اطلاعاتو ته د لاس‎رسي د فرهنګ دودولو او پیاوړتیا په نوم نن یو سراسري کمپاین پیل شو.

دغه کمپاین اطلاعاتو ته د لاس‎رسي د څار کمېسیون له لوري پیل شوی او هدف یې دا دی چې خلک اطلاعاتو د لاس‎رسي په اړه معلومات پیدا کړي.

د دغه کمېسیون رئیس سیداکرام افضلي نن خبریالانو ته وویل چې اطلاعاتو لاس‎رسی د ټولو هېوادولو حق دی او باید حکومت په‎دې برخه کې کار وکړي.

نوموړي وویل، که چېرې په خپل وخت اطلاعات د رسنیو په واک کې نه ورکول کېږي دوې به په‎دې برخه کې جدي اقدام وکړي.

اطلاعاتو ته د لاسرسي څار کمېسیون کال مخکې په کار پیل کړی او دنده لري چې اطلاعاتو ته د لاس رسي د زمینو په برابرولو نظارت وکړي.

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمېشنرۍ، UNHCR، خبرداری ورکړی چې په نړۍ کې نږدې ۹۰ میلیونه په زور بې‌ ځایه شوي کسان په هغو هېوادونو کې ژوند کوي چې د وچکالۍ، سېلابونو او سختې ګرمۍ له زیاتېدونکو ګواښونو سره مخ دي.

د دې ادارې د تازه راپور له مخې، د نړۍ نږدې درې پر څلورمه برخه بې ‌ځایه شوي خلک د افغانستان او بنګله‌ دېش په څېر هېوادونو کې مېشت دي چې د اقلیمي بدلون له جدي خطرونو سره مخامخ دي.

راپور خبرداری ورکوي چې اقلیمي بدلون خپلو سیمو ته د کډوالو بېرته ستنېدل هم ستونزمن کړي او د بیا بې‌ ځایه کېدو خطر یې زیات کړی دی.

دا اندېښنې داسې مهال څرګندېږي چې افغانستان له ایران او پاکستان څخه د ګڼو کډوالو د راستنېدو ترڅنګ، له پرله ‌پسې وچکالیو، سېلابونو او د اوبو له کمښت سره هم مخ دی.

UNHCR د ترکیې په انتالیا ښار کې د اقلیمي بدلون د نړیوالې غونډې، COP31، په درشل کې له نړیوالې ټولنې غوښتي چې له اقلیمي ګواښونو سره د زیانمنو ټولنو د مقابلې لپاره مالي مرستې زیاتې کړي.

د افغانستان لپاره د ملګرو ملتونو ځانګړی صندوق وايي، په کندز او بغلان ولایتونو کې یې څه د پاسه ۷۲ زره متر مربع ځمکه له ناچاودلو مهماتو پاکه کړې ده.

دغه صندوق د پنجشنبې په ورځ «د لړم/ عقرب ۱۴مه» په خپلو ټولنیزو پاڼو کې لیکلي چې د سیمو د پاکولو چارې د یوې ګډې برنامې په چوکاټ کې ترسره شوې دي.

صندوق زیاته کړې چې ناچاودي مهمات لا هم د افغانستان په ډېرو سیمو کې د اوسېدونکو ژوند ګواښي.

تر دې مخکې د ماشومانو د ژغورنې سازمان (سېف د چلدرن) په یوه راپور کې ویلي و چې د ۲۰۲۵ کال له جنورۍ څخه د ۲۰۲۶ کال تر جنورۍ پورې، د افغانستان په بېلابېلو سیمو کې لږ تر لږه ۳۳۸ ماشومان د ځمکنیو ماینونو او ناچاوده مهماتو د چاودنو له امله مړه یا ټپیان شوي دي.

په افغانستان کې د څه باندې څلورو لسیزو جګړو پر مهال د جګړې بېلابېلو ښکېلو خواوو د هېواد په پراخو سیمو کې ماینونه او ناچاودي مهمات ځای پر ځای کړي چې لا هم ترې ملکي وګړي قرباني کېږي.

د بخښنې نړیوال سازمان د اروپا څانګه وايي، افغانستان د کډوالو د هر ډول جبري ستنولو لپاره خوندي هېواد نه‌دی.

دغه سازمان د چهارشنبې په ورځ پر خپله اېکس‌پاڼه لیکلي چې په افغانستان کې د بشري حقونو سرغړونې لا هم پراخې او سیستماتیکې دي، د سرغړونو عاملان له مجازاتو معاف دي او په دغه هېواد کې د خلکو د خوندیتوب لپاره اغېزمن مېکانیزمونه نه‌شته.

دا څرګندونې وروسته له هغې کېږي چې د فرانسې د کورنیو چارو وزیر لوران نونیز د دوشنبې په ورځ تأیید کړه چې پاریس د یو شمېر افغان کډوالو د بېرته ستنولو په اړه د طالبانو له چارواکو سره تخنیکي خبرې کوي.

فرانسه او یو شمېر نور اروپايي هېوادونه هڅه کوي هغه افغان پناه غوښتونکي بېرته افغانستان ته ولېږي چې د پناه غوښتنلیکونه‌یې رد شوي یا د دغو هېوادونو له‌خوا امنیتي ګواښ بلل شوي دي.

