نن د دوشنبې په ورځ د خوست ولایت اړوند د تریزیو او علي شېرو ولسوالیو تر منځ سل متره اوږ پل د نږدې دوه اتیا میلیونه افغانیو په لګښت جوړ او ګټې اخیستنې ته وسپارل شو.

یاد پل چې د ټولګټو چارو وزارت له پرمختیايي بودجې څخه د یو کال په موده کې جوړ شوی، د خوست ګڼې سیمې له مرکز سره نښلوي.

د خوست والي حکم خان حبیبي د تریزیو او علي شېرو پُل د پرانیستې په ځای کې ازادي راډیو ته وویل چې یاد پُل د خلکو لپاره مهمې ټولنیزې او اقتصادي ګټې لري

والي زیاتوي:

"دغه پُل چې د ۸۱.۸ میلیونه افغانیو په ارزښت د یو کال په موده کې د ټولګټو چارو وزارت په چوکاټ کې جوړ شوی دی، زه په دې باور لرم چې د دغه پرنفوسه او ستراتېژیکې ولسوالۍ ډېر اجتماعي ستونزې حل بلکې د اقتصادي اړخ نه د خلکو د موټرو په تګ او راتګ، د موټرو په عدم استهلاک خپلو امورو ته پر وخت رسیده ګی کې لازم کمک وکړي."

د تریزیو او علي شېرو ولسوال محمد یونس ځدراڼ وايي چې اوسمهال په یاده سیمه کې د پروژو پلي کېدو ته د خلکو لېوالتیا ډېره ده.

د یادونې وړ ده د تریزیو او علي شېرو ولسوالۍ د مساحت له پلوه تر نورو پراخه ولسوالي ده چې د کورمې او شمالي وزیرستان سره ۴۴ کېلومتره ګډه پوله لري، د نظر خاوندانو په اند، سره له ده چې د یادې ولسوالۍ سیمه والو په ټولو ملي او سیاسي پروسو کې په پراخه کچه ونډه اخیستې، خو د امنیت د نشتون په پلمه په تېرو پنځلسو کلونو کې ورته د پام وړ بیارغنیز کارونه نه دي شوي.

د بشري حقونو د څار سازمان په کابل کې د معتادانو د درملنې پر مرکز د پاکستان د هوايی برید په اړه خپل تحقیقات خپاره کړي او ویلي چې دا پېښه ښايي جنګي جرم وپېژندل شي.

د دې سازمان د اسیا څانګې مرستیالې، پتریشیا ګوسمن، ویلي:

«موجود شواهد ښيي چې د پاکستان هوايي برید په کابل کې پر یوه پېژندل شوي روغتیايي مرکز، چې لسګونه ناروغان یې ووژل، غیرقانوني و.»

د دې سازمان په وینا، دا برید پر یو لوی درملیز کمپلکس شوی چې له ۲۰۱۶ کال راهیسې یې د ناټو په پخواني اډه کې فعالیت درلود. د دې مرکز د یوه کارکوونکي په وینا، درې ودانۍ — د خوړو تالار، د استوګنې ودانۍ چې شاوخوا ۴۵۰ ناروغان پکې وو، او یوه د ساتنې خونه — په نښه شوې دي.

تر دې وړاندې ملګروملتو او د بخښنې نړیوال سازمان هم دا برید پر روغتیايي مرکز بللی و.

ملګري ملتونه وايي چې د روان میلادي کال له پیله تر اوسه پورې تر ۱۶۰ زره ډېر کډوال له پاکستانه افغانستان ته بېرته ستانه شوي دي. دې ادارې ویلي چې دې بهیر پر بشري مرستو فشار زیات کړی دی.

د یونیسف د شمېرو له مخې، د تورخم بندر بیا پرانیستل دا احتمال زیاتوي چې د کډوالو د بېرته ستنېدو بهیر لا چټک شي. اټکل کېږي چې لا به هم شاوخوا ۱.۹۲ میلیونه افغانان په پاکستان کې اوسي او ښايي د لا ډېرو کسانو د ستنېدو امکان هم موجود وي.

مرستندوی بنسټونه وايي چې دا بهیر هممهاله د افغانستان او پاکستان ترمنځ د نښتو له زیاتېدو سره روان دی. دا نښتې چې د فبرورۍ له وروستیو پیل شوې، د خلکو د بې‌ځایه کېدو، د ملکي تلفاتو او د مهمو زیربناوو د زیان سبب شوې دي.

