د ١٩٨٦م کال د اپرېل پر شپږويشتمه د چرنوبل اټومي بټۍ يو ري اکتور په اوکراين، بېلروس او د اروپا په نورو برخو کې د راډيو اکټيف وړانګو د خپرېدو سبب شو، چې دا د يوې بېسارې خو سوله ييزې اټومي غميزې سبب شوه.

ولاديمير شربينا چې د هغې غميزې پر مهال يې په دې بټۍ کې کار کاوه، وويل اوس دلته د دې لپاره راغلى چې د هغو کسانو ياد تازه کړي، چې په دې پېښه کې وژل شوي:
NC042606
”هغه کسان چې نن يې موږ ياد تازه کوو، د خپل ژوند په بيه يې د يوې تېروتنې تاوان ورکړ. هيله مې دا ده چې دا ډول غميزه بيا تکرار نه شي. خداى دې نن سبا په چرنوبل کې خلک له تېروتنې راوګرځوي، چې مخکې د دې بټۍ د مشرانو له خوا شوې وه“

د اټومي انرژۍ د څار اداره وايي، سره له دې چې په دې پېښه کې هغه وخت لسګونه کسان وژل شوي وو، خو بيا يې هم نهايي اغېزې ونه ليدل شوې.

د ایران د بهرنیو چارو وزیر عباس عراقچي وايي،" له امریکا سره هیڅ ډول مذاکرات روان نه دي او تهران د جګړې د پایته رسیدو په اړه د واشنګټن ۱۵ماده ییز وړاندیز ته ځواب نه دی ورکړی".

هغه چې نن چهارشنبې الجزیزه تلویزیوني شبکې سره خبرې کولې وویل،"موږ د امریکا له خوا پیغامونه ترلاسه کړي، ځیني يې مستقیم او ځیني يې په سیمه کې د خپلو دوستانو له لارې، هرکله چې اړتیا وه دغو پیغامونو ته به ځواب ورکړو".

د عراقچي په ټکو،"له امریکا سره د مذاکراتو هیڅ چانس نشته".

خو هغه وړاندې وویل،"د منځني ختیځ لپاره د امریکا د ځانګړي استازي سټیو ویتکاف په مرسته له امریکا سره ځیني پیغامونه تبادله شوي دي".

پاکستان تیره اونۍ اعلان کړی و چې د امریکا او ایران ترمنځ د منځګړیتوب لپاره چمتو دی.

هغهمهال دوه پاکستاني چارواکو ویلي و،"اسلام اباد د جګړې د پایته رسیدو په اړه د امریکا ۱۵ماده ییز وړاندیزونه ایران ته سپارلي دي".

خو عراقچي وايي،" پر امریکا باور صفر دی او ایران به اوربند ته غاړه کېنیږدي".

د هغه په ټکو، ایران د جګړې پای او غرامت غواړي.

ایراني رسنۍ وايي، په تهران کې د امریکا پخوانی سفارت بمبار شوی.

د ایران مهر خبري اژانس نن چهارشنبې د یو راپور په خپرولو سره د بمبارۍ مسول "اسراییل" ګڼلی دی.

د تهران ټایمز مسول مدیر محمد صرفي د دې راپور په تایید سره ویلي،"په تهران کې د امریکا پر پخواني سفارت د برید پیغام دا دی چې امریکا ایران ته له ستنیدو ناهیلې شوې ده".

په تهران کې د امریکا پخوانی سفارت چې د طالقاني په سیمه کې واقع دی له ۱۳۵۸کال راهیسې د ایران په واک کې دی.

د دغه سفارت ودانۍ د یرغمل شویو امریکايي ډپیلماټانو او د امریکا او ایران ترمنځ د اړیکو له پرې کیدو وروسته په ۱۳۶۰کال کې سپاه پاسدارانو ځواکونو ته وسپارل شوه.

د اسراییلو پوځ وايي، د لبنان لپاره د ایران د قدس ځواکونو د انجینري څانګې مشر مهدي وفايي وژل شوی دی.

پوځ نن چهارشنبې د (اپریل اوله) په یو بیان کې ویلي،"وفايي د سې شنبې په ورځ د محلاتو پر ښار په بریدونو کې په نښه شوی دی".

د پوځ په ټکو،" وفايي په تیرو شلو کلونو کې د قدس ځواکونو د انجینري څانګې د مشر په توګه په سوریه او لبنان کې د ځمکې لاندې تاسیساتو جوړولو د پروژو مدیریت کاوه او د حزب الله او بشارالاسد د حکومت لپاره يې د ځمکې لاندې بنسټونه رامنځته کړي وو".