دغې پرېکړې پراخې اندېښنې راپارولې دي.

د افغانستان د بشري حقونو لپاره د ملګرو ملتونو د ځانګړي راپور ورکوونکي ریچارډ بنېټ په شمول، د ملګرو ملتونو کارپوهانو او د حقونو فعالانو د افغان پناه غوښتونکو د جبري ستنولو د احتمالي خطرونو په اړه خبرداری ورکړی دی.

د روغتیا نړیوال سازمان (ډبلیو اېچ او) په افغانستان کې د ډینګي تبې د پېښو د زیاتېدو خبرداری ورکړی دی.

دغه سازمان د پنجشنبې په ورځ (د لړم/ عقرب ۱۴مه) پر خپله اېکس‌پاڼه په یوه خبرپاڼه کې له خلکو غوښتي چې د دې ویروسي ناروغۍ نښې او علایم وپېژني.

د دغه سازمان په وینا، لوړه تبه، سر درد، د سترګو شاته درد، زړه بدوالی، د عضلاتو او بندونو درد او د پوستکي دانې د ډینګي تبې مهمې نښې دي.

دا ناروغي معمولاً له دغو نښو څخه له دوو یا زیاتو نښو سره مل وي.

د روغتیا نړیوال سازمان د ناروغانو تازه شمېر نه‌دی خپور کړی، خو تر دې مخکې یې د روان کال په اپرېل میاشت کې په افغانستان کې د ډینګي تبې لږ تر لږه د ۲۸۳ پېښو د ثبت خبر ورکړی و.

ډینګي یوه ویروسي ناروغي ده چې ډېری وخت د ککړو غوماشو د چیچلو له لارې انسانانو ته لېږدول کېږي.

که د دې ناروغۍ درملنې او پاملرنې ته پر وخت پام ونه‌شي، خطرناکه او ان وژونکې کېدای شي، خو په وخت تشخیص‌یې د درملنې زمینه برابروي او ډېری ناروغان ترې بېرته رغېږي.

د روغتیا نړیوال سازمان وايي، د دې ناروغۍ واکسین د ټولو خلکو لپاره مناسب نه‌دی او د غوماشو له چیچلو څخه مخنیوی یې د مخنیوي تر ټولو مهمه لار ده.

د افغانستان له ۱۹ کلنو کم‌عمره لوبغاړو د کرکټ ملي لوبډلې د اسیا د جام په روانو سیالیو کې خپله لومړۍ لوبه کې د بنګله‌دېش لوبډلې ته د ۱۱۳ منډو په توپیر ماتې ورکړه.

دغه لوبه د پنجشنبې په ورځ (د لړم/ عقرب ۱۴مه) ترسره شوه او ځوانو افغان لوبغاړو په یوې پیاوړې بریا ترسره کړه.

د توپ اچونې په برخه کې امیر حمزه، نور علي نیازي او سمیع‌الله مبارز ښه وځلېدل.

له ۱۹ کلونو د کم‌عمره لوبډلو د اسیا جام د کرکټ دیارلسم پړاو سیالۍ د اتو لوبډلو په ګډون د لړم له ۱۴مې څخه تر ۲۳مې نېټې پورې د عمان په کوربه‌توب روانې دي.

د پاکستان لوبډله چې د دغو سیالیو د تېر پړاو اتلولي یې ګټلې، په روانې سیالۍ کې د خپلې اتلولۍ د دفاع لپاره لوبېږي.

د بې پولي خبریالانو سازمان (RSF) وايي، طالبانو د خپلې واکمنۍ په تیرو پنځو کلونو کې شاوخوا۷۷ خبریالان نیولي دي.

د دې سازمان په هغه راپور کې چې پرون چهارشنبې خپور شوی راغلي چې د طالبانو استخباراتي اداره د رسنیو په ځپلو، سانسور، د خبریالانو په تهدید او له رسنیو د خپریدونکې متحوا د کنټرول په برخه کې رول لري.

ار اس ایف په دې راپور کې د یو شمیر خبریالانو په حواله د نیونې، ځورونې، جاسوسي او د طالبانو خلاف د تبلغ په تور د افغان خبریالانو د توقیف خبره هم کړې ده

د طالبانو د حکومت مرستیال ویاند حمدالله فطرت د ار اس ایف دا ادعاوې رد کړي او ویلي دي چې د دوی استخباراتي اداره د قانون مطابق فعالیتوونه کوي او په خپل سر څوک نیسي.

د دوحې پروسې د ناستو په دوام د مخدره توکو پر وړاندې د مبارزې او د خصوصي سکټور د ملاتړ د کاري ډلو دوه ورځنۍ ناسته نن پنجشبنې د ازبکستان په ترمذ ښار کې جوړه شوې ده.

دې ناستې ته د طالبانو د حکومت د بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي په ګډون د یوناما، نړیوالو سازمانونو، د دوحې پروسې غړي هېوادونه، د خصوصي سکټور استازي او متخصین او د کوربه هېواد یو شمیر چارواکي ورغلي دي.

