یو معتبر طبي راپور چې په لانست طبي ژورنال کې خپور شوی، وايي چې له ۲۰۱۱ میلادي کال راهیسې په سوریه کې ۸۰۰ روغتیاپالان او طبي کارکوونکي د جنګي جنایت قرباني او وژل شوي دي.

په راپور کې راغلي، په سوریه کې اکثر ډاکتران او روغتیاپالان پر روغتونونو د بمباریو، شکنجې او هدفي قتلونو قرباني شوي چې وايي، د بشارالاسد حکومت زیات لاس په‌کې لري.

لانست میډيکل ژورنال وايي، ۱۵ زره صحي کارکوونکي له سوریې تښتېدلي چې له امله‌یې زرګونه ملکي کسان له روغتیايي خدمتونو بې‌برخې شوي دي.

په راپور کې راغلي، سلګونه روغتیايي کارکوونکي وژل شوي، سلګونه شکنجه شوي او سلګونه روغتیايي مرکزونه چې په سیستماتیک ډول حملې ورباندې شوي، له‌منځه تللي دي.

په راپور کې راغلي چې له سوریې لږ تر لږه پنځلس زره ډاکتران د جګړې په کلونو کې وتښتېدل چې له امله‌یې زرګونه ملکي وګړي له روغتیايي امکاناتو بې‌برخې شوي دي.

په سوریه کې پر روغتیايي کارکوونکو او مرکزونو د حملو په اړه دا راپور د بېروت، بریتانیې او امریکا د څارونکو یوې ډلې، د امریکا او سوریې د طبي ټولنې او یو شمېر انجوګانو په مرسته جوړ شوی دی.

د لانست ژورنال په سرمقاله کې د داسې جنګي جنایت په مخنیوي کې د نړیوالو روغتیايي سازمانونو او نړیوالې ټولنې ناکامۍ ته اشاره شوې ده.

د ایران د بهرنیو چارو وزیر وايي چې تهران د امریکا له متحده ایالاتو څخه پیغامونه ترلاسه کړي چې ښیې د ډونالډ ټرمپ اداره په منځني ختیځ کې د جګړې د پای ته رسولو په هدف خبرو اترو ته چمتو ده.

عباس عراقچي د جمعې په ورځ په نوي ډیلي کې وویل، دا خبره چې امریکا د ایران د روغې جوړې وړاندیز رد کړ دی څو ورځې مخکنۍ خبره ده. د هغه وخت ده چې ښاغلي ټرمپ په خواله رسنیو کې ولیکل چې دا وړاندیز د منلو نه دی.

عراقچي زیاته کړه چې تر دې وروسته بیا ایران د امریکایانو داسې پيغامونه ترلاسه کړل چې دوی خبرو اترو ته لیواله دي.

په ورته وخت کې د چین د بهرنیو چارو وزارت د جمعې په ورځ وویل چې له ایران سره د جګړې ادامه ګټه نه کوي او د هرمز تنګی باید ژر تر ژره پرانیستل شي. چین دواړه لوري خبرو اترو ته وهڅول او په منځني ختیځ کې یې د یوه تلپاتې اوربند غوښتنه وکړه.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ پیکنګ ته خپل دوه ورځنی سفر پای ته ورساوه.
تمه کېده چې ټرمپ او شې پر سوداګریزو شخړو، تعرفو او ټیکنالوژۍ تمرکز ولري خو په بحثونو کې تر ډېره د ایران جګړه او له امله یې په نړۍ کې د انرژۍ د بهیر پروړاندې خنډونو باندې خبرې شوي.

ولسمشر ټرمپ خبرداری ورکړ چې نه غواړي ایران اټومي وسلې ولري او باید د هرمز تنګی هم پرانیستی وي.

هغه د پنجشنبې په ورځ وویل چې د چین ولسمشر شي جین پینګ وړاندیز وکړ چې ایران سره د هوکړې او هرمز تنګي څخه د بیړیو د تګ راتګ د تضمین لپاره مرسته وکړي او ژمنه یې وکړه چې ایران ته پوځي تجهیزات نه لیږي.

