د افغانستان جمهوري ریاست وايي، د ولسي جرګې له لوري د وزیرانو د استیضاح موضوع‌یې د تفسیر لپاره سترې محکمې ته استولې ده.

د ولسمشر مرستیال ویاند دواخان مینه‌پال نن ازادي راډیو ته وویل، که څه هم ولسمشر د وزیرانو د استیضاح لپاره خپلې اندېښنې له وکیلانو سره شریکې کړې وې خو اوس دغه قضیه سترې محکمې ته راجع شوې ده.

د افغانستان د سترې محکمې مسؤلین بیا وايي چې تر اوسه د وزیرانو د استیضاح موضوع دوی ته نه‌ده استول شوې.

ولسي جرګې د پراختیايي بودجې د نه‌مصرف له کبله د یو شمېر وزیرانو د استیضاح لړۍ پیل کړې ده.

د راپورونو له مخې یو بهرنی سیلاني به بدخشان مړشوی دی.

د طالبانو حکومت ته نژدې د حریت راډیو د خبر له مخې د افغان توردولتي شرکت د مسولینو په خبره د چارلز په نوم دغه بهرنی سیلاني چې د اسټرالیا تبعه و، د زړه د دریدو له امله مړ شوی دی. د خبر له مخې مسولینو ویلي چې دغه سیلاني د واخان او پامیرڅخه د لیدو نیت درلود، خو دوه ورځې وړاندې پرې واخان کې د زړه حمله راغله او مړشو. په دې وروستیو کې افغانستان ته د بهرنیو سیلانیانو ورتګ زیات شوی او د بدخشان غرني ولایت چې لیرې پرتو ولسوالیو ته یې تراوسه سم سړکونه ندي غځیدلي، سفرکول هم له ډیرو کړاوونو سره مل دی.

د هند پخواني لوبډلمشر کرېس سریکانټ د افغانستان پر وړاندې د هند د درې شل‌اوریزو لوبو لپاره د پیاوړې لوبډلې پرغوره کولو نیوکه کړې او ویلي یې دي چې هند باید د ځوانو لوبغاړو د ازمېښت لپاره له دې لړۍ ګټه اخیستې وای.

سریکانټ وايي، هند د ایرلنډ او انګلستان په وړاندې له وروستیو پرله ‌پسې ماتو وروسته د بلې ناکامۍ له وېرې خپل تر ټولو پیاوړي لوبغاړي بللي او پیاوړه لوبډله یې غوره کړې ده. هغه دا پرېکړه «تېروتنه» بللې ده.

د افغانستان او هند ترمنځ درې شل‌ اوریزې لوبې د سپټمبر له ۱۳مې تر ۱۷مې په نوي ډیلي کې ترسره کېږي. د هند په لوبډله کې جسپرېت بومرا، سنجو سمسون، ایشان کیشن او نور مخکښ لوبغاړي شامل دي. د افغانستان په کوربتوب دې لوبو لپاره د کرکټ بورډ له لوري له مخکې د رحمت شاه په مشرۍ لوبډله غوره شوې ده.

په اسلام اباد کې د افغانستان سفارت وايي، د پنجاب ایالت د چکوال په سیمه کې یې د افغان کډوالو د مالونو د لیلام موضوع له پاکستاني چارواکو سره شریکه کړې ده.

دغه سفارت پرون جمعه پر خپلې ایکسپاڼې لیکلي چې یو پلاوی سیمې ته د ارزونې په موخه تللی دی.

په اسلام اباد کې د افغانستان سفارت چې چارې يې طالبان سمبالوي وايي، له پاکستاني چارواکو سره د دې مسلې لپاره پر قانوني حللارې کار کوي.

سفارت د دې موضوع په تړاو نورو جزییات نه دي خپاره کړي.

خو له دې مخکې له پاکستانه یو شمیر راستنو شویو افغان کډوالو ازادي راډیو سره په خبرو کې ویلي وو چې د کورونو سامانونه او مالونه يې په پاکستان کې پاتي دي او دوی په زور اخراج شوي.

