کې امرکړی چې ټول افغان محصلین دې د دغه هېواد په دولتي او خصوصي پوهنتونونو او طبي بنسټونو کې له زده ‌کړو څخه منع شي.

دې شورا همداراز ویلي چې د نوي تحصیلي کال لپاره دې د افغان محصلینو نوم ‌لیکنه لغوه شي او د طب په برخو کې د برحاله افغان محصلینو د ایستلو بهیر دې په درېیو ورځو کې بشپړ شي.

د پاکستان دغه اقدام به شاوخوا ۸۰۰ هغه افغان محصلین اغېزمن کړي چې په دغه هېواد کې د طب په برخو کې زده‌ کړې کوي.

د ناروې د کډوالو شورا ریس وایي، پرافغانستان د طالبانو له بیا واکمنیدو وروسته هرځل چې افغانستان ته تللی، لیدلي یې دي چې په دې هیواد کې بشري وضعیت له پخوا لا خراب شوی دی. یان ایګلنډ نن چهارشنبې پر خپله ایکسپاڼه لیکلي چې د پنځم ځل لپاره بیا افغانستان ته تللی اولیدلي یې دي چې د خلکو د ژوند او اساسي حقونو وضعیت پرله پسې د خرابیدو په حال کې دی. د نوموړي په خبره که څه هم اوس په یوه امن افغانستان کې په آزاده توګه تګ راتګ ممکن دی خو بشري مرستې ورځ تربلې کمیږي او د اړتیاوو زیاتوالي ته په پام د مرستو بودجه کمه شوې ده.

یان ایګلنډ یوځل بیا د ناتو پرغړیو هیوادونو نیوکه وکړه او ویې ویل، کله چې دوی له افغانستانه وتل، ژمنه یې کړې وه چې د افغانستان خلک به هیرنکړي خو اوس موږ وینو چې دوی په حقیقت کې خپلې ژمنې هیرې کړې او د دې هیواد خلک یې بیخي له پامه غورځولې دي.

د افغانستان د خبریالانو مرکز په خوست کې د طالبانو د حکومت د امر بالمعروف او نهی عن المنکر ادارې له لوري د ۱۲ خبریالانو لنډمهاله نیول او د هغوی د کمرو ضبطول غندلي دي.

دغه مرکز د سې‌ شنبې په ورځ د «وږې په ۱۷مه» په یوه اعلامیه کې د سیمه‌‌ییزو سرچینو له قوله ویلي چې دغه خبریالان د سهار شاوخوا ۹:۳۰ بجې، د خوست ښار په دوهمه ناحیه کې د کتابونو د یوه نندارتون د خبري پوښښ پر مهال، د محتسبانو له لوري درول شوي، ورسره سپکاوی شوی او د امر بالمعروف او نهی عن المنکر ادارې ته انتقال شوي دي.

په اعلامیه کې ویل شوي چې خبریالان څو ساعته وروسته خوشې شوي، خو د انځورونو اخیستلو وسایل‌یې بېرته نه‌دي ورکړل شوي.

د افغانستان د خبریالانو مرکز د خبریالانو د کاري وسایلو د ژر تر ژره بېرته ورسپارلو او له هغوی سره د سپکاوي چلند د پای ته رسولو غوښتنه کړې ده.

د خوست د والي دفتر د خبریالانو نیول رد کړي، خو منلې یې ده چې هغو خبریالانو ته چې د نندارتون خبري پوښښ‌یې کاوه، د امر بالمعروف او نهی عن المنکر ملاتړې ادارې له لوري سپارښتنه شوې وه چې د ژوندیو موجوداتو عکسونه وانه‌خلي.

د افغانستان د خبریالانو مرکز هم ویلي چې دغه اقدام د ژوندیو موجوداتو د انځورونو د خپرولو د ممنوعیت په چوکاټ کې شوی چې د ۱۴۰۳ کال له زمري میاشتې راهیسې عملي شوی او تر اوسه د هېواد د ۳۴ ولایتونو له ډلې په ۲۵ ولایتونو کې عملي کېږي.

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) د سواد زده‌کړې د نړیوالې ورځې په مناسبت ویلي چې په افغانستان کې ماشومان د زده‌کړو په برخه کې له جدي خنډونو سره مخ دي.

دغه بنسټ د سې‌ شنبې په ورځ د (وږې په ۱۷مه) په خپله اېکس‌پاڼه کې ټینګار کړی چې د سواد زده‌‌کړه د پوهې، فرصتونو او یوه خوندي راتلونکي ته د لاسرسي لاره هواروي او په زده‌‌کړو کې دوامداره پانګونه اړینه ده.

په همدې حال کې، د ملګرو ملتونو د ماشومانو د وجهي صندوق «یونیسف» مسؤل تاج‌‌الدین ایواله ویلي چې په افغانستان کې له هرو ۱۰ لس کلنو ماشومانو څخه ۹ یې د لوستلو لومړني مهارتونه نه‌دي زده کړي.