پیکنګ کې د امریکا او چین د ولسمشرانو خبرو سره همهاله، ګڼ شمیر هیوادونو یو ځل بیا د فارس خلیج هرمز تنګي کې دبیړیو دتګ راتګ د بیرته عادي کیدو غوښتنه وکړه.

د بریتانیا، فرانسې، بحرین، کاناډا، جرمني، جاپان، قطر ، او جنوبي کوریا په شمول ۲۶ هیوادونو دا غوښتنه کړې.

د دغو هېوادونو مشرانو په خپله اعلامیه کې « هرمز تنګي کې د سمندري تګ راتګ د آزادۍ د ملاتړ لپاره د خپلو ګډو ډیپلوماټیکو، اقتصادي او پوځي ظرفیتونو د کارولو پر ژمنتیا» ټینګار کړی دی.

پاکستاني چارواکو د جمعې په ورځ وویل چې باجوړ کې دولتي ځواکونو باندې د وسله والو مخالفینو د پنجشنبې برید کې لږترلږه نهه کسه دولتي ملیشې او لس تنه بریدګر وژل شوي دي.

چارواکي وايي د برید پیل کې له موټربم کار اخیستل شوی او وروسته نښته شوې ده.

پېښور کې یوه لوړپوړي امنیتي چارواکي د فرانسې خبري اژانس ته ویلي له اوږدې نښتې وروسته بریدګر وتښتېدل، خو لږ تر لږه ۳۵ نور امنیتي سرتېري ټپیان شوي دي.

په باجوړ کې یوه بل لوړپوړي حکومتي چارواکي هم د مرګ ژوبلې شمېر تایید کړ.

د تحریک طالبان پاکستان ډلې، چې په دې سیمه کې ډېره فعاله ده، د برید مسؤلیت منلی دی.

د ۲۶ هیوادونو مشرانو ،پیکنګ کې د امریکا او چین د ولسمشرانو خبرو سره همهاله، د پنجشنبې په ورځ د یوې اعلامیې په خپرولو سره یو ځل بیا د فارس خلیج هرمز تنګي کې دبیړیو دتګ تګ د بیرته عادي کیدو غوښتنه وکړه .

اعلامیه د بریتانیا، فرانسې، بحرین، کاناډا، جرمني، جاپان، قطر ، جنوبي کوریا او نورو هېوادونو له خوا خپره شوې ده.

د دغو هېوادونو مشرانو په خپله اعلامیه کې « هرمز تنګي کې د سمندري تګ راتګ د آزادۍ د ملاتړ لپاره د خپلو ګډو ډیپلوماټیکو، اقتصادي او پوځي ظرفیتونو د کارولو پر ژمنتیا» ټینګار کړی دی.

په اعلامیه کې راغلي: «سمندري تګ راتګ باید د ملګرو ملتونو د سمندري حقونو کنوانسیون (UNCLOS) او نړیوالو قوانینو له مخې آزاد وي.»

دغو هېوادونو د دې هدف د پوره کولو لپاره د «یو خپلواک او بشپړ دفاعي څو ملیتي پوځي ماموریت» د جوړېدو ملاتړ هم اعلان کړی، چې پکې د «ماین پاکولو عملیات» هم شامل دي.

هرمز تنګی د پنجشنبې په ورځ د ډونالډ ټرمپ او شي جین‌پینګ ترمنځ د خبرو یوه مهمه موضوع وه. د امریکا ولسمشر ویلي، د چین ولسمشر «غواړي چې هرمز تنګی پرانیستی پاتې شي» او له ایران سره دهوکړې لپاره چې دغه تنګی یې ترکنټرول لاندې دی، د مرستې وړاندیز هم کړی دی.

دمتحدوایالاتو ولسمشر دونالد ټرمپ د پنجشنبې په ورځ پیکنګ کې له خپل چینايي ساري سره له خبرو وروسته وویل چې شي جین پینګ وړاندیز وکړ چې ایران سره د هوکړې او هرمز تنګي څخه د بیړیو د تګ راتګ د تضمین لپاره مرسته وکړي او ژمنه یې وکړه چې ایران ته پوځي تجهیزات نه لیږي.

