د افغانستان د مالیې وزیر وایي، افغان حکومت به سبا د بروکسل په کنفرانس کې له پوره چمتووالي سره ګډون وکړي.

اکلیل حکیمي نن په دې اړه یوې جوړې شوي غونډې ته وویل،د هغو مذاکراتو له مخې چې افغان دولت له نړیوالو مرسته کوونکو سره کړي دي څه د پاسه ۳.۵ میلیاردو ډالرو ژمنې یې ترلاسه کړي چې د بروکسل په کنفرانس کې به اعلان شي.

نوموړي زیاته کړه چې دوی یاد کنفرانس ته اړونده اسناد هم چمتو کړي دي.

د افغانستان په اړه د بروکسل کنفرانس به سبا د بلجیم په پلازمېنه بروکسل کې تر سره شي چې د افغان چارواکو ترڅنګ د مرسته کوونکو هېوادونو او ادارو استازي پکې ګډون ولري.

د ایران د کورنیو چارو وزارت وايي، د ناقانونه افغان کډوالو د پېژندنې او ایستلو بهیر لا هم دوام لري او د ۱۴۰۴ کال د حمل له میاشتې راهیسې د دغې لړۍ په ترڅ کې شاوخوا دوه میلیونه افغانان له ایران څخه ایستل شوي دي.

د دې وزارت ویاند علي زیني‌ وند د دوشنبې په ورځ، د اسد په ۱۹مه، ایسنا خبري اژانس ته وویل چې د دغه پلان پلي کول له جګړې وروسته هم نه دي درول شوي. د هغه په وینا، ځینې کډوال په خپله خوښه او ځینې نور د قضايي حکم له مخې له ایران څخه وتلي دي.

هغه زیاته کړه چې د روان کال له پیل راهیسې، له ۲۰۰ زرو څخه زیاتو افغان کډوالو په خپله خوښه ایران پرېښی دی.

په همدې حال کې، د بشري حقونو د څار سازمان تېر کال په ایران کې د بهرنیو او دوه‌ تابعیت لرونکو وګړو د خپلسري نیونو او د افغان کډوالو د جبري ایستلو د زیاتېدو په اړه اندېښنه څرګنده کړې وه.

د ایران د بشري حقونو په چارو کې د ملګرو ملتونو ځانګړې راپورورکوونکې، مای ساتو، هم ویلي وو چې ایران د ۲۰۲۵ کال په لومړیو شپږ نیمو میاشتو کې له یو نیم میلیون څخه ډېر افغانان په جبري توګه خپل هېواد ته ستانه کړي دي.

د افغانستان لپاره د ملګروملتونو مرستندویه ماموریت یوناما وایي، سره له دې چې پرافغانستان واکمنو چارواکو د ۲۰۲۱ کال د اګسټ له میاشتې راهیسې په امنیتي ادارو کې د څارنې او حساب ورکولو اړوند هڅې ترسره کړي خو د روڼوالي او اقداماتو په برخو کې یې ځینې تشې موجودې وې.

یوناما نن دوشنبې د اګسټ په لسمه په یوه ۳۸ مخیزراپورکې هغه موارد مستند کړي چې واکمنو چارواکو( طالبانو) د امنیتي پرسونل د راپور شویو ناوړه چلندونو په اړه نیونې او تحقیقات ترسره کړي او نظامي محکمو ته یې وړاندې کړي. د یوناما په خبره په عین حال کې ډیری شکایتونه ندي حل شوي.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د مرستندویه ماموریت سرپرستې او د سرمنشي د ځانګړې استازې مرستیالې جورجېټ ګانیون په وینا" د خلکو له خوا د ثبت شویو شکایتونو، ترسره شویو څېړنو او د اړوندو ادارو له خوا د ترسره شویو انضباطي یا قضايي اقداماتو په اړه د عامه معلوماتو محدودوالی، پر باور منفي اغېز کوي او د سرغړونو د مخنیوي اغېز کموي." د نوموړې په خبره د حساب ورکونې ښه کول د واکمنو چارواکو قانوني مکلفیت او د حکومتولۍ او بشري حقونو د درناوي د ښه کولو لپاره یو اړین ګام دی.

