په ترکیه کې درې میاشتنې بیړنی حالت نن نافذ شو. ولسمشر رجب طیب اردوغان ویلي دي چې دا اقدام ضرور و او د قانون د حاکمیت او د وګړو د لومړنیو ازادیو له اصولو سره په تضاد کې نه دی.

بیړنی حالت د تیرې شپې په یوه بجه نافذ شو او وروسته اردوغان د ولسمشرۍ د ماڼۍ د جومات له لوډسپیکره د سهار د لمانځه اذان وکړ.

د ترکي رسنیو د راپورونو له مخې څو ساعته وروسته د پراخو تصفیوي عملیاتو په ترڅ کې ۳۲ نور قاضیان او دوه پوځي افسران د چارواکو له خوا ونیول شول.

د اردوغان حکومت په ترکیه کې له ناکامې پوځي کودتا وروسته نژدې شپېته زره پولیس، قاضیان، ملکي مامورین او ښوونکي ځیني له دندو لېرې کړي، د ځینو دندې ځنډولي او ځینې یې نیولي دي.

په نیول شوېو پوځیانو کې د پوځ د شاوخوا ۳۶۰ برحاله جنرالانو دریمه برخه هم شامله ده.

د ترکیې د ان ټي وي ټلویزیون د راپور له مخې دفاع وزیر له ټولو پوځي قاضیانو او څارنوالانو څخه تحقیقات کوي.

د ۲۶۲ کسانو دندې ځنډول شوي په داسې حال کې چې پرون په انقره کې د ۹۰۰ پولیسو دندې وځنډول شوې.

ترکي چارواکي وايي، بیړنی حالت به حکومت ته دا وړتیا ورکړي چې د تیرې اوونۍ د کودتا له خونړۍ هڅې وروسته د کودتاچیانو د ځپلو لپاره خپل حکومت غښتلی کړي.

د دې ناکامې کودتا په ترڅ کې ۲۶۰ کسان مړه او ۱۵۰۰ نور ټپیان شول.

ترکي چارواکي وايي، په ځینو دولتي موسسو کې سرطاني ویروس د جولای د پنځلسمې نیټې د کودتا باعث شو. ولسمشراردوغان تیره شپه د کابینې له اوږدې غونډې وروسته پر دولتي ټلویزیون په وینا کې وویل چې پوځ به له دې ویروسونو څخه تصفیه کړي:

"وسله وال ځواکونه به د حکومت تر امر لاندې وي او له حکومت سره په همغږۍ کې به عمل کوي او د اساسي قانون له حکم سره سم، د هېواد د منتخب ولسمشر او د اعلی سرقوماندان په توګه موږ او زموږ پوځیان به د ترکیې په پوځي ځواکونو کې د ویروسونو پرضد مبارزې ته دوام ورکړو."

اردوغان وايي، د بيړني حالت د اعلان هدف دا دی چې حکومت ډیموکراسۍ، د قانون حاکمیت او د خلکو ازادیو او حقوقو ته د ورپیښو ګواښونو په وړاندې اغیزمنه مبارزه وکړای شي او زیاته یې کړه چې له پوځ څخه د کودتاچیانو تصفیه به روانه وي.

اردوغان وویل د ده اقدام د ډیموکراسۍ او د قانون له حاکمیت سره په تضاد کې نه دی او برعکس د دې ارزښتونو له پیاوړي کولو سره مرسته کوي.

د سي‌اېن‌اېن ټلوېزیوني شبکې د باخبره امریکايي چارواکو له قوله راپور ورکړی، چې پر ایران د بریدونو د بیا پیل په صورت کې ښايي د امریکا پوځ د دغه هېواد د انرژۍ پر زېربناوو او اټومي تاسیساتو د «ټولو بمونو د مور» په نوم له مشهور بم څخه کار واخلي.

د دغه راپور له مخې، چې د پنجشنبې په ورځ، د تلې په ۲۳مه خپور شوی، د دې بم کارول پرایران د محتملو بریدونو لپاره د امریکا په پوځي پلان کې له مطرح شویو انتخابونو څخه یو دی.

خو د بریدونو د بیا پیل وروستۍ پرېکړه باید د امریکا د ولسمشر ډونالډ ټرمپ په امر وشي.

د GBU-43/B په نامه بم، چې د «ټولو بمونو د مور» په نوم پیژندل کیږي، د امریکا د پوځ له تر ټولو لویو غیر اټومي بمونو څخه دی او د چاودنې خورا لوړ ځواک لري.