د دغه بنسټ د شمېرو له مخې، په تېرو پنځو کلونو کې شاوخوا ۲،۶ میلیونه نجونې د خپلو زده‌‌کړو د دوام له حق څخه محرومې شوې دي.

طالبانو په ۲۰۲۱ کال کې له بیا واکمنېدو وروسته، نجونې له شپږم ټولګي پورته ښوونځیو ته له تلو راګرځولي او هم‌یې د پوهنتونونو دروازې د هغوی پر مخ تړلې دي.

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) د سې ‌شنبې په ورځ د «وږې په ۱۷مه» په یوه راپور کې ویلي چې د بودجې کمښت په افغانستان کې د بشري مرستو د پوښښ کچه راټیټه کړې ده.

د راپور له مخې، په ۲۰۲۶ کال کې د افغانستان د بشري مرستو پروګرام د پلي کېدو لپاره ۱،۷۱ میلیارده ډالرو ته اړتیا ده، خو د اګسټ تر ۲۶مې یوازې ۵۰۹،۳ میلیونه ډالر چې د اړتیا ۲۹،۷ سلنه کېږي، برابر شوي دي.

اوچا وايي، د روان کال په لومړۍ نیمایي کې د بودجې کمښت د ځینو روغتیايي او خدماتي مرکزونو د تړل کېدو، د مرستو د درېدلو او د بشري مرستو د پوښښ د کمېدو لامل شوی دی.

دغه بنسټ خبرداری ورکړی چې که د بودجې کمښت دوام وکړي، د روان کال په دوهمه نیمایي کې به روغتیايي، د تغذیې، خوراکي مرستې او نور بشري خدمات لا ډېر کم شي.

ملګري ملتونه وايي، په ۲۰۲۶ کال کې شاوخوا ۲۱،۹ میلیونه کسان په افغانستان کې بشري مرستو ته اړتیا لري.

د افغانستان کرکټ بورډ د سې‌ شنبې په ورځ د اکټوبر او نومبر میاشتو لپاره د کرکټ ملي لوبډلې د یو شمېر سیالیو مهالوېش اعلان کړ.

د کرکټ بورډ د اعلامیې له مخې، افغانستان به خپلې ټولې سیالۍ له بنګله‌دېش او زیمبابوې سره په متحده عربي اماراتو کې ترسره کړي.

لومړۍ لوبه له بنګله‌دېش سره ټېسټ لوبه ده چې د اکټوبر په نهمه پیلېږي.

له هغې وروسته به افغانستان، بنګله‌‌دېش او زیمبابوې د اکټوبر له ۱۷مې تر ۲۳مې پورې په درې ‌اړخیزو یو ورځنیو سیالیو کې له یو بل سره ولوبېږي او دوه غوره لوبډلې به پایلوبې ته ووځي.

افغانستان به بیا د اکټوبر له ۲۷مې د نومبر تر لومړۍ نېټې پورې د زیمبابوې پر وړاندې درې ۲۰ اوریزې سیالۍ ترسره کړي.

دواړه لوبډلې به وروسته په دوو ټېسټ سیالیو کې هم سره مخ شي چې لومړۍ یې د نومبر له ۵مې تر ۹مې او دوهمه‌یې د نومبر له ۱۳مې تر ۱۷مې پورې ترسره کېږي.

د افغانستان کرکټ بورډ اجرائیه رئیس نصیب خان ویلي چې دغه سیالۍ به د افغانستان لوبغاړو ته د لا ډېرې تجربې او سیالۍ کولو لپاره ښه فرصت برابر کړي.

د افغانستان کرکټ بورډ تر اوسه په متحده عربي اماراتو کې د دغو سیالیو د ترسره کېدو لوبغالی نه‌دی اعلان کړی.

د افغانستان د بشري حقوقو لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړی راپور ورکونکی وايي د طالبانو پرله پسې محدودیتونه، پالیسۍ او کړنې نه یوازې د افغانانو له حقونو څخه سرغړونه کوي، بلکې د هېواد ټولنیز جوړښت هم بدلوي.

ریچارد بینټ په جنیوا کې د ملګرو ملتونو د بشري حقوقو د شورا غونډې ته وویل چې د طالبانو ښوونیز نظام نجونې له زده‌کړو محروموي او هلکانو ته ایډیالوژیکه روزنه ورکوي.

د ښځو د حقوقو فعالې او د سیویکوس او پوهنې د بنسټ استازې وژمه توخۍ د ریچارد بینټ د رپوټ هرکلی وکړ.

هغې غونډې ته خپله وینا کې د شورا له غړو هیوادونو وغوښتل چې طالبانو سره له داسې تعامل څخه ډډه وکړي چې هغوی ته مشروعیت بښي یا د هغو لخوا "سیستماتیکه ځپنه" عادي ګڼي.

