په کندز کې چارواکي وایي چې په قلعه‎زال ولسوالۍ کې په جګړه کې ۴۰ وسله‎وال وژل شوي او زخمیان شوي دي.

د کندز د والي ویاند سید محمود دانش پرون [جمعه] ازادي راډیو ته وویل چې په قلعه‎زال کې په تېرو درېیو ورځو کې یو پولیس هم په جګړه کې وژل شوی دی.

د دانش په وینا، په دې جګړه کې ملکي کسانو ته تاوان نه‎دی رسېدلی.

سید محمود دانش وايي:

"متأسفانه، په جګړه کې زموږ یو پولیس وژل شوی دی. خو مخالفینو ته په تيرو درېیو ورځو کې درانه تلفات رسېدلي او ۴۰ تنه‎يې وژل شوي او زخمیان دي. "

د کندز د والي ویاند وویل، د قلعه‎زال ولسوالۍ سقوط امکان نه‎لري او په سیمه کې کافي پوځيان ځای پر ځای شوي دي.

وسله‎والو طالبانو مخکې د ولسوالۍ د سقوط ادعا کړې وه، خو ولایتي چارواکي دا ادعا ردوي او وايي چې جګړه د ولسوالۍ په مرکز کې روانه ده.

د قطر دبهرنیو چارو وزارت مرستیال محمد بن عبدالعزیز بن صالح الخلیفی د افغانستان لپاره د چین ځانګړي استازي یو شیائویونگ، سره په دوحه کې لیدلي او په افغانستان کې یې د امنیت او ثبات د ټینګښت په لارو چارو خبرې وکړې.

دقطري رسنیو د رپوټ په اساس ، ددغو خبرو په ترځ کې چې د پنجشنبې په ورځ ترسره شوې افغانستان کې وروستي تحولات وڅيړل شول او په دغه هیواد کې د امنیت او ثبات د ټینګښت په لارو چارو خبرې وشوې.

خبر زیاتوي چې قطري چارواکي ټینګار کړی چې دوحه له سوله ایزو لارو دلانجو دحل او سیمه او نړۍ کې د سولې او ثبات د تقویت لپاره د هلوځلو بشپړ ملاتړ کوي.

د یادونې وړ ده چې دنورو هیوادونو ترڅنګ قطر او چین هم د افغانستان او پاکستان ترمینځ دروان کړکیچ د حل لپاره هلې ځلې کړي چې په وروستیو دا ډول هلوځلو کې د چین ارومچي ښار د پاکستان او طالبانو دخبرو کوربه وو.

د چین ځانګړي استازي قطر ته له سفر دوه ورځې مخکې افغانستان کې د طالبانو حکومت بهرنیو چارو وزیر امیرخان متقي سره ولیدل او د ارومچي د خبرو د بهیر پر دوام او اغېزمنتیا ټینګار وکړ.

د ۲۶ هیوادونو مشرانو ،پیکنګ کې د امریکا او چین د ولسمشرانو خبرو سره همهاله، د پنجشنبې په ورځ د یوې اعلامیې په خپرولو سره یو ځل بیا د فارس خلیج هرمز تنګي کې دبیړیو دتګ تګ د بیرته عادي کیدو غوښتنه وکړه .

اعلامیه د بریتانیا، فرانسې، بحرین، کاناډا، جرمني، جاپان، قطر ، جنوبي کوریا او نورو هېوادونو له خوا خپره شوې ده.

د دغو هېوادونو مشرانو په خپله اعلامیه کې « هرمز تنګي کې د سمندري تګ راتګ د آزادۍ د ملاتړ لپاره د خپلو ګډو ډیپلوماټیکو، اقتصادي او پوځي ظرفیتونو د کارولو پر ژمنتیا» ټینګار کړی دی.

په اعلامیه کې راغلي: «سمندري تګ راتګ باید د ملګرو ملتونو د سمندري حقونو کنوانسیون (UNCLOS) او نړیوالو قوانینو له مخې آزاد وي.»

