د سوداګرۍ او صنایعو خونه وایي چې کاناډا یوشمېر افغان مېرمنې د سوداګرۍ په برخې کې روزي.

د دغې خونې د عامه اړیکو مسوول صیام الدین پسرلي ازادي راډویوته وویل چې په راتلونکو څو ورځو کې به د کاناډا یو پلاوی افغانستان ته راشي او شاوخوا ۴۰ ښځو ته به د سوداګرۍ په برخه کې روزنه ورکړي.

چارواکي وایي چې اوسمهال ښځي د افغانستان په اقتصادي وده کې شاوخوا ۸۰ سلنه په مستقیم او غیر مستقیمه توګه ونډه لري.

د امریکا د خزانې وزیر سکاټ بېسنټ وایي چې واشنګټن او تهران ښايي تر چهارشنبې پورې یوې هوکړې ته ورسېږي چې له مخې به‌یې د هرمز تنګی بېرته پرانیستل شي او دا به د انرژۍ د بیو له ثبات سره مرسته وکړي.

بېسنټ «سي اېن بي سي» ته ویلي چې له ایران سره خبرې روانې دي او امکان شته چې د دغې مهمې سمندري لارې د پرانیستلو او د وضعیت د عادي کېدو لپاره هوکړه وشي.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو هم ویلي چې واشنګټن د عمان او ایران ترمنځ په هغو خبرو کې ښکېل دی چې د هرمز له تنګي څخه د تګ راتګ د زیاتېدو په اړه روانې دي.

هغه ویلي چې په خبرو کې پرمختګ شوی، خو لا وروستۍ هوکړه نه‌ده شوې.

هرمز تنګی د نړۍ د انرژۍ لپاره یو مهم مسیر دی چې له جګړې مخکې د نړۍ شاوخوا ۲۰ سلنه د تېلو لېږدونه له همدې لارې ترسره کېده.

ایران رد کړې چې له امریکا سره مستقیمې خبرې روانې دي.

بېسنټ ویلي چې د هرمز تنګي بیا پرانیستل به د بېړیو تګ راتګ اسانه کړي او ښايي د انرژۍ بیې بېرته راټیټې کړي.

د هرمز تنګي د احتمالي بیا پرانیستلو په اړه له روانو خبرو سره هم‌مهاله د سې شنبې په ورځ په نړۍ کې د اومه تېلو بیې بیا شاوخوا ۴ سلنه راولوېدې.

د برینټ اومه تېلو د یوه بېرل بیه نږدې ۸۰ ډالرو ته او د وېسټ ټکزاس اومه تېلو د هر بېرل بیه ۷۶ ډالرو ته رسېدلې.

د ایران ولسمشر مسعود پزشکیان وایي چې د استعفا کولو هېڅ نیت نه‌لري او هغه اوازې یې رد کړې چې په دې وروستیو کې د هغه د استعفا په اړه خپرې شوې دي.

پزشکیان په هغه وېډیو کې چې د ایران څو خبري اژانسونو خپره کړې، ویلي هر کله‌یې چې د استعفا پرېکړه وکړه، نو هغه به په رسمي ډول اعلان کړي.

پزشکیان هغه اوازې هم رد کړې چې ګواکې د ده او د ایران د مشر ایت‌الله مجتبی خامنه‌‌اي ترمنځ اختلافات راپورته شوي دي.

هغه وویل: "هغوی غواړي داسې انګېرنه رامنځته کړي چې ګواکې اختلاف موجود دی. مشر یو څه وايي او دوی ادعا کوي چې زه بل څه وایم."

ټاکل شوې دغه وېډیو چې "خلکو ته راپور" نومول شوې، په راتلونکو ورځو کې په بشپړه بڼه خپره شي.

مجتبی خامنه‌‌اي د خپل پلار ایات‌الله علي خامنه‌اي له وژل کېدو وروسته د هغه د ځای‌ناستي په توګه له اعلانېدو وروسته تر اوسه په عام محضر کې نه‌دی راڅرګند شوی.

د هغه په نوم یو شمېر لیکلي بیانونه خپاره شوي، خو تر اوسه‌یې نه تأیید شوی غږیز پیغام خپور شوی او نه هم تأیید شوې وېډیو.

په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د بشري چارو د همغږۍ دفتر (اوچا) د سې ‌شنبې په ورځ، د زمري په ۱۳مه، په خپلې اېکسپاڼه کې لیکلي چې د استرالیا له سخاوتمندانه ۹ میلیونه استرالیايي ډالرو چې شاوخوا ۶،۳۴ میلیونه امریکايي ډالره کېږي، مرستې څخه مننه کوي.

اوچا زیاته کړې، په داسې حال کې چې بشري اړتیاوې ورځ تر بلې زیاتېږي او مالي سرچینې محدودې دي، دا مرسته به په ټول افغانستان کې د ژوند ژغورونکو بشري مرستو د دوام لپاره زمینه برابره کړي.

