د اروپایي ټولنې مشرانو د بریتانیا له خلکو وغوښتل چې له اروپایي ټولنې د وتلو تر پریکړې مخکې، ښه فکر وکړي.

په بریتانیا کې نن ټولپوښتنه کیږي چې دغه هېواد په اروپایي ټولنې کې پاتې شي، که ترې ووځي.

د بریتانیا صدراعظم ډیويډ کامرون چې په اروپایي ټولنه کې د بریتانیا د پاتې کېدو ملاتړی دی، پرون په برمینګهم کې د کمپاین په ترڅ کې یو ځل بیا په دې ټولنه کې د بریتانیا د پاتې کېدو ملاتړ وکړ او ویې ویل:

"هغه لویه بریتانیا چې زه یې غواړم که هغه له دې پراخ هېواد هم وي، له صحنې نه وځي. هغه لاس نه اخلي بلکه پاتې کیږي او مبارزه کوي."

د دې ټولپوښتنې په درشل کې د اروپایي کمېسیون مشر جین کلاود یونکر وویل چې نظر پوښتنه به ومنو، که ووتل وتلي به وي.

د فرانسې ولسمشر فرانسوا اولانډ خبرداری ورکړ چې دا وتل راګرځېدل نه لري.

اولانډ زیاته کړه چې له دې سره به بریتانیا ته ګرانه شي چې د اروپایي ټولنې ګډ بازار ته سمه لاره پیدا کړي.

د ایټالیا د صدراعظم ماتیو رینزي په وینا ویل شوې دي چې دا ټولپوښتنه په خپله یوه سهوه ده چې برخه وال به یې بیا خپله زیان وویني.

د ناټو عمومي منشي ینس ستولتنبرګ هم خبرداری ورکړ او ویې ویل چې پاشلې اروپا داسې بې ثباتي راولي چې پیشګویي یې نه شي کیدلی.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ پیکنګ ته خپل دوه ورځنی سفر پای ته ورساوه.
تمه کېده چې ټرمپ او شې پر سوداګریزو شخړو، تعرفو او ټیکنالوژۍ تمرکز ولري خو په بحثونو کې تر ډېره د ایران جګړه او له امله یې په نړۍ کې د انرژۍ د بهیر پروړاندې خنډونو باندې خبرې شوي.

ولسمشر ټرمپ خبرداری ورکړ چې نه غواړي ایران اټومي وسلې ولري او باید د هرمز تنګی هم پرانیستی وي.

هغه د پنجشنبې په ورځ وویل چې د چین ولسمشر شي جین پینګ وړاندیز وکړ چې ایران سره د هوکړې او هرمز تنګي څخه د بیړیو د تګ راتګ د تضمین لپاره مرسته وکړي او ژمنه یې وکړه چې ایران ته پوځي تجهیزات نه لیږي.

پیکنګ کې د امریکا او چین د ولسمشرانو خبرو سره همهاله، ګڼ شمیر هیوادونو یو ځل بیا د فارس خلیج هرمز تنګي کې دبیړیو دتګ راتګ د بیرته عادي کیدو غوښتنه وکړه.

د بریتانیا، فرانسې، بحرین، کاناډا، جرمني، جاپان، قطر ، او جنوبي کوریا په شمول ۲۶ هیوادونو دا غوښتنه کړې.

د دغو هېوادونو مشرانو په خپله اعلامیه کې « هرمز تنګي کې د سمندري تګ راتګ د آزادۍ د ملاتړ لپاره د خپلو ګډو ډیپلوماټیکو، اقتصادي او پوځي ظرفیتونو د کارولو پر ژمنتیا» ټینګار کړی دی.

پاکستاني چارواکو د جمعې په ورځ وویل چې باجوړ کې دولتي ځواکونو باندې د وسله والو مخالفینو د پنجشنبې برید کې لږترلږه نهه کسه دولتي ملیشې او لس تنه بریدګر وژل شوي دي.

چارواکي وايي د برید پیل کې له موټربم کار اخیستل شوی او وروسته نښته شوې ده.