سي‌اېن‌اېن لیکلي، چې د دغه بم کارول ښايي په جګړې کې د پام وړ پراخېدو لامل شي.

خو د پوځي پلان جوړونې څخه باخبره چارواکو دې شبکې ته ویلي، چې د واشنګټن د ستراتیژیکو موخو په ترلاسه کولو کې د دې وسلې د اغېزمنتیا په اړه لا هم ځینې شکونه شته.

رویټرز خبري اژانس، چې د سي‌اېن‌اېن راپور یې خپور کړی، ټینګار کړی، چې نه دی توانېدلی دغه معلومات په خپلواکه توګه تایید کړي.

د امریکا پوځ د بمونو د مور په نامه دغه بم په ۲۰۱۷ کال د اسلامي دولت یا داعش ډلې د خراسان څانګې په مورچو باندې د افغانستان په ننګرهار ولایت کې کارولی دی.

د ایران په سیستان او بلوچستان ولایت کې یو پولیس او د ښځینه رضاکارو ځواکونو یا بسیج یو قوماندان وژل شوي دي.

د ایراني رسنیو د راپورونو له مخې، په مهرستان ولسوالۍ کې پر یوه پولیس موټر د وسله‌وال برید په پایله کې پولیس، محمد علي شهریاري سخت ټپي شوی و چې وروسته‌یې په روغتون کې ساه ورکړه.

سپاه پاسداران ته نږدې خبري اژانس، تسنیم وايي چې پرون (چهارشنبې) وسله‌والو حمله کوونکو د پولیسو پر موټر برید وکړ چې په نتیجه کې یې د دواړو خواوو ترمنخ نښته وشوه او حمله کوونکي په تېښته بریالي شول.

د حال‌وش خبري اژانس د راپور له مخې، په دې برید کې درې نور پولیس هم ټپیان شوي، خو بریدګر نیول شوي نه‌دي.

په سیستان او بلوچستان ولایت کې له څو اوونیو راهیسې د وسله‌والو او پولیسو ترمنځ نښتې او بریدونه روان دي چې په ترڅ کې یې یو شمېر پولیس وژل شوي دي.

د ترکیې پولیسو د چهارشنبې په ورځ «د تلې په ۲۲مه» په استانبول کې د «هالک ټي‌وي» پر ودانۍ چاپه وهلې او د دې شبکې ژوندۍ خپرونې یې درولې دي.

دا چاینل د رجب طیب اردوغان د حکومت له منتقدانو څخه و.

د ترکیې د رسنیو د راپورونو له مخې، پولیس د هالک ټلوېزیون ودانۍ ته ننوتلي، کارکوونکو ته‌یې د کار ځای ته د ورتګ اجازه نه‌ده ورکړې او د شبکې د چارو د سمبالولو لپاره‌یې یو سرپرست ټاکلی دی.

د راپورونو له مخې، د دې شبکې ژوندۍ خپرونې په ځايي وخت د سهار شاوخوا شپږ نیمې بجې بندې شوې او پر ځای یې ثبت شوې خپرونې پیل شوې دي.

د استانبول څارنوالۍ ویلي، دغه عملیات د رشوت اخیستو، درغلۍ او د پیسو سپینولو په ګډون د یو شمېر تورونو په تړاو د څېړنو په چوکاټ کې ترسره شوې دي.

د قضايي چارواکو په وینا، د ۱۷ کسانو د نیولو حکمونه صادر شوي او لږ تر لږه ۱۱ کسان نیول شوي دي.

هالک ټلوېزیون د ترکیې له پېژندل شویو مخالفو رسنیو څخه دی او په پراخه کچه د مخالفو ګوندونو، په ځانګړي ډول د جمهوري غوښتونکي خلق ګوند، دریځونه خپروي.

د بې‌پولې خبریالانو د سازمان د ۲۰۲۵ کال د مطبوعاتو د ازادۍ په نوملړ کې ترکیه د ۱۸۰ هېوادونو په منځ کې ۱۵۹م ځای درلود.

د هند د ډېلي پولیسو د چهارشنبې په ورځ «د تلې په ۲۲مه» د «کاکروچ جانتا» (سي‌جې‌پي) په نوم د ځوانانو د یوه ګوند دوه مشران د عامه نظم د ګډوډولو په تور د پنځو ورځو لپاره نیولي دي.