دغو هېوادونو د دې هدف د پوره کولو لپاره د «یو خپلواک او بشپړ دفاعي څو ملیتي پوځي ماموریت» د جوړېدو ملاتړ هم اعلان کړی، چې پکې د «ماین پاکولو عملیات» هم شامل دي.

هرمز تنګی د پنجشنبې په ورځ د ډونالډ ټرمپ او شي جین‌پینګ ترمنځ د خبرو یوه مهمه موضوع وه. د امریکا ولسمشر ویلي، د چین ولسمشر «غواړي چې هرمز تنګی پرانیستی پاتې شي» او له ایران سره دهوکړې لپاره چې دغه تنګی یې ترکنټرول لاندې دی، د مرستې وړاندیز هم کړی دی.

دمتحدوایالاتو ولسمشر دونالد ټرمپ د پنجشنبې په ورځ پیکنګ کې له خپل چینايي ساري سره له خبرو وروسته وویل چې شي جین پینګ وړاندیز وکړ چې ایران سره د هوکړې او هرمز تنګي څخه د بیړیو د تګ راتګ د تضمین لپاره مرسته وکړي او ژمنه یې وکړه چې ایران ته پوځي تجهیزات نه لیږي.

ټرمپ فاکس نیوز ته وویل: " ولسمشر شي غواړي چې یو تړون وشي. هغه واقعا غواړي چې یو تړون ترسره شي. "

سپینې ماڼۍ،د امریکا او چین د ولسمشرانو له غونډې وروسته په یوه اعلامیه کې وویل چې واشنګټن او پیکنګ سره ومنله چې هرمز تنګی باید د انرژۍ د بهیر په مخ پرانیستی وي او د چین ولسمشر د یاد تنګي د "پوځي کیدو" او د حق العبور د ترلاسه کولو لپاره د هرډول هڅو مخالفت څرګند کړ.

ولسمشر دونالد ټرمپ چین ته له روانیدو مخکې خبریالانو ته ویلي وو چې امریکا د ایران په هکله د پیکنګ مرستې ته اړتیا نلري.

افغانستان کې د طالبانو د حکومت د مهاجرینو او راستنیدونکو د چارو وزارت د پنجشنبې په ورځ وویل چې لدې جملې ۴۸۱ تنه د تورخم او ۸۰ تنه د سپین بولدک له لارې افغانستان ته ستانه شوي دي.

خبر زیاتوي چې په دوی کې داسې کورنۍ او افراد شامل وو چې د اقامت په سندونو کې د ستونزو له امله نیول شوي وو.

د ملګرو ملتونو د کډوالو عالي کمشنرۍ «یو این ایچ سي ار» او د کډوالۍ نړیوال سازمان « آي او ايم» څو ورځې مخکې په خپل ګډ راپور کې وویل چې په تېره یوه اونۍ کې د پاکستان په بیلابیلو سیمو کې د پولیسو له لوري ۲۲۸۷ افغان وګړي نیول شوی او بندیان شوي دي.

ملګري ملتونه وايي له ۲۰۲۳ کال راهیسې له دوه میلیونه ډېر افغانان له پاکستانه ایستل شوي او نږدې دوه میلیونه نور لا هم په دې هیواد کې میشت دي.

د روسیې یو لوړپوړی امنیتي چارواکی وايي چې مسکو افغانستان کې د ⁠طالبانو⁠ حکومت سره «بشپړ شراکت» رامنځته کوي او د سیمې نور هېوادونه هم هڅوي چې له کابل سره خپلې اړیکې پراخې کړي.

رویترز خبري اژانس رپوټ ورکوي چې انټرفکس خبري اژانس د روسیې دامنیت شورا منشي سرګي شویګو له قوله خپره کړې چې له کابل سره همکاري د سیمې د امنیت او پرمختګ لپاره مهمه ده.

شویګو د پنجشنبې په ورځ بیشکیک کې د ⁠شانګهای د همکارۍ سازمان⁠ (SCO) د غړو هېوادونو د امنیتي چارواکو غونډې ته ویلي چې مسکو له ⁠طالبانو⁠ سره «عملیاتي او واقعبینانه خبرې اترې» پر مخ وړي، چې په کې امنیت، سوداګري، کلتور او بشري مرستې شاملې دي.

