پرلهپسې پینځم کال دی، چې د ملګرو ملتونو عمومي غونډه د افغانستان د استازي او د دغه هېواد په اړه له ځانګړي سراسري بحث پرته ترسره کېږي. که په دغه ډول غونډو کې د افغانستان د استازي نهشتون او د دغه هېواد په اړه د بحث نه تر سره کېدل همداسې وغځېږي، د افغانستان پر وضعیت به یې اغېز څه وي؟
له افغانستان څخه ایران ته بېرته ستون شوی یو افغان وايي، وطن کې ورته په بېکارۍ او بېوسۍ کې ژوند سخت و او بېرته دې ته اړ شول، چې په قاچاقي لاره ایران ته ولاړ شي، خو درې خویندې او میره یې دښته کې له تندې مړه شول. له پاکستان څخه راستون شوی یو افغان هم وايي، لاره لټوي چې بېرته کډه شي.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو مرستندویه ماموریت یوناما د پنجشنبې په ورځ په خپله ایکس پاڼه په یوه اعلامیه کې تایید کړه چې پر کونړ او هلمند ولایتونو باندې په هوايي بریدونو سره لږ تر لږه ۱۰ ملکیان چې اکثر یې ماشومان وو وژل شوي او نهه تنه نور ټپیان دي.
د طالبانو ویاند ذبیحالله مجاهد منلې ده، چې پاکستان پر افغان خاوره هوايي بریدونه کړي دي او دعوه یې وکړه، چې دغو بریدونو په کونړ او هلمند ولایتونو کې لږ تر لږه ۹ ملکیان وژلي او ۱۱ نور یې ټپیان کړي دي. مجاهد زیاته کړې ده، چې په دغو بریدونو کې ملکي کورونه په نښه شوي دي.
د غزني په جاغوري کې د یوه کلي اوسېدونکي د خلکو په مالي مرسته د یوه بند پر جوړولو بوخت دي. دوی وايي، دغه بند د اوبو د زېرمه کولو، د کرنیزو ځمکو د خړوبولو او د برېښنا د تولید لپاره جوړېږي. دغو خلکو د بند په جوړولو کې څنګه ونډه اخیستې، څه تمه ترې لري او کارپوهان څه وايي؟
د بشري حقونو سازمان «حالوش» د ایران په سیستان او بلوچستان کې د فاطمیون ډلې د ځینو خوځښتونو او ګزمو راپور ورکړی دی. د فاطمیون اړوند وسلهوال کسان د زاهدان په ځینو غرنیو سیمو کې لیدل شوي او په یوه بله ویډیو کې د دې ډلې کسان د سراوان په یوه ښوونځي کې د روزنې او نښې ویشتلو په تمریناتو بوخت ښکاري.
د امریکا حکومت ټاکلې وه، چې په قطر کې به د «السیلیه» په نامه هغه کمپ تړي، چې له ۲۰۲۱ز کال راهیسې پهکې درېیم هېواد ته د تګ په تمه څه باندې ۱۰۰۰ افغانان مېشت وو؛ خو اوس یاد حکومت پرېکړه کړې ده، چې د دغه کمپ موده به ۹ میاشتې نوره هم غځوي. پهکې مېشت افغانان وايي، لا یې هم برخلیک ناڅرګند دی.
په افغانستان کې د شته اقتصادي ستونزو له امله یو شمېر کورنۍ خپلو ماشومانو ته یواځې عادي خواړه برابروي، د دوی په خبره، عاید یې کم دی او کله چې د کور کرایه او د ژوند نور لومړني لګښتونه ورکړي، بیا د شیدو، غوښې، هګیو او حبوباتو په څېر د اړینو خوراکي توکو د پېرلو لپاره کافي پیسې نه ورپاتې کېږي.
د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونه وايي، سږ کال د انګورو حاصلات ډېر دي، خو دا چې د صادرولو لپاره یې لارې تړلې دي، بڼوال اړ دي چې ممیز یې کړي. خو ایا په هېواد کې په معیاري ډول د ممیزو د تولید او پروسېس امکانات شته؟
نور راوښيه