۳۰ کلن اشوتوش رانکا او ۲۷ کلن سوراو داس د سې‌شنبې په ورځ د جانتار منتر په اعتراضي سیمه کې له امنیتي خنډونو تېر شول، د هند ملي بیرغ‌یې پورته کړ او وروسته ونیول شول.

دغه ګوند او نورو مخالفو ډلو د انتخاباتو د کمېسیون د مشر د استعفا غوښتنه کړې او دغه کمېسیون‌یې تورن کړی چې د نرېندرا مودي په مشرۍ د واکمن ګوند په ګټه‌یې د رأی ورکوونکو په نوملړ کې لاسوهنه کړې ده.

د انتخاباتو کمېسیون دغه تورونه رد کړي دي.

د پارلمان د مخالفانو مشر راهول ګاندي د نیول شویو کسانو ملاتړ کړی دی.

د بشري حقونو د څار سازمان هم د هند له حکومت څخه غوښتي چې د سوله‌ییزو اعتراضونو لپاره د خلکو حق ته درناوی وکړي.

د ډېلي پولیسو تر دې مخکې جانتار منتر د هغو ځایونو له نوملړ څخه ایستلی و چې د اعتراضونو د ترسره کولو اجازه په‌کې ورکول کېږي.

د یمن حوثيانو د سعودي عربستان په ظهران او ریاض کې د ارامکو د تېلو پر تاسیساتو او د ملک خالد پر نړیوال هوايي ډګر د بریدونو مسوولیت منلی او خبرداری یې ورکړی چې د سعودي عربستان د تېلو پر تاسیساتو او هوايي ډګرونو به خپلو بریدونو ته دوام ورکړي.

د حوثیانو پوځي ویاند یحیی سریع نن وویل چې دا بریدونه یې د بالستیک او کروز توغندیو او بې‌ پیلوټه الوتکو په وسیله کړي دي.

د سعودي په مشرۍ ایتلاف وویل چې د چهارشنبې په ورځ یې د حوثیانو لخوا د ریاض پر لور توغول شوی یو بالستیک توغندی شنډ کړی او د سعودي په پلازمېنه کې د څو زورورو چاودنو غږونه اورېدل شوي دي.

د شنبې په ورځ د ریاض پر هوايي ډګر په برید کې ۱۳ کسان ووژل شول.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ هم د حوثیانو بریدونه په کلکه غندلي او ویلي یې دي چې د دې ډلې کړنې به”هېڅکله هېرې نه کړي.”

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو به د شنبې په ورځ هند او ازبکستان ته خپل پنځه ورځنی سفر پیل کړي.

د رویترز د راپورله مخې د امریکا د بهرنیو چارو وزارت د سې شنبې په ورځ وویل چې روبیو به په هند کې له چارواکو سره د سیمه ‌ییزو او نړیوالو تحولاتو او د انرژۍ په برخه کې د همکاریو پر پراختیا خبرې وکړي.

دا سفر داسې مهال ترسره کېږي چې د امریکا او هند اړیکې د یو شمېر اختلافونو له امله ترینګلې شوې او د دواړو هېوادونو ترمنځ د سوداګریز تړون د وروستي کولو هڅې هم له خنډ سره مخامخ شوې دي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزارت ویلي چې روبیو به د ازبکستان په سمرقند ښار کې د منځنۍ اسیا د پنځو هېوادونو، ازبکستان، تاجکستان، ترکمنستان، قرغزستان او قزاقستان له چارواکو سره هم وګوری. له روبیو سره په دې سفر کې به د له دوه سوه زیاتو امریکایي سوداګرو یو پلاوی هم ملګری وي.

اوکرایني چارواکي وایي پرپلازمینه کییف د روسیې د تیرې شپې په هوایي بریدونو کې لږترلږه درې کسان وژل شوي او له شلو زیات نور ټپیان شوي دي.

د کییف ښاروال ویتالي کلیچکو نن چهارشنبې د تلې په ۲۲ وویل چې روسي ځواکونو په بالستیک توغندیو په دغه ښار کې د برېښنا څو تاسیسات په نښه کړي و.

د اوکراین د انرژۍ شرکت ډي ‌ټي‌ ای ‌کې د معلوماتو له مخې، روسي ځواکونو د شپې په برید کې د کییف د برېښنا یوه مهمه دستګاه په نښه کړې چې له امله یې د دغه ښار لږترلږه په پنځو ناحیو کې برېښنا په بېړني ډول پرې شوې ده.