شویګو زیاته کړه چې د شانګهای همکارۍ سازمان باید له افغانستان سره خپله د اړیکو ډله بېرته فعاله کړي.

هغه داهم وویل چې د بېلابېلو اټکلونو له مخې، په افغانستان کې له شلو څخه د زیاتو ډلو شاوخوا ۱۸ زره تر ۲۳ زره پورې جنګیالي فعالیت کوي.

روسیه د نړۍ په سطحه یواځنی هیواد دی چې تېر کال یې افغانستان کې دطالبانو حکومت په رسمیت وپېژاند.

د شانګهای د همکارۍ سازمان کې چې لس غړي هیوادونه لري د روسیې ترڅنګ چین، هند، ایران، پاکستان اود پخواني شوروي اتحاد یو شمیرهېوادونه شامل دي.

افغانستان کې د اروپايي اتحادیې استازولۍ یوځل بیا په نجونو او ښځوباندې د لګول شویو محدودیتونو دلیرې کیدو پراړتیا ټینګار کوي.

د اروپايي اتحادیې استازولۍ د ملګرو ملتونو د پراختیايي پروګرام وروستي رپوټ ته په اشاره وايي چې اروپايي اتحادیې افغانانو ته خپل ملاتړ او اولویتونه وړاندې کړي دي.

د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام خپل وروستي رپوټ کې ویلي چې افغانان له جدي ننګونو لکه ناداري ، خوراکي نا امني ، داقلیمي بدلون اغیزو ، او په نجونو او ښځو باندې محدودیتونو سره مخ دي.

طالبانو د ۲۰۲۱ کال اګست میاشت کې واک ته له ستنیدو وروسته له شپږم ټولګي پورته نجونو او ښځو په زده کړو او تحصیلاتو بندیز لګولی دی.

د ماشومانو لپاره د ملګرو ملتونو وجهي صندوق (یونسیف) د اپرېل په ۲۸ مه خبرداری ورکړ، چې د نجونو پر زده کړو روان بندیز کولای شي تر ۲۰۳۰ کال پورې د څه دپاسه شل زره ښځینه ښوونکو او پنځو زرو روغتیایي کارکوونکو کمښت رامینځ ته کړي.

د امریکا ولسمشرډونالډ ټرمپ او د هغه چینایي سیال شي جین پینګ موافقه وکړه چې د هرمز تنګی باید پرانیستی پاتې شي. د دواړو ولسمشرانو ترمنځ خبرې چې د پنجشنبې په ورځ یې په پیکنګ کې ترسره کړې دوه ساعته دوام وکړ.

سپینې ماڼۍ دا خبرې اترې "یوه ښه ناسته" وبلله او ویې ویل چې ټرمپ او شي جین پینګ د ایران، د فینټانیل (مخدره مواد) قاچاق، چین کې امریکایي شرکتونو ته د بازار د لاسرسي، په متحده ایالاتو کې د چین د پانګونې د زیاتوالي او د امریکایي کرنیزو محصولاتو د لازیات پیرودو په اړه خبرې وکړې. سپینې ماڼۍ همدارنګه ویلي چې دواړو لورو موافقه وکړه چې د هرمزتنګی باید پرانستی پاتې شي ترڅود ازادې انرژۍ مسله ډاډمنه شي.

دغه سرمشریزه، چې د ۲۰۲۵ کال له اکتوبر راهیسې د دواړو مشرانو ترمنځ لومړۍ مخامخ ناسته وه، له تشریفاتي مراسمو نیولې، د سوداګرۍ، ټایوان، ټکنالوژۍ او د ایران د جګړې د پراخو اغیزو مسایلو په اړه بحثونه پکې شامل وو.

دغه سرمشریزه به د مې په ۱۵مه نېټه دوام وکړي او تمه کېږي چې اضافي بحثونه به د مصنوعي ځیرکتیا، د صادراتو په برخه کې د محدودیتونو او د روسیې او اوکراین د جګړې اړوند جیوپولیتیکي ترینګلتیاوو باندې متمرکز وي.