پېښور کې یوه لوړپوړي امنیتي چارواکي د فرانسې خبري اژانس ته ویلي له اوږدې نښتې وروسته بریدګر وتښتېدل، خو لږ تر لږه ۳۵ نور امنیتي سرتېري ټپیان شوي دي.

په باجوړ کې یوه بل لوړپوړي حکومتي چارواکي هم د مرګ ژوبلې شمېر تایید کړ.

د تحریک طالبان پاکستان ډلې، چې په دې سیمه کې ډېره فعاله ده، د برید مسؤلیت منلی دی.

د قطر دبهرنیو چارو وزارت مرستیال محمد بن عبدالعزیز بن صالح الخلیفی د افغانستان لپاره د چین ځانګړي استازي یو شیائویونگ، سره په دوحه کې لیدلي او په افغانستان کې یې د امنیت او ثبات د ټینګښت په لارو چارو خبرې وکړې.

دقطري رسنیو د رپوټ په اساس ، ددغو خبرو په ترځ کې چې د پنجشنبې په ورځ ترسره شوې افغانستان کې وروستي تحولات وڅيړل شول او په دغه هیواد کې د امنیت او ثبات د ټینګښت په لارو چارو خبرې وشوې.

خبر زیاتوي چې قطري چارواکي ټینګار کړی چې دوحه له سوله ایزو لارو دلانجو دحل او سیمه او نړۍ کې د سولې او ثبات د تقویت لپاره د هلوځلو بشپړ ملاتړ کوي.

د یادونې وړ ده چې دنورو هیوادونو ترڅنګ قطر او چین هم د افغانستان او پاکستان ترمینځ دروان کړکیچ د حل لپاره هلې ځلې کړي چې په وروستیو دا ډول هلوځلو کې د چین ارومچي ښار د پاکستان او طالبانو دخبرو کوربه وو.

د چین ځانګړي استازي قطر ته له سفر دوه ورځې مخکې افغانستان کې د طالبانو حکومت بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي سره ولیدل او د ارومچي د خبرو د بهیر پر دوام او اغېزمنتیا ټینګار وکړ.

د ۲۶ هیوادونو مشرانو ،پیکنګ کې د امریکا او چین د ولسمشرانو خبرو سره همهاله، د پنجشنبې په ورځ د یوې اعلامیې په خپرولو سره یو ځل بیا د فارس خلیج هرمز تنګي کې دبیړیو دتګ تګ د بیرته عادي کیدو غوښتنه وکړه .

اعلامیه د بریتانیا، فرانسې، بحرین، کاناډا، جرمني، جاپان، قطر ، جنوبي کوریا او نورو هېوادونو له خوا خپره شوې ده.

د دغو هېوادونو مشرانو په خپله اعلامیه کې « هرمز تنګي کې د سمندري تګ راتګ د آزادۍ د ملاتړ لپاره د خپلو ګډو ډیپلوماټیکو، اقتصادي او پوځي ظرفیتونو د کارولو پر ژمنتیا» ټینګار کړی دی.

په اعلامیه کې راغلي: «سمندري تګ راتګ باید د ملګرو ملتونو د سمندري حقونو کنوانسیون (UNCLOS) او نړیوالو قوانینو له مخې آزاد وي.»

دغو هېوادونو د دې هدف د پوره کولو لپاره د «یو خپلواک او بشپړ دفاعي څو ملیتي پوځي ماموریت» د جوړېدو ملاتړ هم اعلان کړی، چې پکې د «ماین پاکولو عملیات» هم شامل دي.

هرمز تنګی د پنجشنبې په ورځ د ډونالډ ټرمپ او شي جین‌پینګ ترمنځ د خبرو یوه مهمه موضوع وه. د امریکا ولسمشر ویلي، د چین ولسمشر «غواړي چې هرمز تنګی پرانیستی پاتې شي» او له ایران سره دهوکړې لپاره چې دغه تنګی یې ترکنټرول لاندې دی، د مرستې وړاندیز هم کړی دی.

دمتحدوایالاتو ولسمشر دونالد ټرمپ د پنجشنبې په ورځ پیکنګ کې له خپل چینايي ساري سره له خبرو وروسته وویل چې شي جین پینګ وړاندیز وکړ چې ایران سره د هوکړې او هرمز تنګي څخه د بیړیو د تګ راتګ د تضمین لپاره مرسته وکړي او ژمنه یې وکړه چې ایران ته پوځي تجهیزات نه لیږي.