د راپورله مخې د غچ اخیستنې له ویرې او پر واکمنو ادارو د باورنشتوالي او خنډونو له امله په ځانګړې توګه د هغو میرمنو لپاره چې په خپل ورځني ژوند کې له ډیرو محدودیتونو سره مخ دي، د ادعا شویو ناوړه چلندونو راپور ورکول مختل شوي دي.

یوناما سپارښتنه کوي چې د افغانستان واکمنان دې په ټولو امنیتي ادارو کې حساب ورکول پیاوړي کړي ترڅو ډاډ ترلاسه کړي چې روښانه قواعد، طرزالعملونه او د چلند اړوند قوانین له نړیوالو معیارونو سره سمون لري او د ټولو کارکونکو له خوا یوشان پلي کیږي.

په دې کې د ځواک د کارولو، نیولو، توقیف، تلاشي او د لاریونونو او عامه غونډو د کنټرول په اړه د اصولو روښانه کول، د مسلکي چلند د واضح معیارونو رامنځته کول او پر ټولو امنیتي کارکونکو د ناوړه چلند د راپور ورکولو مکلفیت شامل دي. یوناما دغه راپورداسې مهال خپروي چې د بشري حقونو نړیوالو بنسټونو ډیرځلې د طالبانو له خوا د غیرقانوني نیونو، توقیف او له تورونو پرته د اوږدې مودې لپاره په بند کې د افرادو په ځانګړې توګه د رسنیو د کارکونکو د ساتلو په اړه انتقادونه کړي دي.

د افغانستان د وزن پورته کولو فدراسیون د دوشنبې په ورځ، د زمري په ۱۹مه، اعلان وکړ چې یو افغان حکم یا ریفري د اسیا د وزن پورته کولو د اتلولۍ په سیالیو کې حضورلري.

د دغه فدراسیون د خبرپاڼې له مخې، محمد اعظم کوهي د اسیا د تنکیو ځوانانو او ځوانانو د وزن پورته کولو د اتلولۍ په سیالیو کې د ژوري پلاوي د غړي په توګه دنده ترسره کوي.

دغه سیالۍ د ازبیکستان په پلازمېنه تاشکند کې د شاوخوا ۳۰۰ ښځینه او نارینه ورزشکارانو په ګډون روانې دي.

دغه سیالۍ د اګست په ۷مه پیل شوي او ټاکل شوې چې د اګست تر ۱۴مې پورې دوام وکړي.

د بې پولې خبریالانو سازمان RSF وايي، طالبانو په ۲۰۲۱ کال کې پرافغانستان له بیا واکمنیدو راهیسې په دې هیواد کې د رسنیو د ازادۍ د محدودولو لپاره له ۲۰ څخه زیات ملي فرمانونه او ګڼ ولایتي حکمونه صادر کړي دي. دې سازمان د طالبانو د پنځه کلنې واکمنۍ په درشل کې پرخپله ویبپاڼه کې په یوه راپورکې ویلي چې د خبریالۍ پر فعالیتونو فشار ورځ تر بلې زیات شوی، پرحکومت پر نیوکو بندیز لګېدلی، ښځې له پراخو محدودیتونو سره مخ دي، سیاسي بحثونه غلي شوي او د ژوندیو موجوداتو د انځورونو پر خپرولو بندیز لګېدلی دی.

د بې پولې خبریالانو سازمان وايي، طالبانو په پنځو کلونو کې په منظمه توګه افغانستان د معلوماتو په یوه زندان بدل کړی دی. هر نوي فرمان د خبریالانو او خپلواکو رسنیو لپاره فضا لا تنګه کړې. پرنیوکو بندیز او سانسور یې په رسمي ډول قانوني کړی دی. ښځینه خبریالانې تقریباً له رسنیو حذف شوې. د رسنیو د مسلکي کسانو په مجرم پیژندلو سره، د طالبانو چارواکي هڅه کړې چې د معلوماتو پر بهیر بشپړ کنټرول ولري.