ټرمپ فاکس نیوز ته وویل: " ولسمشر شي غواړي چې یو تړون وشي. هغه واقعا غواړي چې یو تړون ترسره شي. "

سپینې ماڼۍ،د امریکا او چین د ولسمشرانو له غونډې وروسته په یوه اعلامیه کې وویل چې واشنګټن او پیکنګ سره ومنله چې هرمز تنګی باید د انرژۍ د بهیر په مخ پرانیستی وي او د چین ولسمشر د یاد تنګي د "پوځي کیدو" او د حق العبور د ترلاسه کولو لپاره د هرډول هڅو مخالفت څرګند کړ.

ولسمشر دونالد ټرمپ چین ته له روانیدو مخکې خبریالانو ته ویلي وو چې امریکا د ایران په هکله د پیکنګ مرستې ته اړتیا نلري.

د امریکا ولسمشرډونالډ ټرمپ او د هغه چینایي سیال شي جین پینګ موافقه وکړه چې د هرمز تنګی باید پرانیستی پاتې شي. د دواړو ولسمشرانو ترمنځ خبرې چې د پنجشنبې په ورځ یې په پیکنګ کې ترسره کړې دوه ساعته دوام وکړ.

سپینې ماڼۍ دا خبرې اترې "یوه ښه ناسته" وبلله او ویې ویل چې ټرمپ او شي جین پینګ د ایران، د فینټانیل (مخدره مواد) قاچاق، چین کې امریکایي شرکتونو ته د بازار د لاسرسي، په متحده ایالاتو کې د چین د پانګونې د زیاتوالي او د امریکایي کرنیزو محصولاتو د لازیات پیرودو په اړه خبرې وکړې. سپینې ماڼۍ همدارنګه ویلي چې دواړو لورو موافقه وکړه چې د هرمزتنګی باید پرانستی پاتې شي ترڅود ازادې انرژۍ مسله ډاډمنه شي.

دغه سرمشریزه، چې د ۲۰۲۵ کال له اکتوبر راهیسې د دواړو مشرانو ترمنځ لومړۍ مخامخ ناسته وه، له تشریفاتي مراسمو نیولې، د سوداګرۍ، ټایوان، ټکنالوژۍ او د ایران د جګړې د پراخو اغیزو مسایلو په اړه بحثونه پکې شامل وو.

دغه سرمشریزه به د مې په ۱۵مه نېټه دوام وکړي او تمه کېږي چې اضافي بحثونه به د مصنوعي ځیرکتیا، د صادراتو په برخه کې د محدودیتونو او د روسیې او اوکراین د جګړې اړوند جیوپولیتیکي ترینګلتیاوو باندې متمرکز وي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو وايي، د چین په ګټه ده چې د ایران پر حکومت فشار راوړي څو د هرمز تنګي بیرته پرانیستل یقیني کړي.

د فاکس نیوزد راپورله مخې روبیو چین ته د سفر پر مهال په څرګندونو کې وویل: "موږ دا استدلال له چینایانو سره شریک کړی او هیله لرم چې قانع کوونکی به وي. هغوی به د همدې اوونۍ په پای کې په ملګرو ملتونو کې فرصت ولري چې د دې موضوع په اړه اقدام وکړي؛ هغه مهال چې د ایران د کړنو د غندلو لپاره، د تنګیو له موضوع سره تړلی یو پرېکړه ‌لیک وړاندې کېږي."

مارکو روبیو د هرمز تنګي بحران ته په اشارې سره هم وویل چې دا وضعیت تر بل هر هېواد زیات د چین په زیان دی او پیکنګ باید پر ایران فشار راوړي او له خپلو اقداماتو په شا نشي.

مارکو روبیو چین ته په سفرکې د امریکا د ولسمشرډونالډ ټرمپ په پلاوي کې شامل دی. ټرمپ په دغه دوه ورځني سفرکې چې ترجمعې پورې دوام کوي، د ایران په ګډون پرمختلفو مسایلو د چین له ولسمشرشي جین پینګ سره خبرې کوي.

بلومبرګ خبري اژانس د چهارشنبې په ورځ راپور ورکړی چې ناټو پلان لري د فارس خلیج د څلورو هېوادونو استازي د انقرې غونډې وروبولي.

د سرچینو په وینا، تمه ده چې د ایران جګړه او د اروپا او امریکا ترمنځ زیاتېدونکی اختلاف به د دې غونډې پر خبرو اترو سیوری وغوړوي.