پاکستان له ۲۰۲۳کال راهیسې د افغان کډوالو د اخراج لړۍ پیل کړې چې لا هم دوام لري.

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر اوچا وايي، د بشري مرستو د وېش په برخه کې د لاس‌وهنې ۳۰ قضیې يې ثبت کړي.

اوچا د پنجشنبې په ورځ (د سپټمبر ۳مه) پر خپلې وېب‌پاڼې په یو راپور کې ویلي چې "د روان کال له جولای میاشت راهیسې د بشري مرستو په وېش کې د لاس‌وهنې ۳۰ قضیې ثبت شوي چې ۱۶ مورده‌يې د دې ادارې د کارکوونکو پر وړاندې د تاوتریخوالي قضیې دي".

د اوچا په خبره، تر ټولو ډېرې قضیې د افغانستان په جنوبي ولایتونو کې ثبت شوې دي.

په راپور کې وړاندې راغلي چې "د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې د کارکوونکو په ګمارنه کې د لاسوهنې، د ښځینه کارکوونکو لپاره د محرم اړتیا او کاري محدودیتونه او د مرستو ځایونو ته د خلکو د لاسرسي اړوند قضیې هم ثبت شوې دي".

د ملګرو ملتونو د بشري مرستو دې ادارې په هرات ولایت کې د خپلو دوو کارکوونکو د نیول کېدو یادونه کړې او ویلي چې دغه کسان ډېر وخت په توقیف کې پاتې شوي دي.

د دې ادارې په ټکو "له کارکوونکو سره‌يې د توقیف پر مهال تاوتریخوالی شوی دی".

اوچا په خپل راپور کې دا نه‌ده روښانه کړې چې کومو کسانو یا ډلو د بشري مرستو په وېش کې لاس‌وهنه کړې ده.

«هه‌نګاو» سازمان د جمعې په ورځ په خپل ویبسایټ کې د خبرپاڼې په خپرولو سره وویل چې دغه دوه کسان د مشهد مرکزي زندان کې اعدام شوي دي.

خبرپاڼه زیاتوي چې ۵۲ کلن انصار نامي او ۴۶ کلن نظیف رسول خوانده د چهارشنبې په سهار ( د وږي په یولسمه) په پټه اعدام شوي او کورنیو ته یې اجازه نه ده ورکړل شوې چې وروستی دیدار ورسره وکړي.

د هه نګاو سازمان خبر زیاتوي چې دغه دواړه کسان دوه کاله مخکې په یوه ګډه دوسیه کې د دوه کسانو د قتل په تور په قصاص محکوم شوي وو.

دغه سازمان چې په ټول ایران او خصوصا کوردستان کې دبشري حقوقو دنقض پیښې تعقیبوي مخکې یې ویلي وو چې ایران د روان کال په جون میاشت کې لږ تر لږه ۱۰۹ بندیان اعدام کړي، چې پنځه یې افغانان وو.

د امریکا د پوځ مرکزي قوماندانۍ، سنتکام، د هغه توغندي یا ډرون په اړه داخلي څېړنه پیل کړې چې د سې شنبې په ماښام، د وږي په ۱۰مه، د امریکا له بریدونو سره هم‌مهاله، د ایران په جنوب کې هرمز تنګي ته نږدې د یو واده پر مراسمو لګېدلی ، پنځه کسان یې وژلي او لسګونه نور یې ټپیان کړي دي.

د «اکسیوس» وېب‌پاڼې د جمعې په ورځ، (د وږي په ۱۳مه)، د امریکايي چارواکو له قوله راپور ورکړ چې د سنتکام قوماندان اډمیرال برډ کوپر د چهارشنبې په ورځ د دې پېښې د څېړنې امر کړی دی.

امریکا تر اوسه د دغې پیښې مسوولیت نه دی منلی، خو د ایران چارواکو یې پړه د امریکا پر پوځ اچولی دی.