دا سازمان له طالبانو غواړي چې ټول هغه قوانین او مقررات لغوه کړي چې د رسنیو ازادي محدودوي او زیاتويد چې په سلګونو افغان خبریالان له دې ځپنې د تېښتې او د خپل ژوند د ژغورلو او د خپل کار د دوام لپاره اړ شوي چې له هېواده ووځي. دې سازمان همدارنګه له هغو هیوادونو چې د رسنیو کارکونکو پناه وروړې، غوښتي چې دغه خطرونه درک کړي او له جبري ستنولو ډډه وکړي او خوندیتوب یې تضمین کړي.

د طالبانو حکومت وايي، په تېر یو کال کې په ټول افغانستان کې تر ۶۵۰ زره ډېر عادي پاسپورټونه وېشل شوي او تر ۱۶ زره د زیاتو بهرنیو وګړو ویزې تمدید شوې دي.

د طالبانو د حکومت ویندوی ذبیخ الله مجاهد پرون وویل، د احصایې او معلوماتو ادارې نژدې ۲ میلیونه برېښنايي او شاوخوا ۱ میلیون کاغذي تذکرې وېشلې دي. همداراز د پاسپورټ د غوښتنلیک فورمه له ۹ پاڼو یوې پاڼې ته راکمه شوې ده.

دا څرګندونې په داسي حال کې شوي چې لا هم ډېر افغانان په ځانګړي ډول د برېښنايي تذکرو په ترلاسه کولو کې د ستونزو او ځنډ خبره کوي.

په هرات کې پرون (یکشنبه) د خصوصي سیکتور له لوري د ۱۴۳ میلیون ډالرو په لګښت د سمنټو د یوې سترې فابریکې د جوړولو چارې پیل شوې.

فابریکه به د هرات په زنده‌جان ولسوالۍ کې جوړه شي او ټاکل شوې چې په دوو کلونو کې بشپړه شي.

دا فابریکه به هره ورځ شاوخوا ۳ زره ټنه سمنټ تولید کړي او نژدې ۵ زره کسانو ته به د کار مستقیم او غیرمستقیم زمینه برابره کړي. چارواکي وايي، د دې پروژې موخه د سمنټو د کورني تولید زیاتول او پر وارداتي سمنټو د افغانستان د اتکا کمول دي.

په غزني ولایت کې د یوې ناچاودې مرمۍ چاودنې ۲ ماشومان وژلي او ۲ نور ټپیان کړي دي.

د دغه ولایت د امنیه قومندانۍ په یوه خبرپاڼه کې ویلي،"پېښه پرون شنبې د څلورمې حوزه اړونده په نوغي کلي کې شوې ده".

د خبرپاڼې پر اساس، ماشومانو له یوې پخوانۍ مرمۍ سره لوبې کولی چې پرې وچاودیده.

په خبرپاڼه کې وړاندې راغلي، دوو ماشومانو د پېښې په ځای کې ساه ورکړې او ټپیان روغتون ته انتقال شوي دي.

د ټپي ماشومانو د روغتیايي وضعیت په اړه جزییات ورکړل شوي نه دي.

د ماشومانو د ساتنې صندوق یونیسف د روان کال د حمل د میاشتې په یو راپور کې ویلي و،" په تیر یو کال کې په افغانستان کې د ناچاودو توکو د چاودانې له کبله ۳۳۸ ماشومانو وژل شوي دي".

ماینونه او ناچاودي مهمات د افغانستان د کلونو جګړو میراث دی چې لا هم هر کال د لسهاوو کسانو ژوند اخلي.

د طالبانو د حکومت د لوړو زده کړو وزارت د ۹ خصوصي پوهنتونونو فعالیت وځنډاوه.