ټرمپ فاکس نیوز ته وویل: " ولسمشر شي غواړي چې یو تړون وشي. هغه واقعا غواړي چې یو تړون ترسره شي. "

سپینې ماڼۍ،د امریکا او چین د ولسمشرانو له غونډې وروسته په یوه اعلامیه کې وویل چې واشنګټن او پیکنګ سره ومنله چې هرمز تنګی باید د انرژۍ د بهیر په مخ پرانیستی وي او د چین ولسمشر د یاد تنګي د "پوځي کیدو" او د حق العبور د ترلاسه کولو لپاره د هرډول هڅو مخالفت څرګند کړ.

ولسمشر دونالد ټرمپ چین ته له روانیدو مخکې خبریالانو ته ویلي وو چې امریکا د ایران په هکله د پیکنګ مرستې ته اړتیا نلري.

افغانستان کې د طالبانو د حکومت د مهاجرینو او راستنیدونکو د چارو وزارت د پنجشنبې په ورځ وویل چې لدې جملې ۴۸۱ تنه د تورخم او ۸۰ تنه د سپین بولدک له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي.

خبر زیاتوي چې په دوی کې داسې کورنۍ او افراد شامل وو چې د اقامت په سندونو کې د ستونزو له امله نیول شوي وو.

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمشنرۍ «یو این ایچ سي ار» او د کډوالۍ نړیوال سازمان « آي او ايم» څو ورځې مخکې په خپل ګډ راپور کې وویل چې په تېره یوه اونۍ کې د پاکستان په بیلابیلو سیمو کې د پولیسو له لوري ۲۲۸۷ افغان وګړي نیول شوی او بندیان شوي دي.

ملګري ملتونه وايي له ۲۰۲۳ کال راهیسې له دوه میلیونه ډېر افغانان له پاکستانه ایستل شوي او نږدې دوه میلیونه نور لا هم په دې هیواد کې میشت دي.

د روسیې یو لوړپوړی امنیتي چارواکی وايي چې مسکو افغانستان کې د ⁠طالبانو⁠ حکومت سره «بشپړ شراکت» رامنځته کوي او د سیمې نور هېوادونه هم هڅوي چې له کابل سره خپلې اړیکې پراخې کړي.

رویترز خبري اژانس رپوټ ورکوي چې انټرفکس خبري اژانس د روسیې دامنیت شورا منشي سرګي شویګو له قوله خپره کړې چې له کابل سره همکاري د سیمې د امنیت او پرمختګ لپاره مهمه ده.

شویګو د پنجشنبې په ورځ بیشکیک کې د ⁠شانګهای د همکارۍ سازمان⁠ (SCO) د غړو هېوادونو د امنیتي چارواکو غونډې ته ویلي چې مسکو له ⁠طالبانو⁠ سره «عملیاتي او واقعبینانه خبرې اترې» پر مخ وړي، چې په کې امنیت، سوداګري، کلتور او بشري مرستې شاملې دي.

شویګو زیاته کړه چې د شانګهای همکارۍ سازمان باید له افغانستان سره خپله د اړیکو ډله بېرته فعاله کړي.

هغه داهم وویل چې د بېلابېلو اټکلونو له مخې، په افغانستان کې له شلو څخه د زیاتو ډلو شاوخوا ۱۸ زره تر ۲۳ زره پورې جنګیالي فعالیت کوي.

روسیه د نړۍ په سطحه یواځنی هیواد دی چې تېر کال یې افغانستان کې دطالبانو حکومت په رسمیت وپېژاند.

د شانګهای د همکارۍ سازمان کې چې لس غړي هیوادونه لري د روسیې ترڅنګ چین، هند، ایران، پاکستان اود پخواني شوروي اتحاد یو شمیرهېوادونه شامل دي.

افغانستان کې د اروپايي اتحادیې استازولۍ یوځل بیا په نجونو او ښځوباندې د لګول شویو محدودیتونو دلیرې کیدو پراړتیا ټینګار کوي.