اوچا تر دې مخکې ویلي و چې د ۲۰۲۶ کال له پیل څخه د شپږو میاشتو په تېرېدو سره، دغې ادارې یوازې د خپلې اړتیا وړ بودجې ۱۷ سلنه ترلاسه کړې ده.

د ملګرو ملتونو د دې ادارې په وینا، په افغانستان کې ډېری اړ کسان هره ورځ له سختو انتخابونو سره مخ دي، دا چې خواړه واخلي که درمل او یا د نن ورځې خواړه برابر کړي که د سبا.

دا په داسې حال کې ده چې د خوړو نړیوال پروګرام (ډبلیو اېف پي) هم خبرداری ورکړی و چې دا مهال په افغانستان کې ۱۳،۸ میلیونه کسان د خوړو له بحراني یا بېړني ناامنۍ سره مخامخ دي.

تمه ده چې دافغانستان او ایرلینډ د کریکټ ټیمونو ترمینځ یوې ورځنۍ لوبې سبا د اګست په پنځمه پیل شي.

دواړه ټیمونه ۵ یوې ورځنۍ لوبې کوي.

د افغانستان کریکټ بورډ وايی د افغانستان د ټیم لوبغاړو د د دوشنبې په ورځ دسیالیو لپاره خپل تمرینات ترسره کړل.

ټاکل شوې ده چې دغه لوبلړۍ د اګست تر۱۴ دوام وکړي.

افغانستان کې د طالبانو د حکومت د ترانسپورټ او هوايي چلند وزارت د هوا پېژندنې اداره نن په یو شمېر ولایتونو کې د سختو بارانونو، تندر او برېښنا، زورورو بادونو او ناڅاپي سېلابونو د راوتلو خبرداری ورکوي.

یادې ادارې د دوشنبې ورځې، د اسد په ۱۲مه، په اېکس (پخواني ټویټر) خبرپاڼه کې ویلي، چې د سې شنبې په ورځ، د اسد په ۱۳مه، په نورستان، کونړ، لغمان، ننګرهار، لوګر، پکتیا، پکتیکا او خوست ولایتونو کې د سختو بارانونو، تندر او برېښنا او ناڅاپي سېلابونو احتمال شته.

د خبرپاڼې له مخې، په دغو ولایتونو کې د باران اندازه له ۱۰ تر ۳۵ میلی‌مترو پورې اټکل شوې ده.

د هوا پېژندنې ادارې همدارنګه ویلي، چې د هېواد په مرکزي، ختیځو، سوېل ختیځو او لوېدیځو ولایتونو کې د دوړو او خاورو سره د سختو بادونو د لګېدو احتمال هم شته، چې سرعت یې په بېلابېلو سیمو کې له ۵۰ تر ۹۵ کیلومترو په ساعت پورې رسېږي.

دا خبرداری داسې مهال خپرېږي، چې په وروستیو ورځو کې په نورستان او یو شمېر ګاونډیو ولایتونو کې سېلابونو خلکو ته درنه مرګ ژوبله او مالي زیانونه اړولي دي.

د ملګرو ملتونو د ادارو د شمېرو له مخې، د دغو سېلابونو له امله لږ تر لږه ۲۳ کسانو خپل ژوند له لاسه ورکړی دی.

تیره شپه زابل کې د یومسافر وړونکي موټر د چپه کیدو په پیښه کې ۴۹ کسان ټپیان شوي دي.

د طالبانو ترکنټرول لاندې باختر دولتي خبري اژانس رپوټ ورکوي چې یو ۵۸۰ ډوله بس قلات ښار کې له سړک اوښتی او چپه شوی دی.

د زابل د عامې روغتیا رئیس ډاکټر میرویس افغان پرته له جزییاتو ویلي چې ټپیان د درملنې لپاره ولایتي روغتون ته استول شوي دي.

سره لدې چې د پیښې لامل نه دی څرګند خو افغانستان کې اکثر ترافیکي پیښې د لارو دخرابوالي، د موټرچلوونکو د بې احتیاطۍ او د ترافیکي مقرراتو د نه مراعاتولو څخه رامینځ ته کیږي.

د روغتیا وزیر نورجلال جلالي د سه شنبې په ورځ دعامې روغتیا د پنځه کلنې ملي ستراتیژي د اعلان په مناسبت غونډې ته وویل چې یاده ستراتیژي د روغتیايي خدماتو د لا پیاوړي کولو او خلکو ته د اوسني عصر د اړتیا وړ روغتیايي خدمتونو د وړاندې کولو لپاره ده.

هغه زیاته کړه چې د داخلي تولیداتو ملاتړ ددغې ستراتیژي بله اساسي موضوع ده چې په پلي کیدلو سره به یې د درملو ، طبي ملزمو او واکسینونو تولیدات حمایه شي او په دې برخه کې په نورو ملکونو اتکا راکمه شي.