د لوړو زده کړو وزارت وايي، د دغو پوهنتونونو فعالیت د "خیالي محصلینو" او اداري سرغړونو له کبله ځنډول شوی دی.

دغه وزارت نن یکشنبې پر خپلې ایکسپاڼې لیکلي، په جوزجان کې د "برلاس" په بلخ کې د "راه سعادت" او "ترکستان" په بدخشان کې د "برنا" او "ازهر" په فاریاب کې د "رشاد" او په کابل کې د "پیام" پوهنتونونو فعالیتونه د یو کال لپاره ځنډول شوي دي.

وړاندې راغلي، په کندوز کې د "کهندژ" او په تخار کې د "خانه دانش" پوهنتونونو د فعالیت جواز لغوه شوی دی.

د طالبانو د حکومت د لوړو زده کړو وزارت وايي، دغو پوهنتونونو د زده کړو امکانات نه درلودل او هغه نصاب په کې تدریس کیده چې د لوړو زده کړو وزارت نه وو تایید کړی.

تراوسه د دغو پوهنتونونو مسوولینو د طالبانو د پریکړې په اړه څه نه دي ویلي.

د لوړو زده کړو وزارت د معلوماتو له مخې، اوسمهال ۱۲۰ خصوصي پوهنتونونه او موسسې په افغانستان کې په رسمي ډول فعالیت لري.

ټاکل شوې چې د افغانستان او آیرلنډ د کرکټ ملي لوبډلو ترمنځ دریمه لوبه د دوشنبې په ورځ په بلفاست کې ترسره شي.

دا لوبه به د کابل په وخت د ماسپښین په دوو بجو او ۱۵ د قیقو پیل شي.

د دواړو ټیمونو ترمنځ لومړنۍ لوبه د باران له امله لغوه شوې او دوهمه لوبه یې د جمعې په ورځ ترسره شوه.

افغانستان دا لوبه د ۹۲ منډو په توپیر وګتله. ابراهیم ځدراڼ او راشدخان په دې لوبه کې ښه وځلیدل. ابراهم ځدراڼ ۸۲ منډې وکړې او راشد خان شپږ ویکټې واخیستې.

د افغانستان او آیرلنډ ترمنځ د پنځو یو ورځنیو لوبو لړۍ به د اګسټ تر۱۵ دوام وکړي.

د افغاني سرې میاشتې ټولنه وایي، له کله چې د زړه ناروغیو روغتون په کابل کې پرانستل شوی، تراوسه د زړه سوري لرونکو ۲۸ ماشومانو د زړه جراحي عملیات د کورنیو او بهرنیو متخصصینو او روغتیا پالانو له لوري ترسره شوي دي. افغاني سرې میاشتې ټولنې د شنبې په ورځ په خپله ایکسپاڼه کې لیکلي چې ۹ ماشومان له بریالۍ درملنې وروسته له روغتون څخه رخصت شوي دي. د دې ټولنې په خبره په دې روغتون کې هره ورځ له څلورو نه ترشپږو پورې د زړه سوري لرونکو ماشومانو د جراحي عملیات په وړیا توګه ترسره کیږي. په کابل کې د سرې میاشتې اړوند دا روغتون په دې وروستیو کې د زړه سوري ناروغانو د تخصصي درملنې په موخه پرانیستل شوی، څو اړمن ناروغان په هېواد کې دننه له وړیا تخصصي روغتیايي خدمتونو برخمن شي.

تردې مخکې د افغاني سرې میاشتې له خوا ډیر په زړه سوري ناروغ ماشومان د کابل څوروغتونونو ته د درملنې لپاره ورپیژندل شوي او درملنه یې شوې ده. د دې ترڅنګ ډیرماشومان چې په دې او نورو ناروغیو اخته وو، بهر ته، په ځانګړي توګه جرمني ته لیږل شوې چې د جرمني «د سولې کلي» بنسټ یې وړیا درملنه کړې ده.