طالبانو په ۲۰۲۱ کال واک ته له ستنیدو وروسته له شپږم ټولګي پورته د نجونو په زده کړو بندیز لګولی دی او د پوهنتونونو دروازې یې هم د نجونو او ښځو په مخ تړلي دي.

دغه راز په دولتي ادارو کې هم د ښځو کار ډیر محدود شوی او په تګ راتګ یې هم محدودیتونه لګول شوي دي.

د افغانستان د کریکټ ملي ټیم دهند په وړاندې لوبو ته چتموالي لپاره پرون ماښام خپل تمرینات پیل کړل.

د افغانستان کریکټ بورډ په خپله فیسبوکپاڼه ددغه خبر په خپرولو سره دهند په وړاندې شل اوریزې لوبې سترې او زړه راښکونکې بللي دي.

ټاکل شوې چې د افغانستان په کوربتوب د دریو شل اوریزو لوبو دغه لوبلړۍ د راتلونکې یکشنبې په ورځ دهند پلازمینه نوي ډهلي کې پیل شي.

که څه هم افغانستان له څو کلونو راهیسې خپلې نړیوالې سیالۍ په عربي متحدو اماراتو او هند کې ترسره کوي خو دا به لومړی ځل وي چې یو هېواد د هند پر خپله خاوره کې د دې هیواد د ملي لوبډلې کوربه توب کوي.

قطر په افغانستان کې د فعال نړیوال شریک په توګه پر خپلې ژمنې ټینګار وکړ.

په جینیوا کې د ملګرو ملتونو دفتر کې د قطر دایمي استازي عبدالله بن علي بهزاد دبشري حقوقو د شورا غونډې ته ویلي چې دوحه د منځګړیتوب د هڅو او د افغانستان په اړه د خبرو اترو او غونډو د کوربه‌توب له لارې د یوه فعال نړیوال شریک په توګه خپل رول ته دوام ورکوي.

هغه ویلي چې قطر غواړي په دې توګه د نړیوالې اجماع په رامنځته کولو کې مرسته وکړي او د خبرو اترو او همغږۍ لپاره زمینه برابره کړي.

د قطر استازي ټینګار کړی چې باید یوه هراړخیزه تګلاره غوره شي چې بشري مرستې له مسؤولانه سیاسي تعامل سره یوځای کړي، څو د امنیت، ثبات او پرمختګ لپاره د افغان ولس هیلې او غوښتنې ترسره شي.

قطر په تیرو دوه لسیزو کې دافغانستان په سیاسي ، دیپلوماتیکو او بشري چارو کې فعال رول لوبولی دی. د ۲۰۲۰ کال په فبروری کې د امریکا او طالبانو ترمینځ د سولې لپاره تړون په دوحه کې لاس لیک شو او ترهغه وروسته د قطر پلازمینه د بین الافغاني خبرو او د افغانستان په اړه د ملګرو ملتونو دغونډو کوربه وه.

ګڼو لویدیځو هیوادونو په ۲۰۲۱ کال واک ته د طالبانو له ستنیدو وروسته افغانستان کې خپل سفارتونه تړلي او ددغه هیواد اړوند چارې له دوحې سمبالوي.

د سپټمبر اتمه د سواد د زده‌کړې نړیواله ورځ ده.

دا ورځ داسې مهال رارسېږي چې په افغانستان کې د میلیونونو کسانو ترڅنګ چې له سواد څخه بې‌برخې دي، نجونې هم له شپږم ټولګي پورته د خپلو زده‌کړو له دوام څخه محرومې دي.

د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ صندوق (یونیسف) د شمېرو له مخې، د طالبانو د واکمنۍ په پنځو کلونو کې شاوخوا ۲.۶ میلیونه نجونې د خپلو زده‌کړو د دوام څخه محرومې شوې دي.

که څه هم په افغانستان کې د بې‌سواده کسانو د شمېر په اړه کره معلومات نه‌شته، خو شاوخوا یو کال وړاندې په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د سرمنشي د هغه وخت ځانګړې استازې، روزا اوتنبایوا، ویلي و چې افغانستان د هغو هېوادونو له ډلې دی چې د بې‌سوادۍ کچه په‌کې ډېره لوړه ده.

هغې ویلي و چې په افغانستان کې یوازې ۵۰ سلنه نارینه او ۲۰ سلنه ښځې د لوستلو او لیکلو وړتیا لري.

د ملګرو ملتونو د ښوونې، علمي او کلتوري سازمان (یونسکو) د نړیوالې سواد زده‌کړې ورځې په مناسبت ویلي چې زده‌کړه د هر انسان حق دی او اوس‌مهال په ټوله نړۍ کې شاوخوا ۷۳۹ میلیونه کسان لا هم د سواد له لومړنیو مهارتونو څخه بې‌برخې دي.