د افغانستان د کرنیزو محصولاتو د معیارونو تصدیق او صادراتو ته د چمتووالي، د بدیل معیشت او ټولشموله اقتصادي وده د ناستې د بحث اجنډا ده.

د دوحې پروسه د ۲۰۲۳ کال راهیسې د ملګروملتونو په نوښت پیل شوی چې موخه یې د طالبانو تر واک لاندې افغانستان سره د سیمې او نړۍ هېوادونو ترمنځ د همغږۍ رامنځته کول، د نشه یې توکو پر وړاندې مبارزه، او د افغانستان د خصوصي سکټور ملاتړ دی.

د ایران د بشري حقونو یو سازمان راپور ورکړی چې د ایران حکومت یو افغان وګړی پرون چهارشنبې د کرج ښار په قزلحصار زاندن کې اعدام کړی دی.

د راپورونو له مخې دا افغان د خپل ګاونډي د قتل په تور په قصاص محکوم شوی و.

د اعدام شوي افغان د هویت په اړه جزییات نه دي ورکړل شوي.

له دې مخکې د همدې روانې اوونۍ د سه شنبې په ورځ د ایران حکومت دوه نور افغانان د نشه یې توکو اړونده جرایم په تور اعدام کړي وو.

د ایران د بشري حقونو سازمان وايي چې ایران په روان ۲۰۲۶کال کې شاوخوا ۲۵ افغانان اعدام کړي دي.

خوست کې د طالبانو د امربالمعروف او نهی عن‌المنکر ریاست د موسیقۍ ۶۵۰ وسایل سوځولي دي.

د خوست لپاره د طالبانو د والي ویاند مستغفر ګربز د چهارشنبې په ورځ «د لړم/ عقرب ۱۳مه» پر خپله اېکس‌پاڼه لیکلي چې دغه وسایل په تېرو څلورو میاشتو کې د دې ولایت له بېلابېلو ولسوالیو راټول شوي و.

د هغه په وینا، په سوځول شویو وسایلو کې د اورلوبو ګڼ شمېر توکي هم شامل و.

تر دې وړاندې، «د لړم/ عقرب په ۱۰مه» په کندهار ولایت کې د طالبانو سیمه‌ییزو چارواکو هم ویلي و چې د امربالمعروف او نهی عن‌المنکر محتسبینو په دغه ولایت کې د موسیقۍ یو شمېر وسایل او د اورلوبو زرګونه وسایل سوځولي دي.

همدارنګه، د طالبانو تر واک لاندې ملي ټلوېزیون د تلې په ۲۸مه راپور ورکړی و چې په کندهار کې د موسیقۍ ۱۴۲ غږوونکي وسایل او لاوډسپیکرونه سوځول شوي دي.

افغانستان کې د طالبانو حکومت په موسیقي او د موسیقۍ د الاتو په غږولو بندیز لګولی دی او سندرغاړو ته‌یې هم د فعالیت اجازه نه‌ده ورکړې.

عزیزي ګروپ د چهارشنبې په ورځ کابل کې د سرطان د درملنې د یوه روغتون د جوړولو د کار د عملي پیل خبر ورکړ.

د ګروپ مشر میرویس عزیزي خبریالانو ته وویل چې په یاد روغتون کې به درملنه وړیا وي او ترڅنګ‌یې د نسايي ولادي یو روغتون او یو طبي پوهنتون هم جوړېږي.

عزیزي خیریه بنسټ ازادي راډیو ته په لیکلي پیغام کې وویل چې د «بي‌بي فرشتې عزیزي» طبي کمپلکس د کابل ښار په اتمه ناحیه کې د ۵۰۰ میلیونو امریکايي ډالرو په لګښت د عزیزي پر شخصي ځمکه جوړېږي.

فرشتې عزیزي د میرویس عزیزي لور، په ۲۰۲۴ کال کې د سرطان د ناروغۍ له امله په ۲۳ کلنۍ ژوند له لاسه ورکړ.

یاد طبي کمپلکس به چې اداري او مقدماتي چارې یې بشپړې شوې دي، ۴۰۰ بستریز د سرطان د ناروغیو د تشخیص او درملنې روغتون او ۲۰۰ بستریز زېږنتون ولري.

تېره میاشت د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې هم د سرطان د درملنې لپاره د ۱۰۰ بستریز خیریه روغتون د جوړولو خبر ورکړی و.

په افغانستان کې له سرطان سره د مبارزې بنسټ په دې وروستیو کې وویل چې د نړیوالو ادارو او د دوی د معلوماتو پر بنسټ تر یو نیم میلیون ډېر افغانان په دې ناروغۍ اخته دي.

که څه هم د طالبانو تر واک لاندې د افغانستان د عامې روغتیا وزارت دغه شمېر نه‌تأییدوي، خو په ۲۰۲۰ کال کې د جمهوریت په دوران کې یاد وزارت ویلي و چې هر کال په هېواد کې د سرطان ۲۳ زره نوې پېښې ثبتوي چې د هغو له‌منځه ۱۶ زره د دې ناروغۍ له کبله مړه کېږي.