د پوځ په بیان کې راغلي،" مهدي وفايي په لبنان کې په لسهاوو هغه پروژې مدیریت کړې چې د ځمکې لاندې د پرمختللو وسلو د زیرمه کولو لپاره کارول کیدې".

د اسراییلو پوځ وايي، د وفايي وژل کیدل به د حزب الله ډلې د ځمکې لاندې تاسیساتو جوړولو وړتیا کمه کړي.

له دې مخکې د ایران پر محلاتو ښار د بریدونو راپورونه ورکړل شوي وو.

د افغانستان په ۱۲ولایتونو کې د وروښتونو اټکل شوی دی.

د طالبانو تر واک لاندې د ترانسپورت او هوايي چلند وزارت د هوا پیژندنې ریاست چهارشنبې د (حمل ۱۲مه) په هرات، فراه، نیمروز، هلمند، کندهار، ارزګان، زابل، غزنی، میدان وردک، دایکندی، غور، بادغیس، فاریاب، جوزجان، پروان، لوګر، پکتیکا، پکتیا او خوست ولایتونو کې د باران د وریدو اټکل کړی دی.

د باران کچه له لسو تر ۵۰ ملي مترو پورې اټکل شوې ده.

په بیان کې د سالنګونو په ګډون د افغانستان په غربي، جنوبي او جنوب خیتځ ولایتونو کې د سختو بادونو خبرداری هم ورکړل شوی دی.

دا په داسې حال کې ده چې د طالبانو حکومت وايي، د وروستیو وروښتونو او سیلابونو له کبله د افغانستان په بیلابیلو ولایتونو کې ۲۸کسان مړه او ۴۹ نور ټپیان شوي وو.

د ناروې د کډوالو شورا د هغوو افغان کډوالو لپاره د فورې مرستې غوښتنه کړې چې په ایران کې د جګړې د پیل راهیسې بیرته افغانستان ته ستانه شوي دي.

په سیمه کې د دې شورا مشر محمد شفیق پویل وايي،"په ایران د جګړې د پیل راهیسې ۲۸زره افغان کډوال بیرته افغانستان ته راستانه شوي دي".

هغه پر خپلې ایکس پاڼې د سه شنبې په ورځ لیکي،" ډیر شمیر دغو افغان کډوالو خپله ټوله شتمني ایران کې پریښې او په خالي لاس راستانه شوي دي".

د هغه په ټکو،"دغه کډوال سرپناه، پاکو اوبو او د ژوند نورو اساسي خدمتونو ته اړتیا لري".

په ایران کې د جګړې په پیل سره په دې هېواد کې میشتو افغان کډوالو ازادي راډیو سره خبرو کې د خپل بې برخلیک توب په اړه انديښنې شریکې کړي دي.

چین او پاکستان په یو ګډ بیان کې په منځني خیتځ کې دجګړې د سمدستي دریدو غوښتنه کړې ده.

دغه بیان چې پنځه مادې لري د سه شنبې په ورځ د (مارچ۳۱مه) په پیکنګ کې له خبرو اترو وروسته خپور شوی دی.

په بیان کې راغلي، "چین او پاکستان په فوري توګه په منځني خیتځ کې د جګړې د دریدو او د دې جګړې د پراخیدو د مخنیوي لپاره د پراخو هڅو غوښتنه کوي".

په عین حال کې د پاکستان د صدراعظم مرستیال او د بهرنیو چارو وزیر اسحاق ډار د چین د بهرنیو چارو وزیر وانګ يي سره په پیکنګ کې کتلي څو په منځني خیتځ کې د جګړې د پایته رسولو او د سولې په بهیر کې د اسلام اباد د رول په اړه ورسره خبرې وکړي.

د بیان له مخې،"چین او پاکستان له ښکیلو لورو ملاتړ کوي څو د اختلافاتو سوله ییز حل ته ژمن پاتي شي او د خبرو اترو په بهیر کې د زور له کارولو ډډه وکړي".

په بیان کې دواړو هېوادونو د جګړې په جریان کې په هرمز تنګي کې د کښتو د امنیت، د ملکي کسانو او زیربناو پر ساتنې او امنیت هم تاکید کړی دی.

پاکستان د تیرې یکشنبې په ورځ اعلان کړی و چې د امریکا او ایران ترمنځ د خبرو اترو کوربتوب ته چمتو دی.

د امریکا د متحده ایالاتونو د دفاع وزیر پیټ هګسیټ وايي، " راتلونکې څو ورځې د ایران د جګړې د برخلیک د ټاکلو ورځې دي".