د اروپايي اتحادیې استازولۍ د ملګرو ملتونو د پراختیايي پروګرام وروستي رپوټ ته په اشاره وايي چې اروپايي اتحادیې افغانانو ته خپل ملاتړ او اولویتونه وړاندې کړي دي.

د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام خپل وروستي رپوټ کې ویلي چې افغانان له جدي ننګونو لکه ناداري ، خوراکي نا امني ، داقلیمي بدلون اغیزو ، او په نجونو او ښځو باندې محدودیتونو سره مخ دي.

طالبانو د ۲۰۲۱ کال اګست میاشت کې واک ته له ستنیدو وروسته له شپږم ټولګي پورته نجونو او ښځو په زده کړو او تحصیلاتو بندیز لګولی دی.

د ماشومانو لپاره د ملګرو ملتونو وجهي صندوق (یونسیف) د اپرېل په ۲۸ مه خبرداری ورکړ، چې د نجونو پر زده کړو روان بندیز کولای شي تر ۲۰۳۰ کال پورې د څه دپاسه شل زره ښځینه ښوونکو او پنځو زرو روغتیایي کارکوونکو کمښت رامینځ ته کړي.

د امریکا ولسمشرډونالډ ټرمپ او د هغه چینایي سیال شي جین پینګ موافقه وکړه چې د هرمز تنګی باید پرانیستی پاتې شي. د دواړو ولسمشرانو ترمنځ خبرې چې د پنجشنبې په ورځ یې په پیکنګ کې ترسره کړې دوه ساعته دوام وکړ.

سپینې ماڼۍ دا خبرې اترې "یوه ښه ناسته" وبلله او ویې ویل چې ټرمپ او شي جین پینګ د ایران، د فینټانیل (مخدره مواد) قاچاق، چین کې امریکایي شرکتونو ته د بازار د لاسرسي، په متحده ایالاتو کې د چین د پانګونې د زیاتوالي او د امریکایي کرنیزو محصولاتو د لازیات پیرودو په اړه خبرې وکړې. سپینې ماڼۍ همدارنګه ویلي چې دواړو لورو موافقه وکړه چې د هرمزتنګی باید پرانستی پاتې شي ترڅود ازادې انرژۍ مسله ډاډمنه شي.

دغه سرمشریزه، چې د ۲۰۲۵ کال له اکتوبر راهیسې د دواړو مشرانو ترمنځ لومړۍ مخامخ ناسته وه، له تشریفاتي مراسمو نیولې، د سوداګرۍ، ټایوان، ټکنالوژۍ او د ایران د جګړې د پراخو اغیزو مسایلو په اړه بحثونه پکې شامل وو.

دغه سرمشریزه به د مې په ۱۵مه نېټه دوام وکړي او تمه کېږي چې اضافي بحثونه به د مصنوعي ځیرکتیا، د صادراتو په برخه کې د محدودیتونو او د روسیې او اوکراین د جګړې اړوند جیوپولیتیکي ترینګلتیاوو باندې متمرکز وي.

د ملګروملتونو یو چارواکی وایي، که د افغانستان او پاکستان ترمنځ شخړې او د ایران جګړې بیې او د ټرانسپورت لګښتونه نه وای لوړ کړي، نو ملګرو ملتونو کولی شوای چې په افغانستان کې یو میلیون نور هغه ماشومان چې د خوارځواکۍ له خطر سره مخ دي، تغذیه کړي. د ملګروملتونو د خوړو پروګرام، ډبیلو ایف پي اجرایوي مرستیال کارل سکاو فرانسپرس خبري آژانس ته وویل چې افغانستان اوس د خوړو له یوه بحران سره مخ دی او زیاته یې کړه، "تېر کال دغه بحران ډیرژور و چې هېڅکله مو نه و لیدلی. سږ کال تر هغه لا بدتر دی."

د خوړو د نړیوال پروګرام د اټکل له مخې په افغانستان کې سږ کال پنځه میلیونه ښځې او ماشومان د شدیدې خوارځواکۍ له ګواښ سره مخ دي.

دې پروګرام ویلي چې په دې هیواد کې اړو خلکو ته د مرستو رسولو لپاره یې تراوسه کافي بودیجه نده ترلاسه کړې.