دا بریدونه وروسته له هغه شوي چې اوکراین روسیه د هغه اوربند په ماتولو تورنه کړه چې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ د انرژۍ پر تاسیساتو د بریدونو د بندولو په اړه اعلان کړی و.

په تور سمندرګي کې د بلغاریا ساحل ته نږدې پر یوې بېړۍ باندې د بې‌پیلوټه الوتکې تر لګېدلو وروسته د ناټو سازمان ویلي چې هلته خپل دفاعي تدابیر زیاتوي.

بېړۍ ډوبه شوې او ۱۱ کسه سپرلۍ لادرکه شوې دي.

د ناټو عمومي منشي مارک روته د سې‌شنبې په ورځ «د تلې پر ۲۱مه» اعلان وکړ چې دغه سازمان به په تور سمندرګي کې پر سوداګریزو بېړیو د بې‌پیلوټه الوتکو د وروستیو بریدونو په غبرګون کې خپل دفاعي تدابیر د اړتیا له مخې تنظیموي.

هغه وویل چې له دغو بریدونو وروسته‌یې د بلغاریا صدراعظم رومن رادف سره خبرې کړې دي.

دا په یوه اوونۍ کې د بلغاریا ساحل ته نږدې دا ډول دوهمه پېښه ده.

د بلغاریا چارواکو د سې‌شنبې په ورځ د روسیې سفیر هم احضار کړ.

اوکراین او اروپايي ټولنې هم دغه بریدونه غندلي، خو روسیې تر اوسه په دې اړه غبرګون نه‌دی ښودلی.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وايي له ایران سره د جګړې هدف دا و چې دا هېواد اټومي وسلو ته لاسرسی پیدا نه کړي.

هغه چې د دوشنبې په ورځ په اوهایو کې یوې غونډې ته غږېده ټینګار وکړ چې جګړه به ډېر ژر خلاصه شي.

هغه دا هم وویل چې د تیلو بیې به هم راټيټې شي.

د امریکا ولسمشر یو وار بیا ایران د ترهګرۍ لومړی شمېر ملاتړی وباله.

ټرمپ تېره اوونۍ هم د ایران د جګړې د پای ته رسېدو خبره کړې وه او ګواښ یې کړی و چې د ایران اسلامي جمهوریت باید د واشنګتن غوښتنې ومني که نه نور به پاتې نه وي.

د پاکستان د خیبرپښتونخوا ایالت والي تور پورې کړ چې د دغه ایالت لپاره به تګلارې له کابل، کندهار او جلال اباده جوړېدې، چې په خبره یې نور به دا کار نه کېږي.

کنډي د خپلې دې خبرې په اړه د شواهدو له وړاندې کولو پرته د خیبرپښتونخوا ایالتي چارواکو له ترهګرۍ سره د مبارزې په برخه کې په ټګۍ هم تورن کړل او ویې ویل د هغو ترهګرو مخه یې نه نیوله چې د ده په ادعا له افغانستانه راتلل.

په خیبرپښتونخوا کې د بېړني حالت په اعلانېدو سره واک له ایالتي چارواکو والي ته لیږدول شوی او اعلی وزیر سهیل افریدي او د کابینې غړي یې نیول شوي.

هڅه مو وکړه چې د کونډي د دغو تورونو په اړه د تحریک انصاف ګوند د ویاندویانو نظر ولرو، خو هغوی تر دې دمه زمونږ پوښتنې نه دي ځواب کړي.

د راپورونو په اساس په خیبرپښتونخوا کې وضعیت کړکېچن دی او حکومت په انټرنیټ باندې محدودیتونه هم لګولي دي.

د طالبانو حکومت د خیبرپښتونخوا د والي د تازه څرګندونو په باب څه نه دي ویلي خو د طالبانو یوې معتبرې سرچینې ازادي راډیو ته وویل چې دوی په دې اړوند پرون نظر خپور کړی او هغه کفایت کوي.

د دوشنبې په ورځ د طالبانو ویاند ذبیح الله مجاهد ویلي چې د پاکستان روانې ستونزې په ټولې سیمې منفي اغیزې کوي او د پاکستاني چارواکو لخوا په افغانستان د خپلو ناکامیو پړه اچول د هيڅ ستونزې حل نه ده.