هګسیټ د سه شنبې په روځ د (مارچ۳۱مه) په پنټاګون کې په یوې خبرې ناسته کې وویل،"د امریکا جګړه ییز قدرت په زیاتیدو دی".

د هغه په ټکو،" د ایران د جګړې توان د کمیدو په حال کې دی".

هغه وړاندې وویل،" د نړۍ ټول هېوادونه باید د هرمز تنګي د خلاصولو او امنیت په برخه کې ونډه واخلي".

د هغه په ټکو، "دا یوازې د امریکا مسولیت نه دی".

له دې وړاندې د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ سي بي اس نیوز سره په خبرو کې ویلي،"تراوسه په بشپړه توګه چمتو نه دی چې د هرمز تنګي د خلاصولو لپاره د ایران د مجبورولو هڅې پریږدي".

په پېښور کې د سولې يوې جرګې له طالبانو او پاکستان څخه غوښتي چې تاوتريخوالی کم کړي او بېرته خبرو ته را وګرځي.

دا جرګه نن (سې شنبې) په داسي حال کې جوړه شوه چې د دوو هیوادونو ترمنځ د دیورند کرښې په اوږدو کې ترینګلتیا لا هم دوام لري.

له پېښور څخه د ازادي اروپا/ ازادې راډیو د مشال څانګې د خبریال د راپور له مخې، د جرګې ګډونوالو، چې قومي مشران، ديني عالمان، سياسي څېرې او د مدني ټولنې غړیو پکې برخه لرله، له دواړو لورو وغوښتل چې خبرو ته لومړيتوب ورکړي او له نورو پوځي شخړو ډډه وکړي.

د جرګې جوړوونکو وويل چې د پېښور جرګه د خبرو او باور جوړونې لپاره د يوې فضا د رامنځته کولو په هدف دایره شوې ده. دا جرګه د مدني ټولنې له لوري تنظيم شوې وه، چې د پاليسۍ بدلون او ټولنيز يووالی غواړي، او پکې د خيبر پښتونخوا او سرحدي سيمو استازو ګډون کړی و.

د جرګې جوړوونکو له طالبانو هم وغوښتل چې په خپله خوا کې هم ورته جرګه راوبولي، تر څو د تاوتريخوالي د کمولو هڅې پياوړې شي.

د خيبر پښتونخوا په خیبر ولسوالي کې د سرحدي ځواک چارواکي ادعا کوي چې د باړې په اکاخېلو کې پوځ د بې پېلوټه الوتکو په بریدونو کې لږ تر لږه ۱۰ وسلوال وژلي دي.

د سرحدي ځواک (ایف سي) یوه چارواکي، چې له رسنیو سره یې د خبرو اجازه نه لرله، نن (د مارچ پر ۳۱مه) د نوم نه ښوولو په شرط مشال راډیو ته وویل چې دا بریدونه پرون ماښام شوي دي.

چارواکي ادعا کوي چې وسلوال له تېرو څو اوونیو راهیسې د خيبر په باړه سيمه کې ګرځېدل، پر یوه دولتي روغتون یې قبضه کړې وه او د پولیسو سرتېري او ولسي خلک یې په نخښه کول.

تر اوسه کومې وسلوالې ډلې په دې اړه څه نه دي ویلي او نه هم خپلواکو سرچينو د دې دادعا پخلی کړی دی.

بل پلو، د باړې د سیاسي اتحاد مشران وايي چې د مارچ پر ۳۰مه د پوځ له لوري د بې پېلوټه الوتکو په بریدونو کې لږ تر لږه یو ولسي وګړی وژل شوی او درې ماشومان ژوبل شوي دي.

له طبیعي پېښو سره مبارزې ملي اداره وايي چې د بارانونو، سېلونو، د غرونو د ښويېدو او تندر له امله په تېرو څه باندې ۲۴ ساعتونو کې د افغانستان په بېلابېلو ولايتونو کې ۱۴ تنه مړه شوي دي.

دې ادارې نن سې‌شنبه (۱۱ حمل) په ایکسپاڼه کې په يو پوسټ کې ويلي چې ۱۷ نور کسان ټپيان شوي او شاوخوا ۴۸۰ کورونه په بشپړ او يا جزوي ډول ويجاړ شوي دي.

په خبر کې زياته شوې چې د دغو پېښو له امله تر ۶۰۰ زياتې کورنۍ زيانمنې شوې دي.

طالبانو د دوشنبې په ورځ ويلي و چې په تېرو څلورو ورځو کې لږ تر لږه ۲۸ کسان د سختو بارانونو او سېلونو له امله په ۲۵ ولايتونو کې مړه شوي او ۴۹ نور ټپيان شوي دي.