په دغو څلورو هېوادونو کې بحرین، کویټ، قطر او متحده عربي امارات شامل دي، چې ټول د «استانبول د همکارۍ نوښت» غړي دي. دا یو داسې چوکاټ دی چې د ناټو او له ناټو دباندې د منځني ختیځ د هېوادونو ترمنځ د همکاریو لپاره جوړ شوی دی.

بلومبرګ د خبرو سرچینو له قوله ویلي چې د دغو هېوادونو د بهرنیو چارو وزیران به د جولای میاشتې د اوومې او اتمې نېټې د غونډې لپاره، چې د ترکیې په پلازمېنه انقره کې ترسره کېږي، دعوت شي.

د ناټو مطبوعاتي دفتر په دې اړه له تبصرې کولو ډډه کړې ده.

دایران حکومت د احسان افرشته په نامه یو بل زنداني اسراییلو ته د «جاسوسي» په تور اعدام کړ.

دازادې اروپا راډیو ایراني څانګه، راډیو فردا رپوټ ورکوي چې میزان نیوز چې دایران قضايي قوې ته نږدې رسنۍ ده ویلي دي چې افرشته «په نیپال کې د موساد لخوا روزل شوی و او د ایران حساس معلومات ی اسراییلو ته پلورل»، او نن چهارشنبې د غویي په ۲۳ مه اعدام شو.

په راپور کې پرته له جزییاتو ویل شوي چې افرشته «د یوه نظامي بنسټ اړوند شرکت کې د سایبري کارپوه په توګه کار کاوه».

«میزان‌نیوز» د دغه زنداني په اړه خپل رپوټ کې دا نه دي ویلي چې هغه څه وخت نیول شوی او محاکمه شوی و، او نه هم د هغه د محاکمې د جزیاتو په اړه معلومات ورکړل شوي دي.

دایران حکومت دوه اونۍ مخکې هم د مهدي فرید په نوم یو بل زنداني اسراییلو ته د جاسوسي په تور اعدام کړی و.

ملګرو ملتونو په دې وروستیو کې ویلي چې د جګړې له پیل راهیسې، د ایران حکومت لږ تر لږه ۲۱ کسان اعدام کړي او تر ۴۰۰۰ زیات نور یې نیولي دي.

د بښنې نړیوال سازمان او د بشري حقوقو د نورو بنسټونو د معلوماتو له مخې، ایران له چین وروسته په نړۍ کې د اعدامونو تر ټولو لوړه کچه لري.

د متحدو ایالاتو ولسمشر دونالد ټرمپ د چهارشنبې په ورځ چین ته د سفر په پیل کې وویل چې د چین له ولسمشر شي جین پینګ څخه به وغواړي چې خپل هیواد د امریکايي کمپنیو پر مخ پرانیزي.

تمه ده چې په دې مهمه سرمشریزه غونډه کې د ایران دجګړې په هکله هم خبرې وشي.

د نیویډا او تسلا کمپنیو مشران ،جنسن هوانګ او ایلان ماسک هم ولسمشر ټرمپ سره چین ته د سفر ملګري دي.

ولسمشر ټرمپ واشنګټن څخه تر روانیدو وروسته پر ټولنیزو رسنیو ولیکل :"زه به له ولسمشر شي، چې یو ډېر ممتاز مشر دی، وغواړم چې چین پرانیزي، څو دا تکړه کسان خپل استعداد وکاروي او د چین ولسي جمهوریت لا لوړې کچې ته ورسوي!"

د نورو سترو شرکتونو یو شمېر اجرائیه رئیسان، لکه د اپل مشر تیم کوک هم د دې سفر لپاره بیجینګ ته ځي. دا نږدې په لسو کلونو کې چین ته د یوه امریکايي ولسمشر لومړنی سفر دی.

ټرمپ سپینې ماڼۍ څخه د روانېدو پر مهال وویل چې تمه لري له خپل چینايي ساري سره د ایران په اړه “اوږدې خبرې” وکړي، ځکه ایران خپل زیاتره هغه تېل چې د امریکا تر بندیزونو لاندې دي، چین ته پلوري.