د ملګروملتونو یو چارواکی وایي، که د افغانستان او پاکستان ترمنځ شخړې او د ایران جګړې بیې او د ټرانسپورت لګښتونه نه وای لوړ کړي، نو ملګرو ملتونو کولی شوای چې په افغانستان کې یو میلیون نور هغه ماشومان چې د خوارځواکۍ له خطر سره مخ دي، تغذیه کړي. د ملګروملتونو د خوړو پروګرام، ډبیلو ایف پي اجرایوي مرستیال کارل سکاو فرانسپرس خبري آژانس ته وویل چې افغانستان اوس د خوړو له یوه بحران سره مخ دی او زیاته یې کړه، "تېر کال دغه بحران ډیرژور و چې هېڅکله مو نه و لیدلی. سږ کال تر هغه لا بدتر دی."

د خوړو د نړیوال پروګرام د اټکل له مخې په افغانستان کې سږ کال پنځه میلیونه ښځې او ماشومان د شدیدې خوارځواکۍ له ګواښ سره مخ دي.

دې پروګرام ویلي چې په دې هیواد کې اړو خلکو ته د مرستو رسولو لپاره یې تراوسه کافي بودیجه نده ترلاسه کړې.

د طالبانو د حکومت یوې باوري سرچینې په کونړکې په یوه کورکې د چاودنې پخلۍ وکړ خو وایي چاودنه د پخوانیو چاودیدونکو موادو د چاودلو له امله رامنځ ته شوې ده. دې سرچینې چې نه یې غوښتل هویت یې په ډاګه شي ازادي راډیو ته یوازې دومره وویل چې چاودنې مرګ ژوبله اړولې خو په دې اړه یې نورجزییات ورنکړل. د کونړد عامې روغتیا ریاست یوې سرچینې هم ازادي راډیوته تایید کړه چې چاودنه د پیچ درې په کنډه ګل کلي کې رامینځته شوې او د پیښې له ځایه مړي ټپیان د کونړروغتون ته لیږدول شوي. دې سرچینې د مړو او ټپیانو دقیق شمیرونه ښود خو ویې ویل چې وروسته به په دې اړه نور جزییات له ازادي راډیو سره شریک کړي. په کونړکې د چادونې خبره داسې مهال کیږي چې د یوشمیررسنیو د راپورونو له مخې پاکستان په کونړاو غزني ولایتونو کې تازه بریدونه کړي خو د طالبانو سرچینې هغه رد کړل.

د امریکا د بهرنیو چارو وزیر مارکو روبیو وايي، د چین په ګټه ده چې د ایران پر حکومت فشار راوړي څو د هرمز تنګي بیرته پرانیستل یقیني کړي.

د فاکس نیوزد راپورله مخې روبیو چین ته د سفر پر مهال په څرګندونو کې وویل: "موږ دا استدلال له چینایانو سره شریک کړی او هیله لرم چې قانع کوونکی به وي. هغوی به د همدې اوونۍ په پای کې په ملګرو ملتونو کې فرصت ولري چې د دې موضوع په اړه اقدام وکړي؛ هغه مهال چې د ایران د کړنو د غندلو لپاره، د تنګیو له موضوع سره تړلی یو پرېکړه ‌لیک وړاندې کېږي."

مارکو روبیو د هرمز تنګي بحران ته په اشارې سره هم وویل چې دا وضعیت تر بل هر هېواد زیات د چین په زیان دی او پیکنګ باید پر ایران فشار راوړي او له خپلو اقداماتو په شا نشي.

مارکو روبیو چین ته په سفرکې د امریکا د ولسمشرډونالډ ټرمپ په پلاوي کې شامل دی. ټرمپ په دغه دوه ورځني سفرکې چې ترجمعې پورې دوام کوي، د ایران په ګډون پرمختلفو مسایلو د چین له ولسمشرشي جین پینګ سره خبرې کوي.