د امریکايي چارواکو په وینا، په سیمه کې د امریکايي ځواکونو هدف یوه مخابراتي ستنه وه چې د ملکي او پوځي اړیکو لپاره کارېده. امریکايي پوځ د برید په مهال اخیستل شوي انځورونه او د هدف د پېژندلو او ټاکلو بهیر ارزوي.

د امریکا مرستیال ولسمشر جي‌ډي ونس هم د پنجشنبې په ماښام وویل چې واشنګټن د دې پېښې په اړه څېړنه کوي او غواړي معلومه کړي چې څه پېښ شوي دي.

هغه زیاته کړه: «که موږ تېروتنه کړې وي، بیا هم وایم چې دا زموږ او ایران ترمنځ لوی توپیر دی؛ کله چې زموږ پوځ تېروتنه وکړي، له هغې زده کړه کوي څو په راتلونکې کې لا ښه شي.»

د سنتکام ویاند هم ویلي چې امریکايي پوځ د ملکي وګړو د مرګ ‌ژوبلې له راپورونو خبر دی او دا موضوع څېړي، خو ټینګار یې کړی چې امریکايي ځواکونه «هیڅکله ملکي وګړي نه په نښه کوي.»

پاکستاني رسنۍ راپور ورکوي چې دغه هیواد په افغانستان کې خپل استازی د مشورو لپاره اسلام اباد ته ورغوښتی دی.

انګلیسي ژبې د نیشن ورځپاڼه د بهرنیو چارو وزارت په حواله وړاندې لیکي چې عبیدالرحمن نظاماني اسلام اباد ته له رسیدو وروسته بهرنیو چارو وزیر محمد اسحاق ډارسره لیدلي او په غونډه کې د سیمه ایزو تحولاتو،دامنیتي وضعیت پر بدلونونو او هغو موضوعاتو خبرې شوي چې له پاکستان پورې مستقیم تړاو لري.

نور جزئیات نه دی ورکرل شوي خو ورځپاڼه لیکي چې د بهرنیو چارو وزیراسحاق ډار پر دې ټینګار کړی چې د سیمې پرمختګونه، په ځانګړي ډول هغه موارد چې پر سولې او امنیت اغېز لري، باید له نږدې وڅارل شي.

د افغانستان او پاکستان ترمینځ اړیکې په بیسارې توګه ترینګلې شوي دي او ددواړو هیوادونو ترمینځ سوداګري لارې څه دپاسه لس میاشتې کیږي چې تړل شوي دي .

په عین حال کې پاکستان د افغان کډوالو ستنولو ته هم زور ورکړی او هره ورځ سلګونه کسان افغانستان ته را اوړي.

اسلام اباد تور لګوي چې کابل هغو وسله والو مخالفینو ته پناه ورکړې چې د افغانستان له خاورې دننه پاکستان کې بریدونه کوي خو افغانستان کې د طالبانو حکومت دا تور ردوي او وايي چې پاکستان کې د وسله ډلو فعالیت د پاکستان کورنۍ مسئله ده او اسلام اباد دې دخپلو امنیتي ناکامیو پړه په افغانستان نه اچوي.

جاپان او ملګرو ملتونو د ۹،۴ میلیونو امریکايي ډالرو په ارزښت افغانستان کې د نشه‌يي توکو پر وړاندې د مبارزې لپاره د همکارۍ یو تړون لاسلیک کړ.

د جاپان د نړیوالې همکارۍ اداره (جایکا) او د مخدره توکو او جرمونو په وړاندې مبارزې لپاره د ملګرو ملتونو دفتر (یو اېن او ډي سي) په دوه کلنه پروژه کې د هغو زیان منونکو ټولنو ملاتړ کوي چې د ناقانونه کښتونو، بې‌وزلۍ او د نشه‌يي توکو د کارونې له اغېزو سره مخ دي.