ښاغلي جلالي سره لدې چې وویل په هیواد کې زیات شمیر تخصصي او مسلکي کدرونه شته خو له هیواده بهر ډاکټرانو باندې غږ وکړ چې "که چیرې علاقه ولري او وغواړي نوی علم او هنر په دې رشته کې افغانستان ته راوړي نو دافغانستان دروغتیايي سکتور دروازې ورته خلاصې دي."

دغه ستراتیژي په داسې مهال اعلانیږي چې د افغانستان د روغتیايي خدماتو سیستم د بهرنیو مرستو په کمیدو او هیواد ته د ملیونو کډوالو په ستنیدو سره ترسخت فشار لاندې دی ، په لیرې پرتو سیمو کې خصوصا د ښځینه ډاکټرانو کمی محسوس دی اوپه عین حال کې نجونه او ښځې د طبي زده کړو په عالي موسساتو د تحصیل څخه هم منع شوي دي.

د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ وایي، اوس مهال له ایران سره داسې خبرې روانې دي چې هدف یې دا دی څو د هرمز تنګی تر سبا بېرته پرانیستل شي.

ټرمپ د دوشنبې په ورځ، د اسد په ۱۲مه، په سپینه ماڼۍ کې خبریالانو ته وویل: «دا د هغوی لپاره وروستی فرصت دی چې یوه ښه هوکړه لاسلیک کړي، که نه نو سختې پایلې به ولري.»

د هغه په وینا، دغه خبرې د ایران، سعودي عربستان، متحده عربي اماراتو، قطر او یو شمېر نورو هېوادونو په غوښتنه ترسره کېږي.

د ټرمپ څرګندونې داسې مهال کېږي چې د ایران یو شمېر چارواکو او ایراني رسنیو د دوشنبې په ورځ له امریکا سره د هر ډول مذاکراتو ترسره کېدل رد کړي وو.

د امریکا ولسمشر وویل د دغو خبرو اساسي موضوع دا ده چې ایران باید اټومي وسلې ترلاسه نه کړي، خو زیاته یې کړه چې همداراز داسې مذاکرات هم روان دي چې له مخې یې تهران تر سبا د هرمز تنګی بېرته پرانیزي.

ټرمپ تر دې وړاندې په خپلې ټولنیزې شبکې ټروت سوشیل (Truth Social) کې لیکلي وو چې: «هرمز تنګی اوس مهال په بشپړه توګه د امریکا د سمندري ځواکونو تر کنټرول او زموږ د محاصرې لاندې دی؛ یا لکه ځینې یې چې بولي، د امریکا فولادي دېوال.»

هغه ټینګار وکړ چې ایران ته به اجازه ورنه کړي چې د هرمز له تنګي څخه د کښتیو د تېرېدو لپاره حق العبور واخلي.

د امریکا ولسمشر همداراز وویل، د نفتو لوی شرکتونه د ایران سره د جګړې له امله د خامو تېلو د کمښت او د بیو د لوړېدو له کبله «له حده زیاتې ګټې» ترلاسه کوي.

ټرمپ وویل: «زه له دې وضعیت خوښ نه یم. هغوی له اړتیا او کمښت څخه په استفادې ډېرې پیسې ګټي، او دا سمه نه ده.»

د روغتیا نړیوال سازمان د مور په شیدو د تغذیې د نړیوالې اوونۍ په مناسبت وايي له زېږون وروسته لومړی ساعت د ټول عمر لپاره لوی بدلون رامنځته کولای شي.

دغه سازمان زیاتوي چې په لومړي ساعت کې ماشوم ته د مور شیدې ورکول د هغه د معافیت سیستم پیاوړی کوي او د ژوندي پاته کېدو فرصت یې زیاتوي په ځانګړې توکه که ماشوم یا ماشومه له وخته مخکې زېږېدلی/ زېږېدلې وي.

یاد سازمان په دې مناسبت وايي چې په دې اوونۍ کې باید په ټول افغانستان کې د میندو او د مور له شیدو څخه د هر ماشوم د ګټې اخیستو له حق څخه ملاتړ او ساتنه وشي.

هر کال د اګسټ میاشتې لومړۍ اوونۍ د مور په شیدو د تغذیې د نړیوالې اوونۍ په توګه نمانځل کېږي چې موخه یې د ماشومانو او نویو زېږېدلو د ودې او روغتیا لپاره د مور د شیدو حیاتي رول ته پاملرنه را اړول دي.

قزاقستان د تېر کال د سپمټبر میاشتې راهیسې تر اوسه ۲.۴ ملیون ټنه غله افغانستان ته صادره کړې ده.

د یاد هېواد د کرنې وزارت وايي د مخکېني کال د ورته مودې په پرتله افغانستان ته د دوی د غلې په صادراتو کې ۵۷ سلنه زیاتوالی راغلی دی.

په تېر اکټوبر میاشت کې د افغانستان او پاکستان ترمنځ د تجارتي لارو له تړل کېدو وروسته افغان سوداګرو د منځني اسیا او ایران بندرونو ته مخه کړې.

اوسمهال اکثر اولیه خوراکي مواد او د سونګ توکي له منځنۍ اسیا افغانستان ته واردېږي.