یونیسف دا وضعیت «بحراني او په چټک ډول د بدلېدو په حال کې» بللی دی.

په همدې حال کې پاکستاني رسنیو نن د خپل هیواد د چارواکو له قوله ویلي چې د افغان کډوالو د ستنولو لپاره هلې ځلې یې تېزې کړي او تراوسه پورې ۲ میلیونه ۱۳۲ زره افغان کډوال له پاکستان څخه ایستل شوی دي.

د ازبکستان په پلازمېنه تاشکند کې نن جمعه ( د مارچ ۲۷ مه) د افغاني محصولاتو د نندارتون وروستۍ ورځ ده.

په دې درې ورځني نندارتون کې، چې د ملګروملتو د پراختیايی پروګرام په مالي ملاتړ د چهارشنبې په ورځ پرانیستل شو، په څه باندې ۶۰ غرفو کې د افغانستان وچې او تاره مېوې، زعفران، ځلغوزې، پنبه، قیمتي او نیمه قیمتي ډبرې او مشروبات نندارې ته وړاندې شوي دي.

د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې ویلي چې د دې نندارتون هدف د افغانستان د تولید او صادراتي وړتیاوو نندارې ته وړاندې کول دي

د اسیا ملتونو جام د مقدماتي پړاو په لړ کې ټاکل شوې ده چې د افغانستان د فوټبال ملي لوبډله د مارچ په یو دېرشمه نېټه له سوریې سره مخامخ شي.

د تېرې پنجشنبې په لوبه کې افغانستان له میانمار څخه ۱–۲ ماتې وخوړه.

د افغانستان د فوټبال فدراسیون د دوشنبې په ورځ، د مارچ په ۲۳مه اعلان وکړ چې له میانمار او سوریې سره د افغانستان د لوبو څخه مخکې، د لوبډلې ۱۰ تنه هغه غړي چې د دې سیالیو لپاره بلل شوي وو، د فدراسیون په وینا د کورنیو ستونزو، د منځني ختیځ وضعیت او ټپي کېدو له امله له لوبډلې څخه په شا شول.

موږ هڅه وکړه چې د دغو لوبغاړو له ډلې څخه د ملي لوبډلې د ګول ‌کیپر ویس عزیزي په ګډون چې په ډیرو سیالیو کې لوبیدلی د یوشمیرکسانو نظرواخلو خو په دې کاربریالي نشو.

د تورخم لار له یوې خوا پرانیستل شوې ده.

پاکستاني چارواکو نن وویل چې دا لار به د تګ راتګ لپاره بنده وي او یوازې به هغه کډوال پرې پورې وځي چې افغانستان ته ځي.

د افغانستان او پاکستان ترمنځ ټولې لارې د دوه زره پنځه ویشتم کال د اکتوبر له میاشتې راهیسې د سوداګرو او عامو خلکو پرمخ تړل شوې دي.

د خیبرپښتونخوا ګورنر وايي په افغانستان کې د طالبانو له حکومت سره اوربند پای ته رسیدلی خو د دوستو هېوادونو په مشوره یې بمباري درولې ده.

فیصل کريم کونډي نن( د مارچ ۲۶ مه) په پېښور کې د خبرې غونډې پرمهال خبرداری ورکړ چې پاکستان به بيا هم په افغانستان کې دننه د استخباراتي معلوماتو پر بنسټ، عمليات کوي. نوموړي زیاته کړه چې قطر او ترکي د پاکستان او افغانستان ترمنځ د اوربند هڅه کړې خو اسلام اباد څرګنده کړې چې افغان طالبان بايد د پاکستاني وسله والو پرضد ګامونه واخلي.

تر اوسه پورې په افغانستان کې د طالبانو حکومت په دې اړه څه نه دي ويلي. خو په تېرو وختونو کې یې په افغانستان کې د پاکستاني وسله والو د موجوديت تورونه رد کړي دي.

د افغانستان په سړو ولایتونو کې نن نوی تعلیمي کال پيل شو، خو بیا هم له شپږم ټولګي ورپورته نجونې له زده کړو بې برخې شوې دي.

د طالبانو د پوهنې وزارت په ایکسپاڼه کې د نوی تعلیمي کال د پيلیدو خبر ورکړی خو د نجونو د ښوونځیو د بیا پرانیستو موضوع ته یې اشاره نه ده کړې. په دې بیان کې راغلي دي چې دوی د دیني او عصري زده کړو پياوړتیا ته ژمن دي او په دې برخه کې خپلو هڅو ته دوام ورکوي.