د «نشه‌یي توکو پر وړاندې د مبارزې د وړتیاوو د پیاوړتیا» په نوم دغه پروژه د روان ۲۰۲۶ کال سپټمبر میاشتې څخه د ۲۰۲۸ کال سپټمبر پورې په بدخشان، بادغیس، تخار، کندهار او هلمند ولایتونو کې پلې کېږي.

د دغې پروژې په ترڅ کې د دوامدارو بدیلو معیشتي فرصتونو د ودې له لارې هغو زیانمنونکو کلیوالو سره اقتصادي مرسته کېږي چې پخوا یې د کوکنارو د کښت په عاید اتکا کوله.

وروسته له دې چې افغانستان کې د طالبانو حکومت د ۲۰۲۲ کال اپرېل میاشت کې د کوکنارو په کرنه او کاروبار یو مخ بندیز ولګاوه په دغه هېواد کې د کوکنارو کر په ۲۰۲۳ کال کې شاوخوا ۹۵ سلنه راکم شو.

د (یو اېن او ډي سي) د معلوماتو له مخې، په ۲۰۲۵ کال کې د کوکنارو کرنه نسبتاً مخکېني کال ته بیا هم ۲۰ سلنه نوره کمه شوه او تاریخي ټیټې کچې ته ورسېده.

ملګرو ملتونو مخکې ویلي چې د هغو ټولنو ملاتړ کوي چې د کوکنارو د کښت څخه د اوښتو له تګلارې زیانمنې شوې دي.

هالنډ د افغانستان د بشري مرستو صندوق سره ۱۶ میلیونه یورو مرسته وکړه.

د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر (اوچا) دغه مرسته (سخاوتمندانه) بللې او له هالنډ څخه‌یې مننه کړې.

اوچا وايي چې دغه مرسته په افغانستان کې د اړمنو خلکو د ژوند ساتنې لپاره لګول کېږي او ولسونو ته هیله وربخښي.

اوچا د تېرې جون میاشتې په دوهمه پر خپله اېکس‌پاڼه لیکلي و چې روان ۲۰۲۶ کال په افغانستان کې د بشري مرستو د پروګرامونو د تمویل لپاره ۱،۷۱ ملیارده ډالرو ته اړتیا لري.

د افغانستان وضعیت لا هم د نړۍ له تر ټولو سختو بشري ناورینونو څخه ګڼل کېږي.

اټکل کېږي چې سږ کال به د دې هېواد نږدې نیمایي نفوس یعنې ۲۱،۹ میلیونه وګړي، بشري مرستو ته اړتیا ولري.

د پاکستان پوځ ادعا کوي چې د تحریک طالبان پاکستان (ټي ټي پي) هغه ۱۵غړي يې وژلي چې هڅه يې کوله د افغانستان له خاورې پاکستان ته واوړي.

د پاکستان پوځ نن پنجشنبې (د سپټمبر۳مه) په هغه اعلامیه کې چې پر خپلې فیسبوک پاڼه يې خپره کړې ویلي چې دغو کسانو د تیرې سه شنبې په ورځ غوښتل شمالي وزیرستان ته ځانونه ورسوي.

د اعلامیه په ټکو، د دغو وسله والو او پوځ ترمنځ نښتې ۳۶دقیقې دوام وکړ او د ټي ټي پي ټول ۱۵غړي په کې ووژل شول.

د اعلامیې په اساس، د پاکستان پوځ د عملیاتو په جریان کې یو شمیر وسلې او مهمات ترلاسه کړي دي.

پاکستان یوځل بیا له افغانستان سره پر پوله د امنیت پر ټنګښت ټینګار کړی او پر افغانستان له واکمنو طالبانو يې غوښتي چې پرنیږي افغان خاوره د پاکستان پرضد وکارول شي.

تراوسه د طالبانو حکومت د پاکستان د نوي ادعا په اړه څه نه دي ويلي، خو له دې وړاندې يې د پاکستان ورته ادعاوې په ځلونو رد کړې دي.