د طالبانو د امر له مخې په افغانستان کې د پنځم پرله پسې کال په مخه نجونې د منځنۍ او لیسې دورې له زده کړو محرومې شوې دي.

د اریانا افغان هوايي شرکت یوه الوتکه پرون (چهارشنبې) د کابل په نړیوال هوايي ډګر کې الوتکه د ناستې پر مهال له رنوې څخه واوښته.

چارواکي وايي چې په دې پېښه کې سپرلیو ته هیڅ زیان نه دی اوښتی خو الوتکه زیانمن شوې ده.

د دې پېښې د علت په اړه پلټنه روانه ده، خو ویل کېږي چې پیلوټانو د الوتکې کنټرول له لاسه ورکړ، چې له کبله یې الوتکه له الوتلارې کږه شوه او د الوتلارې ترڅنګ اومې ساحې ته کږه شوه.

د الوتکې دننه او انجنونو د زیان کچه اوس د تخنیکي ټیمونو له خوا ارزول کېږي.

د عملیاتو اغېز

د رنوې ترڅنګ د زیانمنې الوتکې شتون د دې لامل شو چې د کابل نړیوال هوايي ډګر الوتنې لنډ مهال وځنډول شي.

د دې پېښې له کبله سمدستي ځینې راتلونکې الوتنې نورو سیمه‌ییزو هوايي ډګرونو ته واړول شوې.

د افغاني محصولاتو نندارتون پرون (چهارشنبې) د ازبکستان په پلازمېنه تاشکند کې پرانیستل شو.

په دې درې ورځني نندارتون کې، چې د ملګروملتو د پراختیايی پروګرام په مالي ملاتړ جوړ شوی، په څه باندې ۶۰ غرفو کې د افغانستان وچې او تاره مېوې، زعفران، جلغوزې، پنبه، قیمتي او نیمه قیمتي ډبرې او مشروبات نندارې ته وړاندې شوي دي.

د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې ویلي چې د دې نندارتون هدف د افغانستان د تولید او صادراتي وړتیاوو نندارې ته وړاندې کول دي.

د شانګهای د همکارۍ سازمان سرمنشي ویلي چې دا سازمان کولای شي د پاکستان او افغانستان ترمنځ د کړکېچ په کمولو کې منځګړیتوب وکړي، خو یوازې هغه وخت چې دواړه خواوې د خبرو اترو لپاره سیاسي اراده وښيي.

نورلان یرميکبایف وویل چې د سازمان غړي هېوادونه کولای شي له موجودو میکانیزمونو څخه د تاوتریخوالي د کمولو او د سیاسي حل د هڅولو لپاره کار واخلي، خو دا به هغه وخت ممکن وي چې دواړه لوري چمتو وي. هغه وویل: «د هر ډول داسې هڅې لپاره اساسي شرط د اړخونو سیاسي اراده ده.»

ده زیاته کړه چې دا سازمان د پاکستان او افغانستان ترمنځ په اړیکو کې بدلونونه له نژدې څاري او د افغانستان او شاوخوا سیمو ثبات د پراخ سیمه‌ییزې امنیت لپاره ډېر مهم ګڼي.

په ورته وخت کې، یرميکبایف وویل چې تر اوسه نه له اسلام‌اباده او نه هم له طالبانو څخه کوم رسمي غوښتنلیک ترلاسه شوی چې دا سازمان د منځګړیتوب یا خبرو اترو لپاره رامخکې شي.

یرميکبایف وویل چې دا سازمان د سیمه‌ییزو شخړو د سیاسي او دیپلوماتیکو لارو د حل ملاتړ کوي، او د ملي حاکمیت درناوی او ګډې حللارې مهم اصلونه بولي.

په دې ترڅ کې، روسیې او یو شمېر نورو سیمه‌ییزو هېوادونو مخکې هم چمتووالی ښودلی چې د پاکستان او طالبانو ترمنځ منځګړیتوب وکړي.

د شانګهای همکارۍ سازمان له نوښتونو څخه یو د «شانګهای–افغانستان د تماس ډله» ده، چې د سیمه‌ییز ثبات لپاره د خبرو او همغږۍ د پیاوړتیا په موخه جوړه شوې ده.